Giữ trục cảnh quan sông Hương bằng kỷ luật quy hoạch

Trước và sau khi có Quy hoạch chi tiết hai bên bờ sông Hương, chính quyền nơi đây đã có nhiều biện pháp tổ chức không gian, cảnh quan và giữ gìn, bảo vệ “dòng sông di sản”. Các công trình dự án sai phép, không phù hợp đều bị xử lý nghiêm.

Cảnh quan sông Hương đã được bảo vệ thế nào?

Cách đây hơn 20 năm, thông tin về dự án xây dựng khách sạn cao cấp ở ven đồi Vọng Cảnh đã khiến nhiều chuyên gia, nhà nghiên cứu và dư luận lo ngại, đồng thời phản ứng gay gắt bởi nguy cơ phá vỡ cảnh quan sông Hương. Thời điểm đó, nhiều cơ quan báo chí đã vào cuộc, trong đó có Văn Hóa.

Trải qua nhiều cuộc họp bàn, sau đó chính quyền địa phương đã quyết định không cho phép triển khai dự án. Loạt bài về chủ đề này của Văn Hóa đã được trao giải cao nhất Giải Báo chí quốc gia năm 2005.

Sông Hương được xem như một “bản giao hưởng” của quy hoạch đô thị Huế, vì thế Quy hoạch chi tiết đôi bờ sông Hương cần phải được tôn trọng và tuân thủ nghiêm ngặt

Trước đó, vào những năm 1990, khi một công ty chuẩn bị xây dựng trụ sở ở khu vực Dinh Công sứ (vị trí trụ sở Bảo tàng Hồ Chí Minh TP Huế hiện nay), đã gặp phải phản ứng gay gắt của dư luận vì lo ngại ảnh hưởng đến cảnh quan, không gian dòng sông Hương, nên dự án cũng bị dừng lại. Thực tế, trong những năm qua, trước khi có Quy hoạch chi tiết hai bên bờ sông Hương, TP Huế cũng đã bảo vệ và giữ gìn cảnh quan dòng sông này.

Các công trình, dự án ven sông Hương xây dựng sai phép, trái phép đã bị xử phạt vi phạm hành chính và buộc phải điều chỉnh kiến trúc, mật độ xây dựng; điển hình như dự án công trình “Huế xưa - Huế nay” của Công ty CP Ngôi Sao Nhỏ ở bãi bồi Đập Đá (phường Vỹ Dạ); dự án khu du lịch sinh thái Go Green Farm ở Cồn Nhỏ (phường Hương Vinh, nay là phường Hóa Châu)…

Ngày 19.3.2021, Chủ tịch UBND tỉnh Thừa Thiên Huế, nay là TP Huế đã ký quyết định số 596 phê duyệt đồ án Quy hoạch chi tiết hai bên bờ sông Hương. Đây là cơ sở pháp lý vững chắc cho công tác giữ gìn trục kiến trúc cảnh quan và vũng lõi đô thị di sản mà Huế định hướng xây dựng.

Công trình chính của Huế Times Square cao hơn 12m, vượt quy hoạch hơn 4m

Theo quyết định này, phạm vi lập quy hoạch bao gồm khu vực dọc sông Hương đoạn từ đồi Vọng Cảnh đến phố cổ Bao Vinh, chiều dài khoảng 15km, chiều rộng mỗi bên sông tiếp cận đến các tuyến đường dọc hai bờ sông hoặc cách mép bờ sông mỗi bên trung bình khoảng 100m (bao gồm cồn Hến và cồn Dã Viên).

Quy mô khu vực lập quy hoạch hơn 855ha; trong đó, diện tích mặt nước hơn 503ha. Khu vực lập quy hoạch là trục cảnh quan tự nhiên đa dạng, phong phú, với nhiều khu di tích lịch sử, văn hóa, khu dân cư, khu vực công viên trung tâm thành phố và các vùng có cảnh quan đặc trưng ven sông. Đồng thời là yếu tố phong thủy quan trọng trong cấu trúc đô thị Huế; khu vực có tầm quan trọng về kinh tế, xã hội, cảnh quan đô thị, văn hóa của TP Huế.

Quy hoạch với năm cụm trung tâm bao gồm khu vực trung tâm thành phố và bốn khu vực phụ trợ (Phường Đúc, Thủy Biều, Vọng Cảnh, Tiên Nộn); tổ chức các khu chức năng như khu văn hóa du lịch và khu chức năng hỗ trợ cư trú (các công trình dịch vụ thương mại, các không gian hoạt động ngoài trời...).

Cũng dựa trên quy hoạch này, cảnh quan sông Hương đã được chỉnh trang bài bản, một số dự án đã được triển khai khoa học, hợp lý dựa trên cơ sở bảo vệ yếu tố đặc trưng của dòng sông.

Ông Phan Thế Đạt, Chủ tịch Hội Kiến trúc sư TP Huế cho rằng: Quy hoạch chi tiết hai bờ sông Hương rất quan trọng trong việc bảo vệ cảnh quan ven sông và trục đô thị di sản qua trung tâm thành phố. Đặc biệt, trong đó có quy định rõ chiều cao, mật độ xây dựng ở một số khu đất du lịch, thương mại dịch vụ trọng điểm ven bờ Nam sông Hương, cùng các khu công viên cây xanh, công viên chuyên đề, không gian xanh, quảng trường…

Điều này cho thấy rõ định hướng phát triển các không gian xanh và giữ gìn yếu tố môi trường tự nhiên gắn với dòng sông Hương của TP Huế. Thời điểm trước phê duyệt quy hoạch, địa phương đã lấy ý kiến cộng đồng và nhiều người dân, chuyên gia rất ủng hộ.

