Giữ màu xanh Pù Luông từ sức mạnh cộng đồng

Giữ rừng từ trách nhiệm của lực lượng chức năng

Trải rộng trên địa bàn 5 xã Cổ Lũng, Pù Luông, Phú Lệ, Phú Xuân và Hồi Xuân, Khu bảo tồn thiên nhiên Pù Luông có diện tích gần 17.000 ha, với tỷ lệ che phủ rừng tự nhiên lên tới hơn 98%. Giữa đại ngàn xanh thẫm, Pù Luông được ví như “mái nhà chung” bảo tồn nguồn gen vô giá của hơn 1.500 loài thực vật cùng gần 1.000 loài động vật quý hiếm. Những cánh rừng nguyên sinh ngút ngàn không chỉ là nơi trú ngụ của các loài như Gấu ngựa, Cầy vằn, Voọc xám, Sơn dương… mà còn là “lá chắn” sinh thái đặc biệt quan trọng giữ bình yên cho toàn vùng.

Bảo vệ kho tàng đa dạng sinh học quý giá ấy không đơn thuần là nhiệm vụ tuần tra hay xử lý vi phạm, mà gắn chặt với đời sống của người dân sinh sống trong và quanh khu vực rừng đặc dụng. Ông Lê Đình Phương, Giám đốc Ban Quản lý Khu bảo tồn thiên nhiên Pù Luông nhấn mạnh: “Muốn giữ rừng bền vững phải quan tâm đến sinh kế của người dân. Khi bà con có thể cải thiện cuộc sống từ du lịch cộng đồng, các sản phẩm địa phương và những mô hình kinh tế phù hợp, việc bảo vệ tài nguyên thiên nhiên sẽ có thêm động lực từ chính cộng đồng”.

Giám đốc Ban Quản lý Khu bảo tồn thiên nhiên Pù Luông chia sẻ về những nỗ lực bảo tồn hệ sinh thái rừng và phát triển du lịch bền vững. Ảnh: Thu Hoài

Địa bàn vùng đệm gồm 5 xã Cổ Lũng, Pù Luông, Phú Lệ, Phú Xuân và Hồi Xuân cần sự phối hợp thường xuyên giữa lực lượng kiểm lâm, chính quyền cơ sở và người dân. Tuy nhiên, bên cạnh việc tuyên truyền, sự kiên quyết và công sức của lực lượng kiểm lâm chính là chỗ dựa vững chắc nhất để giữ an ninh rừng.

Được biết, từ đầu năm đến nay, Hạt Kiểm lâm Rừng đặc dụng Pù Luông đã tổ chức tới 1.918 lượt tuần tra, kiểm tra rừng. Nhờ sự hiện diện liên tục của lực lượng kiểm lâm trên từng tuyến địa bàn, an ninh rừng cơ bản giữ vững ổn định, không xuất hiện các điểm nóng về khai thác, mua bán, tàng trữ, vận chuyển lâm sản hay săn bắt, bẫy bắt động vật hoang dã trái phép. Địa bàn cũng không xảy ra cháy rừng và không còn tình trạng khai thác khoáng sản vàng.

Bên cạnh công tác phòng ngừa, Hạt Kiểm lâm Rừng đặc dụng Pù Luông kiên quyết xử lý các vi phạm để tạo tính răn đe nghiêm minh. Trong 10 tháng năm 2026, Hạt đã phát hiện và xử lý 5 vụ vi phạm hành chính trong lĩnh vực lâm nghiệp, thu nộp ngân sách nhà nước 31,55 triệu đồng; tịch thu 0,7730 m³ gỗ tròn, 3 cưa xăng, 1 cưa cầm tay và 12 bẫy rút.

Đáng chú ý, bên cạnh các biện pháp xử phạt hành chính, lực lượng kiểm lâm Pù Luông cũng thể hiện tinh thần kiên quyết đấu tranh, không nhân nhượng với các vi phạm có dấu hiệu tội phạm. Đầu năm 2026, Hạt Kiểm lâm Rừng đặc dụng Pù Luông đã chủ động lập hồ sơ, ban hành Quyết định khởi tố vụ án hình sự về tội “Vi phạm quy định về khai thác, bảo vệ rừng và lâm sản” xảy ra tại tiểu khu 265 (thuộc địa giới xã Cổ Lũng) để chuyển cơ quan điều tra xử lý theo quy định. Sự chủ động, sâu sát ấy chính là lời cảnh báo răn đe cần thiết, khẳng định vai trò nòng cốt của lực lượng chức năng trong hành trình giữ bình yên cho đại ngàn.

