Giúp học sinh không nghiện điện thoại

Giờ ra chơi của học sinh Trường THCS Thị Xuân (phường Nùng Trí Cao, tỉnh Cao Bằng). Ảnh: NTCC.

Quản lý điện thoại: từ chủ trương đến thực tiễn

Nhiều nghiên cứu giáo dục chỉ ra rằng, sử dụng điện thoại quá mức có thể làm giảm khả năng tập trung, ảnh hưởng đến trí nhớ, gây rối loạn giấc ngủ và làm gia tăng các vấn đề về tâm lý như lo âu, căng thẳng. Đáng chú ý, tình trạng “nghiện điện thoại” không chỉ xuất hiện ở học sinh trung học mà ngày càng phổ biến ở cả học sinh tiểu học. Việc tiếp xúc sớm và thường xuyên với thiết bị số, trong khi kỹ năng tự kiểm soát chưa hoàn thiện, khiến các em dễ lệ thuộc vào công nghệ hơn bao giờ hết.

Trước thực trạng trên, nhiều trường học đã mạnh dạn áp dụng mô hình tủ khóa điện thoại. Theo đó, học sinh khi đến trường sẽ gửi điện thoại cá nhân vào tủ khóa chung hoặc tủ cá nhân có đánh số, chỉ nhận lại sau khi kết thúc buổi học. Trong thời gian ở trường, học sinh không được sử dụng điện thoại, trừ những trường hợp đặc biệt phục vụ học tập và có sự cho phép của giáo viên.

Tại Trường THPT Chuyên Chu Văn An (Hà Nội), nhà trường quy định thống nhất 100% không sử dụng điện thoại trong các tiết học. Trong giờ giải lao, học sinh vẫn được phép sử dụng điện thoại một cách có kiểm soát, như đặt đồ ăn trưa hoặc hỗ trợ việc học tập khi cần thiết. Việc này được xây dựng trên cơ sở trao đổi, thống nhất giữa ban giám hiệu, giáo viên chủ nhiệm và học sinh từng lớp, nhằm bảo đảm phù hợp với thực tế.

Theo đại diện ban giám hiệu, sau khi áp dụng quy định siết chặt việc sử dụng điện thoại, học sinh tập trung hơn rõ rệt trong giờ học. Trong giờ ra chơi, nhiều em chủ động xuống sân chơi thể thao, giao lưu với bạn bè, thay vì ngồi một chỗ bấm điện thoại. Đáng chú ý, nhà trường chưa ghi nhận ý kiến phản đối nào từ học sinh, các lớp đều chấp hành nghiêm túc và dần hình thành thói quen tích cực.

Ghi nhận tại nhiều trường học ở Hà Nội cũng đã áp dụng các biện pháp hạn chế, thậm chí cấm học sinh sử dụng điện thoại, kể cả trong giờ ra chơi. Trước thềm năm học 2025–2026, Sở Giáo dục và Đào tạo Hà Nội tiếp tục yêu cầu các cơ sở giáo dục tăng cường quản lý nghiêm việc học sinh sử dụng điện thoại, thiết bị thu – phát sóng trong trường học, coi đây là giải pháp quan trọng nhằm nâng cao hiệu quả dạy và học.

Kiến tạo thói quen tự giác

Tại TPHCM, 16 trường học và trung tâm giáo dục thường xuyên đã triển khai thí điểm xây dựng môi trường học đường lành mạnh, hạn chế sử dụng điện thoại di động trong giờ chơi từ tháng 10/2025. Đến nay, đã ghi nhận nhiều kết quả tích cực. Tại Trường THPT Võ Trường Toản, gần 98% phụ huynh đồng thuận với chủ trương của nhà trường. Học sinh có nhu cầu liên hệ với gia đình sẽ được hỗ trợ tại Phòng Quản sinh. Trong khi đó, Trường THPT Nguyễn Khuyến thực hiện quy trình bàn giao điện thoại ngay từ đầu buổi học, đồng thời tổ chức nhiều câu lạc bộ, hoạt động thể thao và đọc sách giúp học sinh giải trí, vận động lành mạnh.

Theo đánh giá của Sở Giáo dục và Đào tạo TPHCM, sau hai tháng triển khai thí điểm, môi trường học đường và hành vi của học sinh đã có sự chuyển biến rõ rệt. Giờ ra chơi sôi động hơn, tăng cường tương tác trực tiếp; tình trạng học sinh sử dụng điện thoại đơn lẻ, thụ động giảm dần. Hơn 80% học sinh tham gia ít nhất một hoạt động thay thế, trên 70% học sinh đồng ý hạn chế điện thoại nếu có hoạt động hấp dẫn.

Ông Nguyễn Văn Hiếu - Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo TPHCM khẳng định, việc hạn chế sử dụng điện thoại không mang tính cấm đoán, mà nhằm định hướng hành vi tích cực, tăng vận động thể chất và chăm sóc sức khỏe tinh thần cho học sinh. Trường học hạnh phúc không phải là nơi áp đặt kỷ luật cứng nhắc, mà là nơi tạo ra những hoạt động đủ hấp dẫn để học sinh tự nguyện rời xa điện thoại.

Các chuyên gia cũng đồng tình với việc giảm nghiện điện thoại cần được thực hiện đồng bộ, kết hợp giữa nhà trường – gia đình – xã hội. Trong đó, vai trò của nhà trường không chỉ dừng ở việc cất giữ điện thoại, mà cần tăng cường các hoạt động giáo dục kỹ năng số, giúp học sinh hiểu rõ lợi ích và tác hại của công nghệ. Gia đình cũng đóng vai trò quan trọng khi làm gương trong việc sử dụng điện thoại hợp lý, đồng thời tạo môi trường sinh hoạt lành mạnh, khuyến khích con tham gia các hoạt động thể chất, nghệ thuật.

Về phía học sinh, các em cần được lắng nghe và hướng dẫn, thay vì áp đặt cứng nhắc. Khi hiểu được lý do và lợi ích của việc hạn chế sử dụng điện thoại, học sinh sẽ chủ động thay đổi hành vi, từ đó hình thành thói quen tích cực lâu dài.

Lâm An