Đã có quy hoạch thì phải tuân thủ

Sau khi Văn Hóa có bài Không đánh đổi quy hoạch sông Hương vì một dự án (số 4358, ra ngày 5.6.2026), nhiều ý kiến cho rằng, dù với mục đích gì thì doanh nghiệp cần phải tuân thủ giấy phép được cấp và quy hoạch đã được phê duyệt.

Nhà nghiên cứu Nguyễn Xuân Hoa nói rằng: Công trình Huế Times Square nằm trong khu vực có thể nói là “nhạy cảm” bởi sông Hương là trục cảnh quan đặc biệt của TP Huế, trong đó khu vực từ cồn Dã Viên đến cồn Hến là vùng lõi của sông Hương ở đoạn tiếp cận với Kinh thành (phía Bắc). Ở khu vực này, về phía Nam của sông Hương là hệ thống các công viên và các công trình kiến trúc xen ghép đã được tổ chức xây dựng một cách bài bản để giữ gìn cảnh quan dòng sông lâu dài.

“Đặt thêm gì vào đó là phải cẩn trọng, chính vì thế việc triển khai đồ án Quy hoạch chi tiết hai bờ sông Hương đã tiến hành khá chuẩn và bài bản. Mỗi khi có công trình mới ven sông Hương thì luôn nhận được sự quan tâm của dư luận”, ông Nguyễn Xuân Hoa nhấn mạnh.

Theo nhà nghiên cứu Nguyễn Xuân Hoa, việc đầu tư triển khai dự án khu dịch vụ cao cấp để phục vụ du lịch là cần thiết, song cần đảm bảo cảnh quan và những nội dung đã thể hiện trong quy hoạch của địa phương.

Ông Hoa cũng nhắc lại, nhiều năm trước, ở khu vực phía Bắc sông Hương (đối diện với dự án Huế Times Square), một doanh nghiệp cũng đã xin phép làm nhà hàng, nhà đầu tư đã đóng cọc xuống dòng sông để thi công nhưng trước sự phản biện và lo ngại cảnh quan nên dự án đã bị dừng lại.

Dự án Huế Times Square cũng khiến nhiều người băn khoăn, để đảm bảo quy hoạch sông Hương đã được duyệt, cần phải khuyến khích chủ đầu tư sớm điều chỉnh chiều cao và mật độ xây dựng của công trình. “Cũng từ vụ việc này, cơ quan chức năng địa phương cần rút kinh nghiệm trong công tác giám sát, quản lý xây dựng dọc hai bờ sông Hương, sắp tới là dự án khu du lịch dịch vụ cao cấp tại các trụ sở công ở trục đường Lê Lợi để tránh xảy ra những sự việc sai phạm tương tự”, nhà nghiên cứu Nguyễn Xuân Hoa đề nghị.

Sông Hương là trục cảnh quan đặc biệt của Huế, được giữ gìn và bảo vệ suốt hàng thập kỉ qua

Về sự việc xây dựng “phát sinh” ngoài giấy phép và vượt quy hoạch tại công trình Huế Times Square, theo KTS Phan Thế Đạt, trách nhiệm trước hết là của chủ đầu tư. Giấy phép xây dựng phù hợp với nội dung quy hoạch, còn thực tế công trình đã xây vượt chiều cao, tăng mật độ xây dựng thì đang được đơn vị quản lý xây dựng trên địa bàn xử lý theo quy định của pháp luật. Việc điều chỉnh quy hoạch để bổ sung hồ sơ cấp phép cho dự án là rất khó thực hiện.

Một số chuyên gia cho biết, vấn đề khó không chỉ là dư luận mà còn có các điều kiện ràng buộc khác về quy hoạch, đấu giá sử dụng đất. Khu đất số 5 Lê Lợi với diện tích hơn 8.000m2, đã được tỉnh Thừa Thiên Huế, nay là TP Huế cho đấu giá sử dụng đất để khai thác dịch vụ du lịch cao cấp.

Trách nhiệm trước hết là của chủ đầu tư. Giấy phép xây dựng phù hợp với nội dung quy hoạch, còn thực tế công trình đã xây vượt chiều cao, tăng mật độ xây dựng thì đang được đơn vị quản lý xây dựng trên địa bàn xử lý theo quy định của pháp luật. Việc điều chỉnh quy hoạch để bổ sung hồ sơ cấp phép cho dự án là rất khó thực hiện.

Ông PHAN THẾ ĐẠT, Chủ tịch Hội Kiến trúc sư TP Huế

Theo Quy hoạch chi tiết hai bên bờ sông Hương tại quyết định số 596, khu vực này là khu đất du lịch, được quy hoạch với công trình một tầng, chiều cao tối đa 8m, mật độ xây dựng tối đa 5%.

Thế nhưng chủ đầu tư dự án Huế Times Square đã cho xây dựng cao hơn 12m, mật độ xây dựng hơn 10%, sai giấy phép được cấp và vượt quy hoạch đã phê duyệt. UBND phường Thuận Hóa đã xử phạt vi phạm hành chính doanh nghiệp này với số tiền 110 triệu đồng và yêu cầu trong 90 ngày phải hoàn thành hồ sơ, bổ sung giấy phép xây dựng, nếu không sẽ buộc tháo dỡ công trình xây dựng vi phạm.