Giữ sắc chàm giữa mùa vàng Lao Chải (Lào Cai)

Sự kiện mở ra cơ hội để văn hóa Mông đến gần hơn với du khách, đồng thời tìm thêm hướng phát huy giá trị di sản trong phát triển du lịch cộng đồng.

Vẻ đẹp mùa vàng Lao Chải. (Ảnh: Việt Hoàng)

Từ sợi lanh đến sắc chàm

Tháng 10, những thửa ruộng bậc thang ở Lao Chải, tỉnh Lào Cai, bước vào mùa lúa chín. Sắc vàng trải dài trên các triền núi, xen giữa những mái nhà và bản làng của đồng bào Mông, tạo nên bức tranh vùng cao đặc trưng của Tây Bắc.

Trong không gian ấy, Lễ hội Sắc chàm Lao Chải lần thứ hai diễn ra từ ngày 7-17/10, đưa du khách đến gần hơn với một phương diện khác của vùng đất: những giá trị văn hóa được lưu giữ trong trang phục, nghề thủ công và sinh hoạt cộng đồng.

Sức hấp dẫn của sắc chàm không chỉ nằm ở màu sắc trên những bộ trang phục truyền thống. Đằng sau đó là cả một quá trình lao động, từ trồng lanh, thu hoạch, xử lý sợi, xe sợi, dệt vải đến nhuộm màu, thêu và hoàn thiện sản phẩm.

Nghề dệt lanh được bà con lưu truyền. (Ảnh: Việt Hoàng)

Mỗi công đoạn đòi hỏi sự kiên nhẫn, kinh nghiệm cùng những kỹ năng được tích lũy qua nhiều thế hệ. Những tri thức ấy phần lớn không nằm trong sách vở mà hiện diện trong công việc thường ngày, được truyền từ người lớn sang con cháu, từ những người thạo nghề đến lớp trẻ trong gia đình, bản làng.

Trong khuôn khổ lễ hội, hoạt động trình diễn nghề truyền thống sáng 17/10 dành không gian để các nghệ nhân và đồng bào Mông giới thiệu những công đoạn làm nên tấm vải lanh, từ xe sợi, dệt vải đến nhuộm chàm và vẽ sáp ong. Thay vì chỉ nhìn thấy bộ trang phục hoàn chỉnh, du khách có dịp tìm hiểu quá trình tạo ra sản phẩm, nhận biết sự công phu của từng thao tác và khám phá những câu chuyện văn hóa ẩn sau hoa văn.

Một tấm vải không đơn thuần là chất liệu may mặc. Trong đó có kinh nghiệm ứng xử với thiên nhiên, sự khéo léo của đôi tay và quan niệm thẩm mỹ được bồi đắp qua thời gian. Những đường nét trên trang phục cũng gắn với đời sống cộng đồng, góp phần tạo nên dấu ấn riêng trong văn hóa của người Mông.

Việc giới thiệu nghề thủ công tại lễ hội giúp công chúng hiểu hơn về công sức của người làm nghề, đồng thời tạo cơ hội để các nghệ nhân chia sẻ kinh nghiệm với thế hệ trẻ. Khi một kỹ thuật được thực hành trước người xem, những kiến thức vốn gắn với đời sống gia đình, bản làng có thêm cơ hội được nhận diện và trân trọng.

Các nghệ nhân và đồng bào Mông giới thiệu những công đoạn làm nên tấm vải lanh, từ xe sợi, dệt vải đến nhuộm chàm và vẽ sáp ong. (Ảnh: Việt Hoàng)

Lễ hội cũng dành sự quan tâm cho trang phục truyền thống qua cuộc thi “Duyên dáng Sắc chàm”, tổ chức ngày 10/10. Hoạt động tôn vinh vẻ đẹp của phụ nữ địa phương trong trang phục dân tộc, đồng thời giới thiệu những giá trị thẩm mỹ gắn với đời sống văn hóa Mông.

