Giữ rừng chò chỉ cổ thụ ở ATK Định Hóa

Cán bộ Hạt Kiểm lâm số 11 tuần tra bảo vệ quần thể chò chỉ ở ATK Định Hóa.

Những thân cây đứng cùng lịch sử

Đứng dưới thân cây chò chỉ cao vút, thật khó trả lời những cây đại thụ ấy đã có mặt ở đây từ bao giờ. Người dân trong thôn chỉ biết rằng, từ đời ông bà, cha mẹ họ, những thân cây đã lớn đến vậy. Và qua hơn hai thế kỷ, chúng vẫn đứng đó, như những cột mốc xanh của thời gian.

Giữa vùng dân cư đang từng ngày đổi thay, quần thể gần 200 cây chò chỉ vẫn được gìn giữ tương đối nguyên vẹn. Ông Hoàng Văn Thương, 75 tuổi, ở thôn Thịnh Mỹ, đưa chúng tôi đi giữa những thân cây chò chỉ cổ thụ, bảo. “Ngay từ khi mẹ tôi sinh ra, những cây chò chỉ này đã to như thế rồi. Bao nhiêu năm qua, cây cũng không lớn thêm được bao nhiêu”.

Theo người dân, nhiều cây có đường kính gốc từ khoảng 80cm đến hơn 1m, chiều cao phổ biến 25-30m. Riêng khu vực thôn Thịnh Mỹ có gần 200 cây. Những thân cây thẳng, vươn cao, tán rộng tạo thành một khoảng xanh đặc biệt giữa khu dân cư.

Cây chò chỉ 200 tuổi ở ATK Định Hóa.

Và dưới những tán cây ấy còn có một câu chuyện khác - câu chuyện của lịch sử. Trong những năm kháng chiến chống thực dân Pháp, khi Định Hóa là trung tâm của An toàn khu (ATK), một phân hiệu của Bệnh viện 108 từng được đặt dưới những tán chò chỉ này.

Thời gian trôi đi, nhiều người từng sống, chiến đấu, từng chữa bệnh dưới những tán cây ấy đã khuất núi. Nhưng cây vẫn còn, có lẽ đó là cách thiên nhiên đang lặng lẽ lưu giữ lịch sử. Nếu chỉ coi đây là những cây gỗ lớn nằm trong khu dân cư thì giá trị của chúng mới chỉ được nhìn ở một phần rất nhỏ.

Điều đáng bảo tồn không chỉ là từng thân cây vài chục mét chiều cao, mà là cả quần thể, nguồn gen, khả năng tái sinh và không gian sinh thái mà những cây cổ thụ ấy tạo ra.

Trong tự nhiên, chò chỉ có thể hình thành và tham gia vào cấu trúc của hệ sinh thái rừng. Một số nghiên cứu lâm học cũng cho thấy việc bảo tồn chò chỉ không thể chỉ dừng ở việc giữ lại cây trưởng thành mà cần quan tâm đến lớp cây tái sinh, điều kiện sinh thái và khả năng phục hồi quần thể. Đó cũng chính là vấn đề đặt ra ở Thịnh Mỹ hôm nay.

Giữ cho mai sau

Điều đặc biệt ở quần thể chò chỉ này là cây không nằm trong một khu rừng biệt lập. Những thân cây cổ thụ đang đứng ngay giữa đời sống của con người. Hiện có 8 hộ dân sinh sống trong khu vực quần thể cây.

Nhà ở, đường đi, đất sản xuất và những cây chò chỉ cổ thụ cùng tồn tại trong một không gian. Điều đó tạo nên một bài toán bảo tồn không đơn giản. Bảo vệ cây phải đi cùng với bảo đảm cuộc sống bình thường của người dân.

Ông Vi Văn Cường, Trưởng thôn Thịnh Mỹ, cho biết: Từ khi tỉnh và các ngành quan tâm đến công tác bảo tồn chò chỉ, đặc biệt khi người dân được tuyên truyền về giá trị và tình trạng bảo tồn của loài cây này, ý thức bảo vệ rừng của bà con được nâng lên rõ rệt.

Chuyện giữ rừng chò chỉ, ông Nguyễn Đức Thắng, Hạt trưởng Hạt Kiểm lâm số 11, thông tin: Công tác bảo tồn các loài cây quý hiếm, bảo vệ môi trường được đơn vị quán triệt cụ thể đến lực lượng kiểm lâm địa bàn. Nhiều năm qua, quần thể chò chỉ gần 200 cây tại khu vực này được bảo vệ tương đối nguyên vẹn.

Những cây chò chỉ ở ATK Định Hóa có đường kính gần 1 mét, cao từ 25 đến 30 mét.

Nhưng bảo tồn không thể chỉ là giữ cho những cây đang sống không bị chặt hạ. Một quần thể chỉ thực sự có tương lai khi nó có khả năng tự tái sinh. Đây là điều ông Nguyễn Đức Thắng đặc biệt quan tâm.

Hạt Kiểm lâm số 11 đang kiến nghị các cơ quan chức năng nghiên cứu, xây dựng phương án quy hoạch lại khu vực này theo hướng hình thành không gian bảo tồn phù hợp. Trong đó, cần quan tâm đến những cây con mọc từ hạt của các cây chò chỉ cổ thụ.

Dưới những thân cây cổ thụ hôm nay, có thể đang tồn tại một thế hệ chò chỉ trẻ mà chúng ta chưa nhìn thấy hết giá trị. Những cây con ấy chính là sự tiếp nối của quần thể. Giữ được cây mẹ mà không giữ được cây con thì câu chuyện bảo tồn vẫn chưa trọn vẹn.

Bảo tồn một loài cây không phải là đóng khung nó trong một khu vực rồi để mặc thời gian. Bảo tồn phải là giữ đất, giữ nguồn nước, giữ điều kiện sinh thái; bảo vệ cây trưởng thành, chăm sóc cây tái sinh; đồng thời nghiên cứu nguồn gen và khả năng phục hồi quần thể. 

Ông Bùi Tuấn Anh, Phó Chủ tịch Thường trực UBND xã Phượng Tiến, cho rằng quần thể gần 200 cây chò chỉ cổ thụ là vốn quý của địa phương. Chính quyền xã đã và đang quan tâm đến việc bảo tồn khu vực này và thường xuyên phối hợp với lực lượng kiểm lâm cùng các ngành liên quan chăm sóc, bảo vệ, gìn giữ để góp phần lưu giữ loài cây quý cho các thế hệ mai sau.

Chiều xuống ở Thịnh Mỹ, ánh nắng xuyên qua những tán chò chỉ tạo thành những vệt sáng dài trên mặt đất. Chúng đã đi qua thời kỳ người dân ATK sống trong những năm tháng chiến tranh. Đã chứng kiến những đoàn người đi về ATK, đã từng che bóng cho những người làm nhiệm vụ cứu chữa thương binh, bệnh binh.

Chính vì thế, quần thể chò chỉ ở Thịnh Mỹ cần được nhìn nhận không chỉ dưới góc độ một nguồn tài nguyên rừng, mà còn là một di sản thiên nhiên gắn với không gian lịch sử ATK. 

Gần 200 cây chò chỉ ở Thịnh Mỹ hôm nay có thể là một quần thể hiếm hoi còn sót lại của một không gian rừng cổ giữa vùng dân cư. Điều cần làm lúc này là đừng để thế hệ chúng ta trở thành thế hệ cuối cùng được nhìn thấy chúng...