'Giữa miền di - dịch': Nghệ thuật kể câu chuyện di cư và bản sắc con người
Liên hoan nghệ thuật lưu động 'Giữa miền di - dịch' chính thức khai mạc vào tối ngày 9/1 tại Hà Nội, mở ra một không gian nghệ thuật không chỉ để chiêm ngưỡng mà để trải nghiệm, nơi những câu chuyện di cư, ký ức và cảm quan cá nhân - tập thể được kết nối bằng ngôn ngữ nghệ thuật đương đại đa ngành.
Khởi xướng từ năm 2023 bởi 4 Viện Goethe tại Đông Nam Á, “Giữa miền di-dịch” là dự án nghệ thuật quy mô lớn, lưu diễn qua 4 thành phố: Hà Nội, TP Hồ Chí Minh, Denpasar/Bali (Indonesia) và Manila (Philippines) trong giai đoạn 2025 - 2026. Liên hoan quy tụ các nghệ sĩ Đông Nam Á và nghệ sĩ có trải nghiệm di cư, đang sinh sống, làm việc tại khu vực này và tại Đức, cùng hướng tới một chủ đề xuyên suốt: di cư và căn tính trong thế giới đương đại.
“Vị nhà” - khi khái niệm nhà vượt ra khỏi không gian vật lý
Trạm dừng chân đầu tiên tại Hà Nội mang tên “Vị nhà” (Sensing Home), diễn ra từ ngày 9 - 11/1 tại Complex 01. Không gian từng là một nhà máy cũ được tái thiết thành khu phức hợp văn hóa dành cho giới trẻ Thủ đô đã trở thành “điểm chạm” phù hợp để liên hoan khởi hành. Tại đây, khái niệm “nhà” không còn bị giới hạn bởi bốn bức tường, mà được soi chiếu như một không gian nội tâm linh hoạt, liên tục biến đổi qua ký ức, trải nghiệm di cư và những thương thảo giữa quá khứ - hiện tại.
“Giữa miền di-dịch” quy tụ cộng đồng nghệ sĩ sáng tạo, cùng kiến tạo không gian nghệ thuật và đối thoại
Với cấu trúc kết hợp giữa trưng bày tác phẩm, trình diễn, workshop và các hoạt động cộng đồng, “Giữa miền di-dịch” xóa nhòa ranh giới giữa nghệ thuật và đời sống. Khán giả không đứng ngoài quan sát mà được mời gọi “thâm nhập” vào thế giới nội tâm của người di cư, nơi ảnh, gốm, video, chuyển động của múa đương đại và âm hưởng chèo ứng tác đan cài, tạo nên một trải nghiệm đa giác quan.
“Giữa miền di-dịch” mở ra một không gian nghệ thuật đương đại, nơi những vấn đề đương thời được diễn giải bằng ngôn ngữ sáng tạo
Không gian trưng bày trở thành điểm gặp gỡ của nhiều ý niệm, chất liệu và cách tiếp cận sáng tạo khác nhau
Nghệ thuật như một cuộc đối thoại mở
Một điểm nhấn của phiên bản Hà Nội là các tương tác mang tính cộng đồng: cùng nấu ăn, thưởng trà, đi bộ lắng nghe âm thanh đô thị. Những hoạt động tưởng như đời thường này lại trở thành phương tiện nghệ thuật, giúp các câu chuyện cá nhân và ký ức tập thể cùng đồng hiện, cùng “bám rễ” vào không gian địa phương.
Trình diễn cơ thể như một đối thoại thầm lặng về di cư và cảm thức thuộc về
Chuyển động cơ thể được khai thác như một phương tiện kể chuyện về ký ức và căn tính
Theo Viện trưởng Viện Goethe Hà Nội Oliver Brandt, đời sống văn hóa tại Đức hiện nay chịu ảnh hưởng sâu sắc từ sự đa dạng và những nghệ sĩ có nguồn gốc di cư. Nhiều tiếng nói nghệ thuật quan trọng xuất phát từ chính những trải nghiệm dịch chuyển ấy. “Giữa miền di-dịch” vì thế không chỉ là một dự án trưng bày, mà là phản hồi trực tiếp với bối cảnh nghệ thuật đương đại, nơi trao đổi và đối thoại xuyên văn hóa giữ vai trò then chốt cho sự phát triển.