Phối hợp tuần tra, bảo vệ rừng giữa Hạt Kiểm lâm rừng đặc dụng Pù Luông và Công an xã Phú Lệ. Ảnh: BQL Khu bảo tồn thiên nhiên Pù Luông

Song song đó, Hạt đã phối hợp lồng ghép tổ chức 58 cuộc tuyên truyền pháp luật về lâm nghiệp và Luật Phòng cháy và chữa cháy rừng cho 7.021 lượt người tham gia; đồng thời phối hợp với lực lượng Công an 5 xã vùng đệm rà soát 56 đối tượng có nguy cơ vi phạm để chủ động theo dõi, phòng ngừa từ sớm, từ xa.

Bảo tồn đa dạng sinh học, giữ gìn màu xanh đại ngàn

Song song với công tác quản lý, bảo vệ rừng, Ban Quản lý Khu bảo tồn thiên nhiên Pù Luông tiếp tục triển khai các nhiệm vụ nghiên cứu khoa học, bảo tồn nguồn gen và theo dõi các loài động, thực vật có giá trị.

Từ đầu năm đến nay, đơn vị tiếp tục chăm sóc mô hình trồng hỗn giao 2 ha hai loài cây bản địa Chò chỉ và Re gừng; theo dõi, chăm sóc 1 ha Đinh hương trong rừng đặc dụng. Nhiệm vụ bảo tồn và phát triển một số loài chim họ Trĩ cũng được triển khai, trong đó có hoạt động chăm sóc, theo dõi quá trình sinh trưởng, phát triển của Gà lôi trắng trong mô hình nhân nuôi bảo tồn.

Phối hợp tuần tra, bảo vệ rừng giữa Hạt Kiểm lâm rừng đặc dụng Pù Luông và Hạt Kiểm lâm Mai Châu (Phú Thọ). Ảnh: BQL Khu bảo tồn thiên nhiên Pù Luông

Bên cạnh đó, đơn vị thực hiện điều tra, đánh giá các loài lâm sản ngoài gỗ, nghiên cứu các loài thú gặm nhấm và chuẩn bị triển khai nhiệm vụ đánh giá hiện trạng phân bố, xây dựng kế hoạch bảo tồn các loài rùa, các loài cầy quý, hiếm, nguy cấp tại khu bảo tồn. Đáng chú ý, đề tài nghiên cứu kỹ thuật nhân giống và xây dựng mô hình trồng thử nghiệm cây dược liệu La hán quả đã được phối hợp nghiệm thu cấp tỉnh.

Cùng với bảo tồn rừng tự nhiên, đơn vị đã ký hợp đồng khoán chăm sóc, bảo vệ 53,274 ha rừng trồng thay thế trong năm 2026. Diện tích 17,5 ha rừng trồng phục vụ làm giàu rừng từ nguồn kinh phí ERPA năm 2025 tiếp tục được theo dõi, chăm sóc và bảo vệ. Việc giao khoán chăm sóc, bảo vệ rừng tạo điều kiện để người dân tham gia trực tiếp vào quá trình duy trì diện tích rừng trồng, có thêm nguồn thu nhập ổn định.

Đánh thức giá trị văn hoá bản địa từ du lịch cộng đồng

Từ cung đường chữ S thơ mộng đến không gian yên bình ở bản Kho Mường, xã Pù Luông, cảnh quan thiên nhiên cùng những nét văn hóa đặc sắc của đồng bào dân tộc Thái đang tạo nên sức hút riêng cho du lịch cộng đồng nơi đây. Những nếp nhà sàn truyền thống, ẩm thực bản địa, tiếng nói, trang phục và phong tục lâu đời không chỉ là tài sản văn hóa mà còn trở thành nguồn lực phát triển kinh tế trực tiếp của người dân.

Dẫn khách vào bàn, nở nụ cười tự nhiên và giao tiếp bằng những câu tiếng Anh cơ bản, ít ai nghĩ người phụ nữ Thái này từng có nhiều năm làm cán bộ Hội Phụ nữ xã, chủ yếu gắn bó với các hoạt động đoàn thể ở bản làng.