Ngày 11/10, giải chạy dành cho nữ mang tên “Váy xòe trên sóng lúa” diễn ra trên cung đường dài khoảng 4–5 km xuyên qua không gian ruộng bậc thang. Trang phục truyền thống xuất hiện trong hoạt động thể thao giữa mùa vàng tạo nên một cách tiếp cận khác với văn hóa bản địa, đưa những hình ảnh vốn quen thuộc trong đời sống cộng đồng đến gần hơn với khách tham quan.

Từ nghề lanh, dệt vải đến trang phục, lễ hội lựa chọn những giá trị gần gũi làm điểm khởi đầu cho hành trình khám phá văn hóa. Người dân không chỉ xuất hiện trong vai trò biểu diễn mà trực tiếp giới thiệu nghề, chia sẻ câu chuyện và góp phần định hình trải nghiệm của du khách. Đây cũng là cách để văn hóa được tiếp cận từ chính những người đang gìn giữ và thực hành văn hóa trong cuộc sống thường ngày.

Tiếng khèn rộn ràng giữa mùa vàng

Nếu sắc chàm gợi nhắc đến nghề thủ công và trang phục truyền thống, tiếng khèn lại mở ra một không gian khác trong đời sống tinh thần của người Mông. Âm thanh dân gian ấy gắn với sinh hoạt cộng đồng, mang dấu ấn văn hóa được lưu truyền qua nhiều thế hệ.

Trong chương trình nghệ thuật “Lao Chải – Nơi Sắc Chàm hội tụ”, diễn ra ngày 17/10, màn đồng diễn khèn Mông “Âm vang sắc chàm” với sự tham gia của khoảng 500 nghệ nhân và học sinh là điểm nhấn đáng chú ý. Sự góp mặt của đông đảo người biểu diễn, trong đó có lớp trẻ, cho thấy vai trò của cộng đồng trong việc duy trì và giới thiệu nghệ thuật dân gian.

Giải chạy dành cho nữ mang tên “Váy xòe trên sóng lúa” diễn ra trên cung đường dài khoảng 4 - 5 km xuyên qua không gian ruộng bậc thang. (Ảnh: Việt Hoàng)

Với những giá trị được hình thành qua thời gian, việc bảo tồn tiếng khèn không chỉ nằm ở các chương trình biểu diễn. Điều quan trọng hơn là tạo điều kiện để thế hệ trẻ hiểu ý nghĩa của loại hình nghệ thuật này, có cơ hội học hỏi và tiếp tục thực hành trong đời sống. Khi những người trẻ cùng tham gia các hoạt động văn hóa, di sản có thêm cơ hội được tiếp nối thay vì chỉ hiện diện trong những dịp lễ hội.

Ông Đỗ Công Chúng, Phó Chủ tịch UBND xã Lao Chải, Trưởng Ban tổ chức, cho biết các hoạt động được xây dựng theo hướng tăng cường sự tham gia trực tiếp của người dân, từ trình diễn trang phục, giới thiệu nghề thủ công đến thể thao và nghệ thuật. Địa phương mong muốn lễ hội khơi dậy niềm tự hào văn hóa, đặc biệt trong thế hệ trẻ, đồng thời tạo cơ hội để những giá trị truyền thống tiếp tục được duy trì trong đời sống.

Bên cạnh các hoạt động trình diễn, không gian trưng bày văn hóa, sản vật địa phương, sản phẩm OCOP và ẩm thực truyền thống giới thiệu tới du khách những nét đặc trưng trong đời sống, sản xuất của đồng bào. Đây cũng là nơi các hộ gia đình, cơ sở sản xuất có thể tiếp cận khách hàng, quảng bá sản phẩm và tìm kiếm cơ hội mở rộng thị trường.

Từ góc độ phát triển du lịch, sự kiện tạo thêm lựa chọn cho khách tham quan, giúp chuyến đi không chỉ dừng ở việc ngắm cảnh hay chụp ảnh. Du khách có thể tìm hiểu nghề thủ công, thưởng thức món ăn địa phương, khám phá sản vật và giao lưu với người dân. Những trải nghiệm ấy giúp cảnh quan được đặt trong mối liên hệ với con người và đời sống văn hóa của vùng đất.

