Giữ vững niềm tin số trong kỷ nguyên AI

Cần hình thành thói quen kiểm chứng thông tin từ nhiều nguồn trước khi tin tưởng hoặc chia sẻ. Ảnh minh họa

AI làm mờ ranh giới thật - giả

Chỉ trong vài năm, trí tuệ nhân tạo (AI) đã thay đổi căn bản cách con người tạo lập và tiếp cận thông tin. Những hình ảnh, đoạn video hay giọng nói được tạo bằng AI ngày càng chân thực, khiến việc nhận biết thật - giả trở nên khó khăn hơn. Khi một thông tin sai lệch có thể được tạo ra chỉ trong vài phút và lan truyền tới hàng triệu người, bài toán đặt ra không còn đơn thuần là kiểm soát công nghệ, mà là bảo vệ niềm tin của xã hội.

Tại Hội nghị "Trọn niềm tin số - Kiến tạo tương lai" vừa diễn ra ở Hà Nội, Đại tá Nguyễn Tiến Đạt - Phó Giám đốc Công an thành phố Hà Nội, cho biết nếu như trước đây tin giả chủ yếu là những thông tin được bịa đặt hoàn toàn thì nay, với sự hỗ trợ của AI, các đối tượng có thể tạo ra những nội dung pha trộn giữa yếu tố thật và giả, khiến người dùng khó nhận biết. Đây là nguyên nhân khiến thông tin sai lệch dễ dẫn dắt dư luận, bóp méo sự thật và làm xói mòn niềm tin của xã hội.

Những con số được Công an thành phố Hà Nội mới đây công bố cho thấy mức độ đáng lo ngại của thực trạng này. Năm 2025, lực lượng chức năng phát hiện, xử lý 120 trường hợp đăng tải tin giả, tin sai sự thật trên không gian mạng. Chỉ trong 6 tháng đầu năm 2026, con số này đã tăng lên 144 trường hợp và khởi tố hình sự hai vụ việc.

Theo Đại tá Nguyễn Tiến Đạt, điều đáng lo ngại không chỉ nằm ở số lượng mà còn ở mức độ tác động của thông tin sai lệch. Một bài viết, video hay buổi phát trực tiếp mang thông điệp tích cực có thể tạo ra giá trị cho cộng đồng, nhưng chỉ một nội dung sai sự thật cũng có thể gây tổn hại nghiêm trọng đến nhận thức xã hội, làm suy giảm niềm tin của người dân và ảnh hưởng tiêu cực tới môi trường số.

Trong bối cảnh đó, lời khuyến cáo "chậm lại trước những thông tin gây sốc - kiểm chứng trước khi chia sẻ - kịp thời báo cho cơ quan công an khi phát hiện dấu hiệu vi phạm" không chỉ là kỹ năng nhận diện tin giả mà còn là cách mỗi người góp phần bảo vệ môi trường thông tin chung.

Ở góc độ doanh nghiệp công nghệ, Giám đốc Công ty cổ phần Công nghệ Chatbot Việt Nam Lê Anh Tiến cho rằng Deepfake đang bị lợi dụng để giả mạo người nổi tiếng, người thân hay người có sức ảnh hưởng nhằm quảng cáo sản phẩm, lừa đảo tài chính và thao túng lòng tin của người dùng. Theo ông Tiến, điều quan trọng nhất là mỗi người cần hình thành thói quen kiểm chứng thông tin từ nhiều nguồn trước khi tin tưởng hoặc chia sẻ.

Sức ảnh hưởng phải được xây dựng trên trách nhiệm

AI có thể làm gia tăng nguy cơ tin giả, nhưng công nghệ không phải là yếu tố duy nhất quyết định chất lượng của môi trường số. Trong thời đại mạng xã hội, mỗi bài đăng, video hay buổi livestream của người có sức ảnh hưởng đều có thể tiếp cận hàng triệu người. Càng nhiều người theo dõi, trách nhiệm xã hội càng lớn.

Ông Nguyễn Đăng Ngọc - Phó Tổng Giám đốc Công ty cổ phần VCCorp cho rằng điều quan trọng không chỉ là tốc độ hay phạm vi lan truyền mà còn là giá trị mà thông tin mang lại, tác động đến ai và ảnh hưởng như thế nào tới xã hội. Theo ông Ngọc, mỗi nội dung được đăng tải không chỉ truyền tải thông tin mà còn góp phần định hình nhận thức, tâm lý và cách ứng xử của công chúng. "Điều quý giá nhất mà sức ảnh hưởng có thể tạo nên không phải là sự chú ý, mà là niềm tin", ông Ngọc nói.

TS Nguyễn Đồng Anh (Học viện Ngoại giao) cho biết, theo Nghị định số 174/2026/NĐ-CP, việc chia sẻ đường dẫn bài báo kèm bình luận là đúng quy định và được khuyến khích, trong khi hành vi tự ý cắt ghép, "cào dữ liệu" hoặc sử dụng lại bài viết độc quyền khi chưa được phép là vi phạm pháp luật.

Ở lĩnh vực thương mại điện tử, Chủ tịch Ủy ban Cạnh tranh quốc gia Trịnh Anh Tuấn nhấn mạnh KOC khi quảng cáo hoặc livestream phải minh bạch nội dung được tài trợ, kiểm chứng công dụng sản phẩm và chịu trách nhiệm pháp lý liên đới khi sản phẩm giới thiệu gây thiệt hại cho người tiêu dùng.

Song, xây dựng niềm tin số không thể chỉ dựa vào chế tài. Theo bà Nguyễn Thị Thanh Huyền - Phó Cục trưởng Cục Phát thanh, Truyền hình và Thông tin điện tử (Bộ VHTTDL), Bộ Quy tắc ứng xử trên môi trường số lấy bốn giá trị cốt lõi làm kim chỉ nam gồm: tôn trọng, tuân thủ pháp luật; ứng xử văn hóa, văn minh; an toàn, bảo mật; trách nhiệm. Mục tiêu là khuyến khích các hành vi tích cực, thúc đẩy những trao đổi mang tính xây dựng và hình thành văn hóa ứng xử văn minh trên không gian mạng.

Trong kỷ nguyên AI, công nghệ có thể tạo ra những nội dung giống thật đến mức khó phân biệt, nhưng không thể tạo ra niềm tin. Niềm tin chỉ được bồi đắp từ những thông tin trung thực, sự thượng tôn pháp luật và trách nhiệm của mỗi cá nhân khi tham gia không gian mạng. Đó cũng là nền tảng để xây dựng một môi trường số an toàn, văn minh và bền vững.