Những 'âm sắc Việt' ngân vang từ Lâm Đồng

Tiết mục dự thi của Nhà hát Nghệ thuật truyền thống Cung đình Huế

Cuộc gặp gỡ của những miền di sản

Cuối tuần qua, Nhà hát Triển lãm và Văn hóa nghệ thuật tỉnh Lâm Đồng trở thành điểm hẹn của những người gắn bó với âm nhạc truyền thống. Trên sân khấu, mỗi tiếng đàn mang một sắc thái riêng. Trong khán phòng, đông đảo công chúng chăm chú theo dõi, dành những tràng vỗ tay nồng nhiệt cho các tiết mục. Sự hưởng ứng ấy khẳng định sức hấp dẫn của nhạc cụ dân tộc khi được trình diễn trong không gian nghệ thuật chuyên nghiệp, với cách thể hiện gần gũi đời sống hôm nay.

Đợt 1 Cuộc thi Độc tấu và Hòa tấu nhạc cụ dân tộc toàn quốc năm 2026 quy tụ 16 đơn vị nghệ thuật cùng gần 400 nghệ sĩ, nhạc công và thí sinh. Đây là chặng đầu của cuộc hội ngộ quy mô toàn quốc với 33 đơn vị nghệ thuật, khoảng 800 người tham gia, được tổ chức qua hai đợt tại Lâm Đồng và Thái Nguyên. Vượt lên những con số về quy mô, ấn tượng đọng lại sau đêm khai mạc là sự phong phú của những âm sắc đến từ nhiều vùng văn hóa, mang theo nét riêng của từng miền di sản.

Chương trình nghệ thuật mở màn bằng tiết mục độc tấu Khúc Nhị hành. Tiếng nhị khi khoan nhặt, sâu lắng, lúc dồn dập, mạnh mẽ, dẫn dắt người nghe vào thế giới âm nhạc dân tộc bằng khả năng biểu cảm giàu nội lực của một nhạc cụ nhỏ bé. Tiếp đó, tiết mục múa Những vầng trăng trên cát, hòa tấu Ngựa ô Huế và ca khúc Xinh tươi Việt Nam đem đến những sắc màu khác nhau, có sự đan xen giữa truyền thống và hơi thở đương đại.

Ngay sau lễ khai mạc, Nhà hát Nghệ thuật truyền thống Cung đình Huế và Nhà hát Nghệ thuật truyền thống tỉnh Gia Lai bước vào phần thi đầu tiên. Sự xuất hiện nối tiếp của hai đơn vị đem đến cuộc gặp gỡ thú vị giữa những không gian văn hóa khác nhau. Âm nhạc cung đình Huế mang vẻ trang trọng, lớp lang, thấm đẫm chiều sâu lịch sử; trong khi những thanh âm đến từ Gia Lai gợi nhắc đời sống văn hóa cộng đồng và sự phong phú của nghệ thuật truyền thống địa phương.

Sân khấu trở thành nơi hội tụ những sắc màu di sản. Qua từng tiết mục, công chúng được thưởng thức kỹ thuật diễn tấu của nghệ sĩ, đồng thời cảm nhận những nét văn hóa đã nuôi dưỡng các loại hình âm nhạc ấy qua nhiều thế hệ. Từ tiếng đàn mang phong vị cung đình đến những nhịp điệu gợi nhớ đại ngàn, âm nhạc đưa người nghe đến gần hơn với lịch sử, phong tục và đời sống tinh thần của từng vùng đất.

Giữ bản sắc, đổi mới cách tiếp cận công chúng

Bảo tồn và phát huy giá trị nhạc cụ dân tộc không chỉ là gìn giữ di sản của quá khứ, mà còn là trách nhiệm trao truyền cho hiện tại và tương lai. Trong bối cảnh hội nhập quốc tế và chuyển đổi số, yêu cầu đặt ra là phải giữ vững bản sắc truyền thống, đồng thời đổi mới phương thức sáng tạo, biểu diễn và quảng bá để nghệ thuật dân tộc tiếp cận rộng rãi hơn với công chúng, đặc biệt là thế hệ trẻ.