Viện trưởng Viện Goethe Hà Nội Oliver Brandt chia sẻ về ý nghĩa đối thoại văn hóa của dự án nghệ thuật “Giữa miền di-dịch”
Ở mỗi điểm dừng, liên hoan quy tụ từ 12 - 15 nghệ sĩ, giới thiệu khoảng 14 tác phẩm dưới nhiều hình thức: trình diễn, sắp đặt, workshop, cùng 4 chương trình cộng đồng như chiếu phim, nấu ăn tập thể và các bữa ăn chung. Tất cả được thiết kế để tạo nên một “ngôi nhà chung” - nơi nghệ sĩ đối thoại với nghệ sĩ, nghệ sĩ đối thoại với cộng đồng bản địa.
Những gương mặt nghệ sĩ và tiếng nói đa dạng
Tại Hà Nội, liên hoan có sự tham gia của nhiều nghệ sĩ đến từ Việt Nam, Đức và các quốc gia Đông Nam Á như Nguyễn Phương-Đan, Hà Thúy Hằng, Sarnt Utamachote, nhóm groundtable, “Fungi” Phương Trần Minh, Bilawa Ade Respati, Nelden Djakababa Gericke, Phạm Minh Đức, Noutnapha Soydala, Seah Zelin, Jules Leanõ và Hiền Hoàng. Mỗi nghệ sĩ mang đến một cách tiếp cận khác nhau về di cư, từ trải nghiệm cá nhân đến những suy tư rộng hơn về bản sắc, ký ức và sự dịch chuyển văn hóa.
Các nghệ sĩ tham gia Liên hoan nghệ thuật “Giữa miền di-dịch” cùng góp tiếng nói sáng tạo về di cư và căn tính
Giám tuyển Nguyễn Hải Yến (Red) nhận định, “Giữa miền di-dịch” là lời mời công chúng nghĩ lại về căn tính di cư không chỉ như sự di chuyển của thân xác, mà là quá trình trao đổi liên tục của ý nghĩa, cử chỉ, đồ vật, âm thanh, hình ảnh và ký ức. Những yếu tố ấy đan xen, tạo nên các đời sống trải dài qua nhiều vùng địa lý và chân trời văn hóa.
Nghệ thuật kết nối con người trong thế giới dịch chuyển
Từ Hà Nội, liên hoan sẽ tiếp tục đến Manila (30/1 - 1/2/2026) và Denpasar/Bali (22 - 25/4/2026), mang theo những kết nối mới, tiếp tục hình thành và lan tỏa tại mỗi địa phương. Trong bối cảnh thế giới ngày càng dịch chuyển, “Giữa miền di-dịch” cho thấy nghệ thuật có thể trở thành không gian đối thoại mềm mại nhưng sâu sắc, nơi con người tìm lại cảm giác thuộc về - dù “nhà” đôi khi chỉ là một trạng thái, một ký ức hay một cuộc gặp gỡ thoáng qua.
Sự đa dạng trong cách biểu đạt phản ánh tinh thần cởi mở và tính thử nghiệm của nghệ thuật hôm nay
Dự án khẳng định vai trò của nghệ thuật đương đại như một kênh đối thoại văn hóa giàu chiều sâu và nhân văn
“Giữa miền di-dịch” đặt ra những câu hỏi dài lâu về căn tính, về khả năng chung sống và thấu hiểu trong một thế giới đa dạng. Đó cũng chính là giá trị bền vững mà dự án mang lại cho đời sống văn hóa đương đại.
