Giữ nét cổ kính chốn thiền môn Kinh Bắc

Sức hút từ những ngôi chùa cổ

Thong thả dạo bước dưới mái hiên chùa Bút Tháp (phường Trí Quả) sau khi hành lễ, bà Đồng Thị Dung (53 tuổi ở thành phố Hà Nội) vô cùng ấn tượng với những ngôi chùa cổ ở Bắc Ninh, chia sẻ: “Ngay gần Thủ đô Hà Nội, Bắc Ninh là vùng đất đang phát triển công nghiệp mạnh mẽ nhưng cũng thấm đẫm màu thiền. Qua khu công nghiệp không bao xa là không gian thiền môn tĩnh lặng của chùa Phật Tích, chùa Dâu, chùa Bút Tháp. Những ngôi chùa cổ kính, thâm nghiêm với những hiện vật in dấu thời gian thực sự rất cuốn hút đối với tôi. Thời gian một ngày mới đủ để chúng tôi chiêm bái tại các ngôi chùa Bắc Ninh khu vực ven sông Đuống, gần Hà Nội. Trong tương lai, chúng tôi sẽ bố trí một ngày để đến các ngôi chùa cổ khác của Bắc Ninh như Bổ Đà, Vĩnh Nghiêm…”.

Du khách chiêm ngưỡng tượng Phật A Di Đà chùa Phật Tích. Ảnh: Trần Thảo.

Cũng giống như bà Dung, lần đầu đến với Bắc Ninh, bà Đào Trà My ở phường Hà Giang 1, tỉnh Tuyên Quang vô cùng ấn tượng với kiến trúc đặc sắc của các di tích. “Tôi đã đi nhiều nơi, nhưng rất ấn tượng với cách Bắc Ninh giữ gìn được vẻ cổ kính, thâm nghiêm của di tích”, bà My cho biết.

Trải qua hàng ngàn năm lịch sử, Bắc Ninh lưu giữ hệ thống di tích Phật giáo đồ sộ với những ngôi chùa mang tầm vóc quốc gia và quốc tế. Nhắc đến Phật giáo nơi đây, không thể không nhắc đến chùa Dâu, ngôi chùa cổ với lịch sử hơn hai nghìn năm, nơi gắn liền với sự khởi đầu của Phật giáo trên đất Việt và tín ngưỡng thờ Tứ Pháp độc đáo. Tiếp đến là chùa Vĩnh Nghiêm, chốn tổ của Thiền phái Trúc Lâm, nơi đang lưu giữ kho tàng 3.050 mộc bản kinh Phật được UNESCO công nhận là Di sản Tư liệu khu vực châu Á Thái Bình Dương.

Ngược về phường Vân Hà, chùa Bổ Đà cuốn hút du khách bởi nét thanh tịnh cổ kính, nơi sở hữu khu vườn tháp lớn nhất Việt Nam cùng bộ ván kinh Phật cổ, được công nhận là Bảo vật quốc gia. Ngoài ra, những kiệt tác kiến trúc và nghệ thuật điêu khắc như tháp Báo Nghiêm, tượng Quan Âm nghìn mắt nghìn tay tại chùa Bút Tháp, hay pho tượng Phật A Di Đà bằng đá xanh nguyên khối thời Lý tại chùa Phật Tích đã trở thành những biểu tượng đỉnh cao của mỹ thuật cổ truyền. Mỗi ngôi chùa như chùa Tiêu gắn liền với Thiền sư Vạn Hạnh, chùa Lim đồng hành cùng không gian lễ hội quan họ, đều mang trong mình những câu chuyện lịch sử sâu sắc, góp phần tạo nên một bức tranh Phật giáo Kinh Bắc vừa đa dạng vừa đậm đà bản sắc.

Việc bảo tồn những giá trị di sản này không chỉ là nhiệm vụ gìn giữ các công trình kiến trúc vật thể, mà còn là hành trình nuôi dưỡng mạch nguồn đạo đức, trí tuệ và bản sắc văn hóa dân tộc qua nhiều thế hệ. Thời gian qua, cấp ủy, chính quyền và Nhân dân địa phương luôn quan tâm gìn giữ giá trị đặc sắc của các ngôi chùa. Trong đó, Giáo hội Phật giáo tỉnh, với chức năng, vị trí đặc biệt của mình đã thường xuyên quan tâm đến công tác này bằng nhiều giải pháp thiết thực.