Những nét văn hóa truyền thống của đồng bào dân tộc Thái góp phần tạo nên sức hấp dẫn riêng cho du lịch Pù Luông. Ảnh: Thu Hoài

Chị Lương Thị Dự nhớ lại: “Ngày mới bắt tay làm du lịch cộng đồng, mình lúng túng đủ đường. Cảnh quan ở Kho Mường đẹp, văn hóa người Thái mình giàu có, món ăn dân tộc ngon nổi tiếng nhưng bảo tiếp đón khách Tây sao cho chỉn chu, bài trí không gian ra sao cho vừa sạch sẽ, hiện đại mà không mất nếp nhà sàn truyền thống lại là câu chuyện hoàn toàn khác”.

Từ những bỡ ngỡ ban đầu, chị Dự cùng nhiều phụ nữ trong vùng đã từng bước tiếp cận cách làm du lịch chuyên nghiệp hơn. Ban Quản lý Khu bảo tồn thiên nhiên Pù Luông phối hợp với Tổ chức Gret triển khai các hoạt động hỗ trợ, tập huấn, hướng dẫn người dân nâng cao kỹ năng phục vụ khách. Từ cách vệ sinh buồng phòng, sắp xếp chăn gối, chuẩn bị món ăn đến kỹ năng giao tiếp, ứng xử với du khách, những kiến thức thực tế đã giúp các hộ làm du lịch thay đổi cách tổ chức dịch vụ. Người dân không phải từ bỏ nếp nhà sàn hay bản sắc văn hóa để chạy theo thị hiếu, mà học cách gìn giữ những giá trị truyền thống trong một không gian đón khách sạch sẽ, tiện nghi và thân thiện hơn.

Du khách thưởng thức những món ăn truyền thống mang đậm hương vị núi rừng Pù Luông.

Từ một cán bộ Hội Phụ nữ, chị Dự dần trở thành người làm du lịch cộng đồng, có thêm nguồn thu nhập và tạo cơ hội việc làm cho những người xung quanh. Những món ăn truyền thống, sản vật địa phương và không gian sinh hoạt của người Thái được giới thiệu đến du khách, tạo thêm giá trị kinh tế cho những điều vốn đã gắn bó với đời sống bản làng qua nhiều thế hệ. Đáng chú ý, khi văn hóa trở thành nguồn lực sinh kế, người dân có thêm động lực gìn giữ cảnh quan. Rừng, suối, núi đá và những tuyến đường xuyên bản trở thành tài sản chung cần được bảo vệ lâu dài.

Tuy nhiên, từ thực tiễn quản lý, ông Lê Đình Phương cũng bày tỏ trăn trở về việc khai thác nguồn thu từ hoạt động du lịch và bảo vệ môi trường tại địa phương. Theo ông, nhiều cơ sở nghỉ dưỡng do các nhà đầu tư ngoài địa phương sở hữu, khai thác tài nguyên du lịch trên địa bàn, đặt ra vấn đề về nguồn thu ngân sách phục vụ tái đầu tư phát triển. Bên cạnh đó, do đặc thù địa hình đồi dốc, hạ tầng thu gom, xử lý nước thải tại các nhà hàng, resort, homestay còn là vấn đề đáng quan tâm, tiềm ẩn nguy cơ ảnh hưởng đến môi trường về lâu dài.

Bởi vậy, cần tăng cường phối hợp giữa cơ quan quản lý, chính quyền địa phương, doanh nghiệp và cộng đồng trong kiểm soát hoạt động du lịch; chú trọng các giải pháp xử lý nước thải phù hợp điều kiện địa hình. Đồng thời, khuyến khích người dân tham gia sâu hơn vào chuỗi dịch vụ, từ lưu trú, ẩm thực đến hướng dẫn trải nghiệm văn hóa và tiêu thụ sản phẩm địa phương.

Giữ rừng Pù Luông là hành trình kiên trì tạo dựng sinh kế, khơi dậy niềm tự hào văn hóa và đơm hoa từ sự phối hợp nhịp nhàng giữa thực thi pháp luật nghiêm minh với ý thức tự giác của cộng đồng. Khi nếp nhà sàn tiếp tục được gìn giữ, người dân có việc làm từ du lịch và sự hiện diện tin cậy của lực lượng kiểm lâm luôn sát cánh, văn hóa bản địa sẽ thực sự trở thành "lá chắn" vững chắc bảo vệ màu xanh đại ngàn Pù Luông.