Điều đó đòi hỏi sự quan tâm đồng bộ đối với công tác đào tạo, truyền dạy, phát triển đội ngũ nghệ sĩ, nâng cao chất lượng biểu diễn và tạo điều kiện để các giá trị truyền thống tiếp tục được thực hành, sáng tạo, lan tỏa trong đời sống đương đại.

(Thứ trưởng Bộ VHTTDL TẠ QUANG ĐÔNG)

Nâng niu từng thanh âm di sản

Phát biểu tại lễ khai mạc, Thứ trưởng Bộ VHTTDL Tạ Quang Đông nhấn mạnh, cuộc thi là hoạt động có ý nghĩa thiết thực, góp phần tôn vinh tài năng, nâng cao chất lượng biểu diễn, đồng thời khẳng định trách nhiệm của các cấp, các ngành và đội ngũ nghệ sĩ trong việc bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa truyền thống.

Từ thông điệp ấy, câu chuyện bảo tồn nhạc cụ dân tộc được nhìn nhận rộng hơn. Việc lưu giữ hiện vật, ghi chép bài bản hay phục dựng những chương trình cũ là cần thiết, nhưng di sản âm nhạc còn cần được thực hành, biểu diễn và truyền dạy thường xuyên. Những tiếng đàn chỉ thực sự sống trong đời sống văn hóa khi có người tiếp nối và có công chúng lắng nghe.

Đó cũng là trách nhiệm của mỗi nghệ sĩ khi bước lên sân khấu. Họ mang theo những tri thức, kỹ năng và phong cách biểu diễn được truyền lại từ các thế hệ trước, đồng thời tìm tòi cách thể hiện phù hợp với cảm nhận thẩm mỹ của công chúng hôm nay. Chính quá trình học hỏi, khổ luyện và sáng tạo ấy giúp nhạc cụ dân tộc tiếp tục hiện diện trong đời sống nghệ thuật đương đại.

Ở phần thi độc tấu, nghệ sĩ phải đáp ứng yêu cầu cao về khả năng làm chủ nhạc cụ, xử lý tác phẩm và thể hiện dấu ấn cá nhân. Không có sự hỗ trợ của một tập thể lớn, từng kỹ thuật, sắc thái biểu cảm, thậm chí cả những khoảng lặng đều góp phần truyền tải điều người nghệ sĩ muốn gửi gắm qua tiếng đàn.

Với hòa tấu, thử thách nằm ở khả năng phối hợp giữa các nhạc công. Mỗi nhạc cụ có âm sắc và kỹ thuật riêng, đòi hỏi người biểu diễn phải biết lắng nghe, điều chỉnh để hòa quyện trong cùng tác phẩm. Bên cạnh trình độ cá nhân, sự ăn ý và khả năng cảm nhận lẫn nhau quyết định chất lượng của cả dàn nhạc.

Hai hình thức thi vì thế đem đến những yêu cầu chuyên môn riêng, giúp người biểu diễn thể hiện bản lĩnh, kỹ thuật và khả năng sáng tạo. Qua đó, công chúng có dịp cảm nhận rõ hơn sự phong phú của nhạc cụ dân tộc Việt Nam, từ những tiếng đàn độc tấu giàu cảm xúc đến sự hòa quyện của nhiều thanh âm trên cùng sân khấu.

Từ điểm hẹn Lâm Đồng đến dư âm những tiếng đàn

Việc Lâm Đồng đăng cai Đợt 1 mở thêm cơ hội để địa phương giới thiệu đời sống văn hóa, hình ảnh con người và tiềm năng phát triển các sản phẩm nghệ thuật gắn với du lịch, dịch vụ, công nghiệp văn hóa. Theo Phó Chủ tịch UBND tỉnh Lâm Đồng Đinh Văn Tuấn, cuộc thi diễn ra vào thời điểm địa phương đang tổ chức nhiều hoạt động hướng đến Ngày Văn hóa Việt Nam năm 2026 và Festival Hoa Đà Lạt lần thứ XI, dự kiến diễn ra vào tháng 12.2026.