Giữ hồn di sản, trao truyền giá trị

Hiện nay, Giáo hội Phật giáo tỉnh quản lý gần 1.500 cơ sở tự viện với khoảng 650 tăng, ni đang tu học, hành đạo. Ban Trị sự Giáo hội Phật giáo Việt Nam tỉnh Bắc Ninh đã khẳng định vai trò nòng cốt trong việc củng cố sự đoàn kết và quản lý hiệu quả các hoạt động Phật sự.

Toàn cảnh chùa Dâu nhìn từ trên cao. Ảnh: Trần Thảo.

Thượng tọa Thích Thanh Sơn, Phó Trưởng ban, Chánh Thư ký Ban Trị sự nhấn mạnh: “Bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa Phật giáo không chỉ là trách nhiệm của riêng ngành văn hóa, mà là sứ mệnh chung của toàn thể Giáo hội, tăng, ni và Phật tử. Thông qua hệ thống 18 ban đại diện liên xã, phường, Giáo hội duy trì sự kết nối chặt chẽ giữa các tự viện với chính quyền địa phương, bảo đảm mọi sinh hoạt tâm linh diễn ra đúng hiến chương và pháp luật. Trong công tác tu bổ, tôn tạo di tích, Giáo hội luôn giữ vững nguyên tắc thận trọng, phối hợp chặt chẽ với các cơ quan chuyên môn và nhà nghiên cứu nhằm bảo vệ tối đa các yếu tố gốc. Việc tiếp nhận nguồn lực xã hội hóa cũng được định hướng rõ ràng, tránh tâm lý chạy theo quy mô bề thế hoặc phô trương hình thức làm suy giảm vẻ thanh tịnh, trang nghiêm của chốn thiền môn”.

Việc bảo tồn những giá trị di sản này không chỉ là nhiệm vụ gìn giữ các công trình kiến trúc vật thể, mà còn là hành trình nuôi dưỡng mạch nguồn đạo đức, trí tuệ và bản sắc văn hóa dân tộc qua nhiều thế hệ.

Tại Đại hội đại biểu Giáo hội Phật giáo Việt Nam tỉnh Bắc Ninh nhiệm kỳ 2026 - 2031 diễn ra vừa qua đã đề ra phương châm hành động bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa Phật giáo. Theo đó, bảo tồn là nền tảng, phát huy là mục tiêu và phát triển phải có chọn lọc. Giáo hội ưu tiên hàng đầu cho việc bảo vệ, trùng tu các công trình hiện có, hạn chế tối đa việc xây dựng mới khi không thực sự cần thiết. Nhằm phân bổ nguồn lực một cách khoa học, Ban Trị sự sẽ phối hợp rà soát và phân nhóm các tự viện theo mức độ cấp thiết, từ các di tích đặc biệt quan trọng cần bảo vệ nghiêm ngặt đến các cơ sở xuống cấp cần ưu tiên phục hồi.

Song song với đó, chiến lược kết nối di sản Phật giáo với phát triển du lịch văn hóa tâm linh sẽ được đẩy mạnh. Các tuyến hành hương kết nối Luy Lâu, chùa Dâu, chùa Bút Tháp, chùa Phật Tích, chùa Vĩnh Nghiêm, chùa Bổ Đà với văn hóa quan họ và làng nghề truyền thống sẽ được tổ chức bài bản, giàu chiều sâu tri thức. Du khách không chỉ đến lễ bái mà còn được trải nghiệm thiền, thưởng trà, nghe giảng pháp và tìm hiểu các di sản mộc bản. Đặc biệt, công cuộc chuyển đổi số sẽ được tăng cường thông qua việc số hóa tư liệu, bia ký, tích hợp mã QR và xây dựng thư viện số đa ngôn ngữ.

Tất cả những giải pháp đồng bộ này hứa hẹn sẽ đưa di sản Phật giáo Bắc Ninh tiếp tục tỏa sáng, trở thành động lực tinh thần quan trọng, góp phần xây dựng quê hương Kinh Bắc ngày càng giàu đẹp, văn minh.