Giữ vững 'thẻ xanh' của UNESCO

Kiến tạo nền tảng bền vững

Bốn năm sau kỳ tái đánh giá lần thứ III, tỉnh Tuyên Quang đã triển khai đồng bộ nhiều giải pháp thực hiện các khuyến nghị của UNESCO, từng bước hoàn thiện công tác quản lý, bảo tồn và phát huy giá trị Công viên địa chất toàn cầu UNESCO Cao nguyên đá Đồng Văn. Từ việc triển khai các đề tài nghiên cứu khoa học, chuẩn hóa hệ thống điểm di sản đến nâng cao nhận thức cộng đồng, mỗi nhiệm vụ đều hướng tới mục tiêu xây dựng mô hình quản trị di sản bền vững, đáp ứng các tiêu chí của mạng lưới.

Giai đoạn 2021 - 2025, tỉnh triển khai 8 đề tài nghiên cứu khoa học cấp tỉnh phục vụ công tác bảo tồn và phát huy giá trị Công viên địa chất; đầu tư, chuẩn hóa 45 điểm di sản trên các tuyến du lịch, vận hành trạm thông tin tuyến số 4 và xây dựng tuyến trải nghiệm số 5 kết nối với Công viên địa chất toàn cầu UNESCO Non nước Cao Bằng. Công tác bảo tồn mở rộng từ di sản địa chất sang đa dạng sinh học thông qua các chương trình bảo tồn Voọc mũi hếch tại khu Khau Ca, nghiên cứu bảo tồn, phát triển nguồn gen Tam thất hoang và ứng dụng khoa học vào xây dựng mô hình hóa thạch phục vụ giáo dục, nghiên cứu và trải nghiệm du lịch.

Người dân tộc Lô Lô giới thiệu các điểm du lịch trên địa bàn xã Lũng Cú tới du khách.

Theo Phó Giáo sư, Tiến sĩ Trần Tân Văn, thành viên Ban cố vấn mạng lưới Công viên địa chất toàn cầu Khu vực châu Á - Thái Bình Dương, nguyên Viện trưởng Khoa học Địa chất và Khoáng sản Việt Nam, danh hiệu UNESCO được tái đánh giá định kỳ, vì vậy các địa phương phải không ngừng hoàn thiện công tác quản lý, bảo tồn và phát huy giá trị di sản. Những giải pháp tỉnh Tuyên Quang triển khai trong thời gian qua cho thấy định hướng gắn kết các giá trị địa chất với lịch sử, văn hóa và sinh kế của người dân, từng bước phát huy vai trò chủ thể của cộng đồng trong bảo tồn và phát triển di sản.

Nền tảng để giữ vững “thẻ xanh” UNESCO chính là hài hòa giữa bảo tồn và phát triển. Theo đó, các địa phương vùng Cao nguyên đá vừa gìn giữ nguyên trạng các giá trị địa chất, vừa phát huy di sản phục vụ nghiên cứu khoa học, giáo dục, phát triển du lịch. Cùng với hoàn thiện hạ tầng và cơ chế quản lý, tỉnh chú trọng nâng cao nhận thức cộng đồng thông qua các hoạt động giáo dục di sản. Riêng năm 2025, cuộc thi vẽ tranh về Công viên địa chất đã thu hút hơn 2.000 tác phẩm của học sinh vùng Công viên. Đến nay, 73 cơ sở dịch vụ, làng nghề và homestay được công nhận là đối tác chính thức của Công viên địa chất toàn cầu UNESCO, trở thành cầu nối lan tỏa các giá trị địa chất, văn hóa và bản sắc cộng đồng đến du khách.

“Nước rút” trước kỳ tái đánh giá

Sắp tới, đoàn chuyên gia UNESCO sẽ bắt đầu chương trình khảo sát thực địa tại Công viên địa chất toàn cầu UNESCO Cao nguyên đá Đồng Văn. Những ngày này, tại các địa phương vùng lõi đến các điểm di sản, công tác chuẩn bị được gấp rút hoàn thiện. Mỗi tuyến đường, điểm dừng chân, không gian văn hóa đều được rà soát kỹ lưỡng, sẵn sàng cho kỳ tái đánh giá lần thứ IV.

Vừa qua, Đoàn tiền thẩm định của Ban Thư ký Ủy ban Quốc gia UNESCO Việt Nam đã kiểm tra, tổng duyệt tại 13 xã vùng Công viên địa chất, rà soát toàn diện các tiêu chí của Mạng lưới Công viên địa chất toàn cầu UNESCO. Trong đó đặc biệt rà soát công tác thuyết minh, phiên dịch, hoạt động văn hóa cộng đồng, trưng bày sản phẩm OCOP đến vệ sinh môi trường, cảnh quan và hạ tầng phục vụ. Kết quả là cơ sở để các địa phương tập trung hoàn thiện những nhiệm vụ cuối cùng theo khuyến nghị của UNESCO.

Trên cơ sở các khuyến nghị của UNESCO, các địa phương đã đồng loạt sửa chữa, nâng cấp bãi đỗ xe, sàn ngắm cảnh, điểm dừng chân và chỉnh trang hệ thống điểm di sản trên các tuyến trải nghiệm. Tại Sà Phìn, nhà trưng bày sản phẩm OCOP theo kiến trúc truyền thống đã đi vào hoạt động; các điểm di sản dọc Quốc lộ 4C như Dinh thự Vua Mèo, Nhà của Pao, Bãi đá Mặt Trăng được tăng cường vệ sinh môi trường, bổ sung thùng rác và chỉnh trang cảnh quan. Hay tại xã Mèo Vạc đã tập trung xử lý tình trạng lấn chiếm tại khu vực đèo Mã Pì Lèng và Làng văn hóa du lịch cộng đồng Pả Vi Hạ, vận động các cơ sở dịch vụ thực hiện nghiêm việc thu gom, xử lý rác thải, hướng tới xây dựng môi trường du lịch xanh, bền vững.

Theo ông Hoàng Xuân Đôn, Trưởng Ban Quản lý Công viên địa chất toàn cầu UNESCO Cao nguyên đá Đồng Văn, qua đánh giá tiền thẩm định, hầu hết các nội dung chuẩn bị đã cơ bản đáp ứng yêu cầu. Những góp ý của đoàn công tác là cơ sở quan trọng để Ban Quản lý và các địa phương tiếp tục hoàn thiện từng chi tiết trước khi đoàn chuyên gia UNESCO đến làm việc. Mục tiêu là đáp ứng đầy đủ các tiêu chí tái đánh giá, thể hiện rõ những chuyển biến của Cao nguyên đá Đồng Văn sau 4 năm thực hiện các khuyến nghị của UNESCO.

Tiếp tục giữ vững “thẻ xanh” sẽ khẳng định hướng đi của Cao nguyên đá Đồng Văn trong bảo tồn gắn với phát triển bền vững. Khi di sản được gìn giữ và những giải pháp phát triển đúng hướng, danh hiệu Công viên địa chất toàn cầu UNESCO sẽ tiếp tục là động lực để miền đá phát huy giá trị, vươn xa trên bản đồ di sản thế giới.