Trong chuỗi hoạt động ấy, cuộc thi mang đến một điểm nhấn riêng. Những chương trình lễ hội lớn có lợi thế thu hút đông đảo du khách, còn cuộc thi nghệ thuật chuyên nghiệp tạo điều kiện để địa phương kết nối với đội ngũ nghệ sĩ, chuyên gia và các cơ sở đào tạo trên cả nước. Đây cũng là dịp để công chúng Lâm Đồng thưởng thức những chương trình, tiết mục được đầu tư công phu, tiếp cận các loại hình nghệ thuật đến từ nhiều vùng miền.

Nhà hát Triển lãm và Văn hóa nghệ thuật tỉnh Lâm Đồng, nơi tổ chức Đợt 1, cũng có dịp khẳng định vai trò của một thiết chế văn hóa mới. Từ hoạt động tổ chức cuộc thi, không gian này có thể tiếp tục được khai thác cho những chương trình biểu diễn, trưng bày, giao lưu và giáo dục nghệ thuật, từng bước trở thành điểm hẹn văn hóa thường xuyên của người dân địa phương.

Đêm khai mạc đã qua, hành trình của những “Âm sắc Việt” vẫn tiếp diễn. Trong các ngày thi, mỗi nghệ sĩ có khoảng thời gian giới hạn để thể hiện kỹ thuật, cá tính và cách cảm nhận tác phẩm. Đằng sau những phút giây trên sân khấu là nhiều năm học tập, khổ luyện, gắn bó với nhạc cụ và những bài bản truyền thống. Có những kỹ thuật phải mất nhiều năm mới thành thục, những sắc thái biểu cảm chỉ có thể đạt được qua trải nghiệm và sự chỉ dẫn tận tình của người đi trước.

Nhiều nhạc cụ được gìn giữ, truyền dạy qua gia đình, cộng đồng và các thế hệ nghệ nhân. Không ít nghệ sĩ trưởng thành từ học viện, nhạc viện và trường nghệ thuật chuyên nghiệp. Những con đường học nghề cùng gặp nhau ở niềm say mê âm nhạc dân tộc và mong muốn được tiếp tục biểu diễn, sáng tạo, đưa tiếng đàn đến với đông đảo công chúng.

Chủ đề Âm sắc Việt, Hội tụ, Tỏa sáng vì thế mang nhiều ý nghĩa. Mỗi vùng văn hóa góp vào cuộc thi những âm sắc riêng, làm nên sự phong phú của âm nhạc truyền thống Việt Nam. Cuộc hội ngộ còn tạo cơ hội để các thế hệ nghệ sĩ, những người được đào tạo trong môi trường chuyên nghiệp và những người trưởng thành từ sinh hoạt nghệ thuật cộng đồng giao lưu, học hỏi. Thành công của cuộc thi, bên cạnh những giải thưởng, còn được thể hiện qua khả năng khơi dậy sự quan tâm của công chúng đối với các loại hình nghệ thuật dân tộc.

Dư âm đáng quý sau đêm khai mạc có lẽ nằm ở chính những khoảnh khắc khán giả chăm chú lắng nghe tiếng đàn, đón nhận từng tiết mục bằng sự trân trọng. Giữa nhịp sống hiện đại với vô vàn lựa chọn giải trí, âm nhạc truyền thống vẫn tìm được chỗ đứng và có khả năng chạm đến cảm xúc người nghe. Những tràng vỗ tay dành cho nghệ sĩ cũng là sự ghi nhận đối với công sức của những người bền bỉ gìn giữ, trao truyền vốn âm nhạc cha ông.

Cuộc thi rồi sẽ khép lại bằng những giải thưởng, nhưng điều đáng mong đợi hơn là từ cuộc hội ngộ tại Lâm Đồng, các nghệ sĩ, đơn vị nghệ thuật và địa phương sẽ có thêm những cơ hội hợp tác, tổ chức biểu diễn, đào tạo và truyền dạy. Khi các nhạc cụ dân tộc được cất tiếng thường xuyên trên sân khấu và trong đời sống cộng đồng, những giá trị được vun đắp qua nhiều thế hệ sẽ tiếp tục đến với công chúng hôm nay và mai sau.