Giữ mạch nguồn dân ca Hrê

Qua từng câu hát, nghệ nhân Đinh Thị Y (thứ 3 từ phải sang) mong muốn trao truyền niềm đam mê dân ca cho thế hệ trẻ ở địa phương

Gìn giữ câu hát từ tình yêu quê hương

Ở vùng cao Quảng Ngãi, những làn điệu Ta lêu, Ca choi không chỉ là hình thức sinh hoạt văn hóa, văn nghệ mà còn gửi gắm tình cảm, tâm tư và những nét đẹp trong đời sống của đồng bào Hrê.

Để những câu hát ấy không bị mai một theo thời gian, những người gắn bó với dân ca truyền thống như Nghệ nhân Ưu tú Đinh Thị Y vẫn lặng lẽ giữ gìn, trao truyền bằng tình yêu và niềm tự hào về văn hóa dân tộc mình.

Bà Y đến với Ta lêu, Ca choi từ những năm tháng tuổi thơ. Những câu hát của cha mẹ trong sinh hoạt hằng ngày đã nuôi dưỡng tình yêu dân ca trong bà. Từ nghe rồi hát theo, những làn điệu thân thuộc dần trở thành một phần không thể thiếu trong cuộc sống của người phụ nữ Hrê ấy.

Năm tháng trôi qua, tình yêu với dân ca vẫn vẹn nguyên. Không chỉ thường xuyên thực hành, biểu diễn tại các hoạt động văn hóa, văn nghệ, hội thi, hội diễn, bà Y còn mong muốn những câu hát mình từng được cha mẹ truyền dạy sẽ tiếp tục đến với thế hệ trẻ.

Bà Y chia sẻ: “Tôi yêu thích hát Ta lêu, Ca choi từ nhỏ, nghe cha mẹ hát rồi tập hát theo. Nay tôi truyền dạy lại cho lớp trẻ, mong các cháu tiếp tục gìn giữ những làn điệu dân ca mà cha ông đã trao truyền, không để mai một truyền thống văn hóa của dân tộc Hrê”.

Với bà Y, gìn giữ dân ca không phải là điều gì xa vời, mà bắt đầu từ việc tiếp tục hát, tiếp tục thực hành và kiên trì truyền dạy cho những người xung quanh. Bởi bà hiểu rằng, khi những câu hát còn được cất lên trong đời sống cộng đồng, khi người trẻ còn yêu và biết hát dân ca của dân tộc mình, mạch nguồn văn hóa sẽ còn được tiếp nối.

Tiếng ống vinh-vút hòa cùng lời ca, góp phần làm phong phú đời sống văn hóa cộng đồng người Hrê ở xã Sơn Mai

Trao truyền để dân ca tiếp tục ngân vang

Từ tình yêu của mình, bà Y từng bước lan tỏa niềm say mê Ta lêu, Ca choi đến chị em phụ nữ và lớp trẻ trong thôn. Những buổi gặp gỡ, sinh hoạt cộng đồng trở thành dịp để bà hướng dẫn từng câu hát, giúp người học làm quen với giai điệu, cách thể hiện và cảm nhận ý nghĩa của dân ca truyền thống.

Không cần sân khấu lớn hay những buổi biểu diễn cầu kỳ, việc truyền dạy diễn ra gần gũi trong đời sống thường ngày. Người học nghe nghệ nhân hát, tập hát theo, rồi cùng nhau thực hành. Qua từng lần như thế, những làn điệu vốn được lưu truyền bằng phương thức truyền miệng tiếp tục được trao lại cho thế hệ sau.

Chị Đinh Thị Cẩm Vân, người dân thôn Long Mai cho biết: “Mỗi khi ở nhà hay lên nương rẫy bẻ chè, tôi thường được nghe bà Y hát Ta lêu, Ca choi. Khi được nghe nhiều lần, tôi cũng cảm nhận được ý nghĩa của Ta lêu, Ca choi. Tôi mong muốn chị em phụ nữ cũng đều biết Ta lêu, Ca choi và cùng góp phần giữ gìn văn hóa dân tộc Hrê”.

Sự tiếp nối ấy cho thấy sức sống của dân ca không chỉ nằm ở những nghệ nhân am hiểu làn điệu, mà còn ở sự đón nhận của cộng đồng. Khi chị em phụ nữ cùng học hát, cùng thực hành và chủ động gìn giữ, dân ca trở thành một phần sinh hoạt văn hóa chung, thay vì chỉ hiện diện trong những dịp lễ hội hay chương trình biểu diễn.

Bên cạnh Ta lêu, Ca choi, bà Y còn biết chế tác và sử dụng ống vinh-vút, nhạc cụ truyền thống gắn với sinh hoạt văn hóa của phụ nữ Hrê. Từ những ống lồ ô mộc mạc, qua đôi tay khéo léo, bà tạo nên những nhịp âm thanh trầm bổng, hòa quyện cùng lời ca.

Trong những buổi sinh hoạt cùng chị em trong thôn, tiếng ống vinh-vút góp thêm sắc thái cho các làn điệu dân ca, làm phong phú đời sống tinh thần của cộng đồng.

Từ tâm huyết của nghệ nhân Đinh Thị Y, những làn điệu Ta lêu, Ca choi tiếp tục được trao truyền, nối dài mạch nguồn văn hóa Hrê

Theo ông Đinh Thanh Minh, Phó Chủ tịch UBND xã Sơn Mai, Nghệ nhân Ưu tú Đinh Thị Y là một trong những người có đóng góp tích cực trong gìn giữ các làn điệu dân ca Ta lêu, Ca choi của đồng bào Hrê trên địa bàn.

“Trong thời gian tới, về phía chính quyền địa phương sẽ tiếp tục mở các lớp truyền dạy cho các cháu, thế hệ trẻ những làn điệu Ca choi, Ta lêu và sẽ mời bà Đinh Thị Y trực tiếp truyền đạt lại cho các cháu”, ông Minh cho biết.

Việc gắn kết những nghệ nhân am hiểu di sản với các hoạt động truyền dạy tại địa phương tạo thêm cơ hội để thế hệ trẻ tiếp cận, tìm hiểu và thực hành dân ca truyền thống. Qua đó, những giá trị văn hóa được trao truyền một cách tự nhiên, gần gũi, gắn với đời sống của chính cộng đồng đang gìn giữ di sản.