Nữ 'thủ lĩnh' hơn 27 năm dốc lòng vì đồng bào Chứt

Đời sống đồng bào Chứt ở xã Tuyên Lâm đã có nhiều thay đổi theo hướng tích cực

Đi cùng đồng bào Chứt rời cuộc sống du canh, du cư

Bản Ka Tang nay đã có nhiều đổi thay. Ðường bê tông, điện lưới, trường học đã về bản. Ít ai nghĩ rằng, hơn 27 năm trước, 16 hộ đồng bào Chứt vẫn sống du canh, du cư khắp rừng già Trường Sơn.

Nhắc đến hành trình ấy, người Chứt ở bản Ka Tang dành cho nữ “thủ lĩnh” Phạm Thị Lâm niềm tin và tình cảm đặc biệt.

Ðầu năm 1999, bà Phạm Thị Lâm (sinh năm 1962) được đồng bào Chứt tín nhiệm bầu làm trưởng bản. Thời điểm đó, ngoài những hộ đồng bào Chứt đã định cư tại bản, còn 16 hộ đang sống du canh, du cư ở khu vực phía Tây bản.

Nhận nhiệm vụ, bà nghĩ ngay đến việc vận động 16 hộ du canh, du cư ra khỏi rừng, về nơi ở ổn định. Ðó không phải là việc dễ thực hiện, bởi 16 hộ đồng bào Chứt đã quen với cuộc sống trong rừng và ngại thay đổi.

Trong căn nhà nhỏ ở bản Ka Tang, bà Lâm nhớ lại: “Ðầu tiên tôi thuyết phục nhưng đồng bào không ra định cư. Tôi phải vào nhiều lần vào rừng vận động, sau đó bà con mới chịu ra”.

Cách vận động của bà rất giản dị. Không chỉ dùng lời nói để thuyết phục, bà Lâm đi cùng, ăn cùng và chia sẻ những khó khăn trong cuộc sống với đồng bào.

Cuối năm 1999, bà Lâm vận động được 2 hộ đồng bào Chứt đầu tiên rời rừng về định cư tại bản. Sau đó, thêm 4 hộ, rồi 10 hộ còn lại cũng về bản định cư.

Ðưa dân ra khỏi rừng đã khó. Lo cho họ có nhà ở lại càng khó hơn. Khi ấy, Nhà nước hỗ trợ mỗi hộ 800.000 đồng để làm nhà. Bà Lâm thuê người ở bản Chuối vào làm nhà cho bà con. Có lúc, bà phải ứng trước 50kg gạo cho mỗi nhà. Tiền hỗ trợ chưa nhận được, tiền công làm nhà đã đến hạn.

Bà Lâm nhớ lại: “Có lúc tôi tưởng thất bại, tôi khóc vì thợ làm nhà đòi tiền mà tôi không trả được. Sau đó tôi phải vay mượn anh em, họ hàng để trả trước”.

Ra định cư ở bản, người dân chủ yếu làm nương dọc sông, suối. Nước bồi thì có đất, nước lở lại mất đất. Cuộc sống vì thế luôn bấp bênh. Lo bà con trở lại rừng sâu sinh sống, bà Lâm tìm đến chính quyền, đề nghị san ủi đất sản xuất.

Có đất sản xuất, Trưởng bản tiếp tục kiến nghị UBND xã giao hơn 222ha đất lâm nghiệp để người dân trồng rừng, tạo thêm sinh kế.

Dù không còn làm trưởng bản nữa vì lý do sức khỏe, thế nhưng bà Phạm Thị Lâm vẫn thường xuyên đến các hộ gia đình khó khăn trong bản động viên, chia sẻ cách trồng trọt cho bà con

Khi được giao đất, bà Lâm nhận và trồng hơn 6ha rừng, phát triển chăn nuôi. Với bà, muốn người dân làm theo thì mình phải làm trước. Có thời điểm, gia đình bà thu nhập khoảng 100 triệu đồng mỗi năm từ rừng trồng và vật nuôi.

Hộ ông Hồ Bình đã trở thành một trong những gia đình làm ăn khá ở bản Ka Tang. Hiện gia đình ông có 5ha rừng sản xuất, nuôi thêm trâu, bò, với thu nhập gần 100 triệu đồng mỗi năm.

Ông Hồ Bình nhớ lại: “Lúc ra bản ở, tôi thấy trưởng bản Lâm nhận đất trồng rừng, nuôi bò nên tôi cũng làm theo. Nếu không có trưởng bản Lâm, không biết 16 gia đình chúng tôi giờ đã đi đâu. Chắc con cái cũng khó có điều kiện đến trường”.

...Đời sống bà con đổi thay, tôi mãn nguyện...

Ðưa được bà con về định cư ổn định đã là một việc rất khó. Thế nhưng, để người dân thoát nghèo, trước hết phải thay đổi nếp nghĩ, cách làm.

Không còn tham gia công tác xã hội, bà Lâm dồn hết tâm sức của mình để kèm cặp, bồ dưỡng con cháu

Là trưởng bản kiêm phụ trách y tế thôn bản, bà Lâm đi đến từng nhà tuyên truyền người dân ăn chín, uống sôi cũng như vận động gia đình đưa người bệnh đến cơ sở y tế chữa trị thay vì nhờ thầy mo cúng lễ.

Những năm 2001-2002, bà Phạm Thị Lâm tiếp tục đề nghị UBND xã mở lớp xóa mù chữ cho đồng bào. Ban đầu, người dân không muốn đi học vì sợ người lạ, sợ mình không học được.

Bà Lâm nhớ lại: “Hồi đó, tôi cũng đến lớp. Vừa học, tôi vừa phiên dịch, động viên bà con. Thấy tôi đi học, bà con cũng đi học. Học xong, bà con được tổ chức thi”.

Từ những lớp xóa mù chữ ấy, nhiều người lớn trong bản biết đọc, biết viết. Người dân dần biết ký tên thay vì điểm chỉ như trước.

Những năm gần đây, bà tiếp tục vận động người dân chuyển một phần diện tích đất sang trồng sắn cao sản KM94. Năng suất đạt khoảng 16 tấn/ha. Thương lái vào tận ruộng thu mua cho bà con, mở thêm hướng phát triển kinh tế…

Hiện bà Lâm vẫn là tấm gương về lao động, phát triển kinh tế hộ gia đình ở bản

Từ ngày 1/7/2026, bản Cáo và bản Chuối sáp nhập thành bản Ka Tăng. Vì sức khỏe không cho phép, bà Lâm không còn làm trưởng bản, khép lại hành trình hơn 27 năm tận tâm vì đồng bào Chứt - một hành trình gian nan nhưng để lại dấu ấn và tình cảm đặc biệt trong lòng đồng bào Chứt.

Nhìn lại chặng đường đã qua, bà Lâm bảo: “Mình đã làm được một số việc nho nhỏ. Giờ nhìn lại, đời sống của bà con thay đổi, tôi mãn nguyện lắm”.