Gỡ áp lực chi phí, khơi thông nguồn lực cho ngành Xây dựng
(NB&CL) Chi phí vật liệu, nhân công tăng cao đang đặt ra yêu cầu cấp thiết phải hoàn thiện cơ chế đơn giá và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực để đáp ứng yêu cầu tiến độ, chất lượng khi hàng loạt dự án hạ tầng trọng điểm đang được triển khai.
Sức ép kép từ vật liệu và nhân công
Cuối năm, khi áp lực tiến độ tại các dự án trọng điểm ngày càng gia tăng thì những khó khăn về vật liệu, nhân lực tiếp tục trở thành thách thức lớn đối với các nhà thầu xây dựng.
Trao đổi với phóng viên, đại diện một nhà thầu đang thi công dự án hạ tầng khu vực phía Bắc chia sẻ, nguồn nhân lực tại chỗ chủ yếu là lao động phổ thông, trong khi nhiều thợ có tay nghề lựa chọn làm việc tại khu vực đồng bằng.
Để thu hút và giữ chân người lao động, nhà thầu buộc phải nâng mức chi trả. Lao động phổ thông hiện được trả khoảng 500.000 - 600.000 đồng/ngày; công nhân vận hành máy móc, lái xe có tay nghề cao có thể nhận khoảng 1 triệu đồng/ngày.

Hàng loạt những dự án hạ tầng trọng điểm được triển khai trên cả nước mở ra nhiều cơ hội việc làm cho người lao động. Ảnh: Ngọc Hải
Trong khi đó theo bảng đơn giá nhân công được cơ quan quản lý công bố, tại vùng IV, đơn giá nhân công nhóm 1 là 237.000 đồng/ngày công; nhân công vận hành, điều khiển máy là 312.000 đồng/ngày công và lái xe là 292.000 đồng/ngày công.
Khoảng cách đáng kể giữa đơn giá công bố và chi phí thực tế khiến doanh nghiệp gặp khó trong tính toán, kiểm soát chi phí thi công.
Tại dự án cao tốc Chợ Mới - Bắc Kạn, ông Mạc Văn Nghiệp - Giám đốc Ban điều hành dự án cho biết, có nhà thầu thiếu khoảng 45% nhân lực so với nhu cầu; toàn dự án còn thiếu khoảng 15% số mũi thi công cần bố trí. Điều này hạn chế khả năng triển khai đồng thời các mũi thi công để tăng tốc dự án.
Không chỉ nhân công, giá vật liệu xây dựng cũng liên tục tạo thêm sức ép. Theo Bộ Xây dựng, trong tháng 10/2026, giá cát xây dựng bình quân cả nước khoảng 1.013.250 đồng/m³, tăng 2% so với tháng trước. Giá đá xây dựng đạt khoảng 618.324 đồng/m³, tăng 1,04%; giá nhựa đường bình quân khoảng 26.689 đồng/kg, tăng tới 16,7% so với tháng 9. Giá xi măng cũng tăng nhẹ, lên khoảng 2.222 đồng/kg.
Đáng chú ý, Bộ Xây dựng dự báo trong những tháng cuối năm 2026, giá xi măng có thể tăng 1 - 3%; cát, đá tăng khoảng 3 - 8%; nhựa đường tiếp tục duy trì mặt bằng cao và có thể tăng thêm 3 - 7%.

Áp lực tiến độ cùng với giá vật liệu, nhân công tăng cao đang gây ra nhiều áp lực. Ảnh: Ngọc Hải
Cần tháo gỡ từ cơ chế đến đào tạo nhân lực
Theo ông Nguyễn Quốc Hiệp, Chủ tịch Hiệp hội Nhà thầu xây dựng Việt Nam (VACC), bức tranh cạnh tranh của ngành xây dựng đã thay đổi đáng kể so với khoảng một thập kỷ trước.
Nếu trước đây khi nguồn việc hạn chế, nhiều doanh nghiệp phải chấp nhận bỏ giá thấp để giành dự án thì hiện nay đầu tư công và đầu tư hạ tầng tăng mạnh đã tạo ra khối lượng công việc rất lớn.
Tuy nhiên thay vì thiếu việc, các doanh nghiệp đang phải đối mặt với áp lực chi phí ngày càng lớn. Hệ thống định mức và đơn giá xây dựng chưa theo kịp diễn biến thực tế của thị trường.
Cùng với đó tình trạng thiếu hụt lao động, đặc biệt là nhân lực kỹ thuật có tay nghề ngày càng rõ nét khi nhiều dự án cao tốc, sân bay, cảng biển và đô thị cùng triển khai.
Thực tế này đòi hỏi phải sớm rà soát, cập nhật hệ thống định mức, đơn giá xây dựng theo sát biến động của thị trường, bảo đảm phản ánh đúng chi phí nhân công, vật liệu và điều kiện thi công. Đây là cơ sở quan trọng giúp nhà thầu tính toán chi phí, hạn chế rủi ro và có thêm nguồn lực duy trì tiến độ dự án.

háo gỡ điểm nghẽn về chi phí và nhân lực để bảo đảm tiến độ các dự án hạ tầng trọng điểm của đất nước. Ảnh: Ngọc Hải
Ở góc độ đào tạo, ông Nguyễn Hoàng Long - Hiệu trưởng Trường Đại học Công nghệ Giao thông vận tải cho rằng, bài toán nhân lực không chỉ nằm ở sự thiếu hụt về số lượng mà còn ở khoảng cách giữa năng lực được đào tạo và yêu cầu thực tế tại doanh nghiệp, công trường.
Để giải quyết căn cơ, cần tăng cường phối hợp giữa Nhà nước - Nhà trường - Doanh nghiệp, bảo đảm đào tạo gắn với nhu cầu sử dụng lao động.
Các cơ sở đào tạo cần xây dựng chương trình sát với yêu cầu từng vị trí việc làm, tăng thời lượng thực hành, ứng dụng công nghệ để sinh viên có thể đáp ứng yêu cầu công việc ngay sau khi tốt nghiệp.
Đặc biệt doanh nghiệp cần tham gia sâu hơn vào quá trình đào tạo từ xây dựng chương trình, xác định chuẩn đầu ra đến tổ chức thực hành, thực tập và đánh giá năng lực người học.
Song song với đào tạo mới, cần chú trọng bồi dưỡng, nâng cao trình độ cho đội ngũ kỹ sư và công nhân kỹ thuật đang trực tiếp làm việc tại công trường.
