Giữ sắc Mường trong trang phục truyền thống

Bà con dân tộc Mường xã Thành Vinh mặc trang phục truyền thống biểu diễn cồng chiêng.

Trong cộng đồng 54 dân tộc Việt Nam, người Mường là một trong những dân tộc có dân số đông, cư trú chủ yếu ở các tỉnh phía Bắc, tập trung đông tại tỉnh Hòa Bình cũ (nay là Phú Thọ) và Thanh Hóa. Ở Thanh Hóa, người Mường sinh sống nhiều tại các xã miền núi, vùng đồng bào dân tộc thiểu số như: Cẩm Thủy, Ngọc Lặc, Linh Sơn, Thạch Quảng, Thành Vinh, Ngọc Trạo, Xuân Du... Cùng với tiếng nói, phong tục, lễ hội và nghệ thuật dân gian, trang phục truyền thống là một dấu hiệu dễ nhận biết của bản sắc Mường.

Trang phục của phụ nữ Mường gồm áo, váy, khăn đội đầu, thắt lưng và những phụ kiện trang trí đi kèm. Trong đó, nổi bật là cạp váy với những hoa văn được dệt công phu. Để làm nên một chiếc cạp váy đẹp, người dệt phải thực hiện nhiều công đoạn, đòi hỏi sự khéo léo trong việc tạo hình, phối màu và sắp xếp hoa văn. Đàn ông Mường thường mặc áo cánh xẻ ngực, cổ tròn hoặc chữ V và ngày nay đã được cách điệu, có hai túi dưới hoặc thêm túi trên ngực trái. Quần của đàn ông thường có ống rộng.

Phụ nữ Mường gắn bó với trang phục truyền thống.

Ở xã Thạch Quảng, chị Bùi Thị Thao, thôn Lâm Sơn, học dệt vải từ năm 16, 17 tuổi. Nhiều năm gắn bó với nghề, chị không chỉ giữ việc dệt những tấm vải, chiếc khăn, mà còn tìm cách đưa những giá trị văn hóa Mường đến gần hơn với mọi người. Ngôi nhà sàn của chị được sắp xếp như một không gian văn hóa Mường thu nhỏ. Trên những vách gỗ là các sản phẩm thổ cẩm nhiều màu sắc; cùng với đó là cồng chiêng, trống hội, khung cửi, xa quay sợi, cối giã gạo... Những vật dụng gắn với đời sống của người Mường được chị gìn giữ và sắp đặt cẩn thận.

Với chị Thao, mỗi sản phẩm dệt đều cần thời gian và sự kiên trì. Một chiếc khăn thổ cẩm có khi mất khoảng hai ngày một đêm mới hoàn thành. Từ việc xe sợi, dệt vải đến tạo hoa văn, mỗi công đoạn đều đòi hỏi sự khéo léo của người thợ. Ý tưởng tạo dựng một không gian văn hóa Mường tại gia đình được chị ấp ủ trong nhiều năm. Đến tháng 3/2024, chị bắt đầu sửa sang, sắp xếp lại ngôi nhà theo không gian nhà sàn truyền thống.

Ngày nay, du khách đến với điểm du lịch Thác Mây có thể ghé thăm nhà chị, tìm hiểu về đời sống của người Mường và trực tiếp trải nghiệm nhiều công việc như dệt vải, quay sợi, se chỉ, giã gạo, đánh cồng chiêng. Từ một khung cửi trong gia đình, nghề dệt vì thế có thêm một không gian để được giới thiệu và trao truyền.

Phụ nữ dân tộc Mường xã Thạch Quảng trong trang phục truyền thống.

Ở Thạch Quảng, câu chuyện giữ trang phục Mường không chỉ bắt đầu từ một khung cửi trong mỗi gia đình. Từ việc gìn giữ nghề dệt của những người như chị Bùi Thị Thao, trang phục truyền thống còn được duy trì bằng chính việc người Mường tiếp tục mặc nó trong đời sống và trong các sinh hoạt văn hóa của cộng đồng. Hằng năm, trong khuôn khổ Ngày hội Văn hóa, Thể thao và Du lịch Thác Mây, xã Thạch Quảng tổ chức các hoạt động văn hóa văn nghệ, thể thao, nổi bật là trình diễn trang phục truyền thống. Đây là dịp để những bộ váy Mường được mặc, được giới thiệu và trở thành một phần của không gian văn hóa địa phương.

Xã Thạch Quảng khuyến khích cán bộ, công chức và Nhân dân mặc trang phục truyền thống Mường trong các giờ làm việc, dịp lễ, Tết và sự kiện quan trọng.

Trên cương vị của mình, chị Bùi Thị Bích Thủy, Phó Bí thư Thường trực Đảng ủy xã Thạch Quảng đã chủ động chỉ đạo đẩy mạnh tuyên truyền, vận động cán bộ, đoàn viên, hội viên và Nhân dân tích cực giữ gìn nếp sống văn hóa truyền thống. Đồng thời khuyến khích chị em phụ nữ mặc trang phục Mường trong các dịp lễ, tết, ngày hội văn hóa và các hoạt động giao lưu của địa phương.

Chị Thủy còn tiên phong mặc trang phục Mường trong các sự kiện phù hợp, tạo sự gần gũi và truyền cảm hứng mạnh mẽ. Với chị, khi người cán bộ đi đầu làm trước, công tác vận động Nhân dân sẽ trở nên tự nhiên, thuyết phục và dễ tạo sự hưởng ứng sâu rộng.

Trong trang phục truyền thống, phụ nữ Mường xã Thành Vinh tham gia các trò chơi dân gian.

Ở xã Thành Vinh, nơi có đông đồng bào dân tộc Mường sinh sống, trang phục truyền thống vẫn được sử dụng trong các dịp lễ, Tết, ném còn, đánh mảng, các hoạt động văn nghệ và sinh hoạt cộng đồng. Toàn xã hiện có 2 câu lạc bộ văn hóa truyền thống dân gian và 13 đội văn nghệ truyền thống, với hàng trăm lượt hoạt động, biểu diễn phục vụ đời sống tinh thần của người dân. Những hoạt động của các câu lạc bộ, đội văn nghệ cũng tạo thêm không gian để trang phục truyền thống được sử dụng, cùng với các hình thức sinh hoạt văn hóa khác của người Mường.

Các em học sinh dân tộc thiểu số, trong đó có dân tộc Mường mặc trang phục truyền thống trong giờ lên lớp.

Khi khung cửi còn dệt, chiếc váy còn được khoác lên mình và hoa văn còn được người phụ nữ Mường truyền lại cho đời sau, bản sắc Mường vẫn sẽ trường tồn cùng cộng đồng.

Video: Bà con dân tộc Mường xã Thành Vinh giữ gìn văn hóa truyền thống.