Giải chạy thu hút nhiều phụ nữ Lao Chải tham gia. (Ảnh: Việt Hoàng)

Tháng 10 vốn là thời điểm thuận lợi để Lao Chải giới thiệu vẻ đẹp ruộng bậc thang mùa lúa chín. Các điểm ngắm cảnh như Đồi Mâm xôi, Đồi nấm linh chi, Khuyên Bạc và Võng lúa góp phần tạo sức hút đối với du khách yêu thiên nhiên.

Tuy nhiên, cảnh quan chỉ là một phần trong trải nghiệm. Những câu chuyện về nghề lanh, trang phục truyền thống, tiếng khèn và phong tục địa phương có thể tạo thêm chiều sâu cho hành trình khám phá.

Đây cũng là hướng mà lễ hội muốn kết nối cảnh sắc mùa vàng với những giá trị văn hóa sẵn có, phát triển các hoạt động trải nghiệm phù hợp với điều kiện địa phương.

Khi du khách dành thời gian tìm hiểu nghề truyền thống, thưởng thức ẩm thực và tham gia sinh hoạt cộng đồng, cơ hội sử dụng dịch vụ tại chỗ cũng được mở rộng. Qua đó, các hộ gia đình có thêm điều kiện phát triển sinh kế từ những sản phẩm và giá trị văn hóa của quê hương.

Trong khuôn khổ sự kiện, địa phương còn kết nối với các nhà sáng tạo nội dung, KOL/KOC để tổ chức hoạt động trải nghiệm thực tế, quảng bá hình ảnh Lao Chải trên các nền tảng số.

Những hình ảnh về ruộng bậc thang mùa lúa chín, nghề thủ công, trang phục truyền thống và nhịp sống bản làng được giới thiệu tới công chúng rộng rãi hơn. Cách làm này góp phần đa dạng hóa phương thức quảng bá, đưa hình ảnh vùng cao đến gần hơn với những người đang tìm kiếm các điểm đến giàu bản sắc văn hóa.

Sản vật địa phương được bà con vùng cao giới thiệu tới du khách. (Ảnh: Việt Hoàng)

Dẫu vậy, phát triển du lịch dựa trên di sản cũng đặt ra yêu cầu về sự cân bằng. Văn hóa không nên chỉ được khai thác như một yếu tố tạo sức hút nhất thời, mà cần được bảo tồn trong môi trường sống của cộng đồng. Việc tổ chức hoạt động trải nghiệm cần tôn trọng phong tục, tập quán, bảo đảm tính nguyên bản và tạo điều kiện để người dân tham gia, hưởng lợi từ du lịch.

Chia sẻ về điều này, Anh Sùng A Lằng, Phó trưởng Phòng Văn hóa – Xã hội xã Lao Chải, cho biết địa phương quan tâm đến việc giúp người trẻ hiểu đúng và tiếp tục gìn giữ văn hóa truyền thống.

Khi học sinh được tìm hiểu về trang phục, nghề lanh, nhuộm chàm, tiếng khèn và phong tục của dân tộc mình, các em có thêm kiến thức và niềm tự hào về quê hương. Về lâu dài, việc khuyến khích các gia đình, nghệ nhân và người trẻ tham gia bảo tồn, đồng thời kết nối nghề truyền thống với hoạt động trải nghiệm du lịch, được xem là hướng đi cần thiết.

Tiết mục biểu diễn nghệ thuật của phụ nữ Mông. (Ảnh: Việt Hoàng)

Lễ hội khép lại chuỗi hoạt động bằng chương trình nghệ thuật nhưng câu chuyện về nghề thủ công và bản sắc văn hóa Mông không chỉ thuộc về những ngày diễn ra sự kiện. Những gì được duy trì sau sự kiện là nghề truyền thống tiếp tục được thực hành, tiếng khèn được trao truyền, sản phẩm địa phương có thêm cơ hội đến với khách hàng và người dân có điều kiện tham gia sâu hơn vào hoạt động du lịch.

Lao Chải cho thấy sức hấp dẫn của một điểm đến không chỉ được tạo nên bởi cảnh quan. Đó còn là câu chuyện về con người, về những tri thức được gìn giữ trong đời sống và nỗ lực để các giá trị ấy tiếp tục được lưu truyền cho thế hệ sau.