Giúp sới vật hội làng văn minh, an toàn hơn

Nhiều góc nhìn từ một sự việc

Những ngày này, hàng loạt hội vật làng tại lễ hội ở các tỉnh đồng bằng sông Hồng, đặc biệt ở Hà Nội và Bắc Ninh, vẫn đang được tổ chức. Lễ hội ở nhiều nơi vẫn vậy, không thể thiếu môn vật. Và thực tế cho thấy đó là điều hiển nhiên khi số người xem thi đấu vật hầu như đều đông nhất trong các trò chơi, môn thể thao được tổ chức trong các lễ hội.

Dù vậy, mùa lễ hội năm nay chưa kết thúc nhưng đã có nốt trầm đến từ sự cố trong thi đấu tại lễ hội trên địa bàn xã Kim Anh (Hà Nội). Việc này dẫn đến một đô vật tử vong. Cũng từ sự cố này, nhiều người trong nghề đã có dịp nhìn lại cách thức tổ chức tại các hội vật làng.

Trong cuộc trao đổi sau sự cố này, cựu đô vật nổi tiếng, từng làm HLV trưởng đội tuyển vật nữ quốc gia Lê Văn Sức đã cho rằng, đây là bài học lớn trong công tác điều hành chuyên môn của giải. Từng làm tổng trọng tài nhiều hội vật làng lớn nhất miền Bắc, trong đó có hội vật làng Nành, Ninh Hiệp (Hà Nội), ông Lê Văn Sức kể rằng, vai trò của tổng trọng tài cực kỳ quan trọng. Đầu tiên là phải quen tên, thuộc mặt các đô vật. Nếu không bao quát được hết việc này, tổng trọng tài cũng phải có sự đánh giá khá chính xác về thực lực của các đô vật xin tham gia thi đấu. Và kể cả khi 2 đô vật chuẩn bị thi đấu, nếu nhận thấy sự chênh lệch thấy rõ giữa 2 người dẫn đến 1 người trong số này có khả năng bị chấn thương nếu thi đấu thì tổng trọng tài phải quyết đoán hủy trận đấu.

Theo ông Lê Văn Sức, trong những lần cầm chịch về chuyên môn ở nhiều hội vật làng, ông cũng đã hủy nhiều cặp đấu khi nhận thấy sự chênh lệch rõ rệt giữa 2 đô vật.

Trong khi đó, đại diện Liên đoàn vật Việt Nam cũng nhấn mạnh về việc luật vật dân tộc quy định về lứa tuổi và hạng cân chi tiết của các VĐV khi ghép đấu nhằm bảo đảm sự cân bằng về thể chất. Trong đó, công tác trọng tài rất quan trọng. Theo đó, trọng tài có chuyên môn khi điều hành trận đấu trên thảm sẽ nhận ra rất nhanh những tình huống nguy hiểm để dừng trận đấu và giúp các đô vật không gặp chấn thương nặng. Nhưng nhiều hội vật làng sử dụng các trọng tài phong trào, không có chuyên môn, không được tập huấn trước giải đấu dẫn tới những sự cố khó lường.

Còn nhiều đô vật kỳ cựu, từng dự nhiều hội làng cũng như các giải quốc tế, quốc gia nhìn nhận rằng trong thể thao cả phong trào cũng như chuyên nghiệp đều có những rủi ro khó nói trước. Riêng trong môn vật, việc tiếp đất khi ngã được rèn luyện rất kỹ để bớt rủi ro khi thi đấu. Những đô vật dự hội làng đều đã tập luyện kỹ những kỹ năng này hay chưa thì không ai trả lời được. Nhưng từ sự cố ở lễ hội làng tại xã Kim Anh cho thấy, việc rèn luyện kỹ năng ngã luôn thực sự cần thiết.

Nhiều đô vật cũng nhận định, hiện tại, nhiều sới vật tại lễ hội làng đều được tổ chức ở mức tốt hơn trước rất nhiều. Đơn cử, trước đây, các đô vật thường phải thi đấu trên thảm đất, cát dễ dẫn đến chấn thương nặng. Giờ thì thảm đấu đã được chuẩn bị tốt hơn rất nhiều. Nhưng dù được nâng chất về cơ sở vật chất phục vụ thi đấu thì sự cố vẫn xảy ra.

Một trận đấu vật cổ truyền tại sới vật Hồng Hà (xã Ô Diên, Hà Nội) dịp đầu Xuân Bính Ngọ 2026.

Nâng chất chuyên nghiệp

Các hội vật làng truyền thống nhằm nêu cao tinh thần thượng võ, biểu dương lòng dũng cảm, sự tự tin, mưu trí đối với lớp thanh niên. Đây thực sự là sân chơi văn hóa lành mạnh trong những ngày đầu Xuân.

Cho nên, chẳng ai mong muốn điều đáng tiếc diễn ra tại những lễ hội đầu Xuân. Nhưng sự cố tại xã Kim Anh rõ ràng là bài học để cách tổ chức ở các giải vật phong trào ngày càng chuyên nghiệp, văn minh và an toàn tối đa cho các đô vật tham dự. Từ đó, giúp các hội làng vui trọn vẹn.

Thế nên, nhiều chuyên gia đã cho rằng, nếu địa phương tiếp tục tổ chức giải vật tại hội làng cần đặt ra một hệ thống quy định và cơ chế quản lý đủ chặt, đủ chuyên nghiệp thay vì lễ hội này có, lễ hội khác lại không. Bên cạnh việc thực hiện những quy định vẫn phải giữ được hồn cốt truyền thống của môn vật.

Trong đó, quan trọng hơn cả vẫn phải có “điều kiện tổ chức” và “đánh giá rủi ro” trước lễ hội. Địa phương cần ban hành quy chế riêng cho hội vật, trong đó bắt buộc có phương án bảo đảm an toàn đã được thẩm định: địa điểm, mặt sàn/đệm, lối thoát hiểm, điểm y tế, phương tiện cấp cứu, người chịu trách nhiệm từng khâu. Nếu lễ hội không đáp ứng điều kiện tổ chức thì không được diễn ra.

Ngoài ra, phải kiểm soát chặt người tham gia, không thể để ai thích thì tự do đăng ký vào sới như nhiều giải thuộc hội làng. Để an toàn, VĐV cần đăng ký trước, có xác nhận sức khỏe bắt buộc, đặc biệt lưu ý tiền sử chấn thương cột sống – cổ – tim mạch. Có thể chia theo độ tuổi, hạng cân, trình độ để tránh chênh lệch thể lực. Ngoài ra, phải có người đứng đầu chịu trách nhiệm đồng thời nên yêu cầu bảo hiểm tai nạn cho VĐV; có cam kết tham gia dựa trên tư vấn y tế; đồng thời có chế tài nếu vi phạm quy định an toàn...

Rõ ràng, không thể lấy lý do “hội làng” để chấp nhận rủi ro mà cần có một khung quy định để bảo đảm an toàn cho người tham dự, theo hướng văn minh hơn, chuẩn hóa hơn. Những điều đó sẽ giúp hội làng tồn tại bền vững hơn. Và quan trọng là giữ được hồn cốt của hội làng.

Minh Hà