Gỡ điểm nghẽn để năng lượng đi trước một bước

Nhà máy điện gió Khe Sanh (Công ty Cổ phần điện gió Khe Sanh), xã Khe Sanh, tỉnh Quảng Trị, có 12 trụ tua bin gió với tổng công suất 49,2MW, trung bình mỗi năm hoà vào lưới điện 180 triệu kWh. (Ảnh: Vũ Sinh/TTXVN)

Sau 1 năm đi vào thực tiễn, Nghị quyết số 70-NQ/TW (Nghị quyết 70) ngày 20/8/2025 của Bộ Chính trị về bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045 được nhìn nhận là bước chuyển quan trọng trong tư duy hoạch định chính sách năng lượng.

Tuy nhiên, trước yêu cầu bảo đảm điện cho mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số và ứng phó với những biến động địa chính trị toàn cầu, việc tháo gỡ các “điểm nghẽn” thể chế để năng lượng thực sự “đi trước một bước” đang là nhiệm vụ cấp bách.

Đây cũng là cơ sở quan trọng để khai thông đồng bộ mọi nguồn lực, từ nâng cao năng lực cung ứng nguồn và lưới điện thực tế, dự trữ xăng dầu quốc gia, thúc đẩy nguồn năng lượng mới đến bài toán tiết kiệm điện và chuyển dịch xanh tại chính mỗi doanh nghiệp.

Cùng với việc thông tin về việc hoàn thiện cũng như tháo gỡ điểm nghẽn thể chế, loạt 5 bài viết: "Bước chuyển quan trọng trong tư duy hoạch định chính sách năng lượng" sẽ nhận diện những thách thức và giải pháp then chốt trên hành trình bảo đảm an ninh năng lượng gắn với chuyển dịch xanh của đất nước.

Cụ thể hoá Nghị quyết

Tại Hội nghị toàn quốc quán triệt, triển khai thực hiện 4 Nghị quyết của Bộ Chính trị vào ngày 16/9/2025, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã nhấn mạnh: “Đối với Nghị quyết 70: Mục tiêu cốt lõi là hệ thống năng lượng phải an toàn, ổn định, có dự phòng tin cậy; cung cấp đủ cho sản xuất và đời sống; chuyển dịch theo hướng xanh, phát thải thấp; vận hành thông minh trên nền tảng số và đảm bảo chi phí hợp lý, minh bạch. Từ nay đến 2030, chúng ta phấn đấu dự phòng công suất tối thiểu 15%, giảm tổn thất điện năng đáng kể; tăng tỷ trọng năng lượng sạch phù hợp quy hoạch; xây dựng các cơ chế thị trường điện cạnh tranh, minh bạch, có lộ trình vững chắc."

Giàn công nghệ trung tâm số 2 của mỏ Bạch Hổ thuộc Liên doanh Việt-Nga (Vietsovpetro). (Ảnh: Huy Hùng/TTXVN)

Thực hiện Nghị quyết 70-NQ/TW của Bộ Chính trị, Chính phủ đã ra Nghị quyết số 328 NQ-CP ngày 13/10/2025 Ban hành Chương trình hành động của Chính phủ thực hiện Nghị quyết 70; Quốc hội đã ban hành Nghị quyết số 253/2025/QH15 ngày 11/12/2025 về cơ chế, chính sách phát triển năng lượng quốc gia giai đoạn 2026-2030.

Ngày 26/6/2026, Chính phủ ban hành Nghị định số 243/2026/NĐ-CP ngày 26/6/2026 sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 57/2025/NĐ-CP ngày 3/3/2025 của Chính phủ quy định cơ chế mua bán điện trực tiếp giữa đơn vị phát điện năng lượng tái tạo và khách hàng sử dụng điện lớn và Nghị định số 58/2025/NĐ-CP ngày 3/3/2025 của Chính phủ quy định chi tiết một số điều của Luật Điện lực về phát triển điện năng lượng tái tạo, điện năng lượng mới.

Ngày 4/7/2026, Chính phủ ban hành Nghị định số 272/2026/NĐ-CP quy định chi tiết một số điều và biện pháp để tổ chức, hướng dẫn thi hành Nghị quyết số 253/2025/QH15 ngày 11 tháng 12 năm 2025 của Quốc hội về các cơ chế, chính sách phát triển năng lượng quốc gia giai đoạn 2026-2030.

Các chính sách này tập trung vào những vấn đề cụ thể của quá trình phát triển năng lượng, từ cơ chế mua bán điện, phát triển năng lượng tái tạo đến tổ chức triển khai các dự án trong giai đoạn mới.

Cùng với vai trò đầu mối theo dõi, đôn đốc việc triển khai thực hiện Nghị quyết số 328/NQ-CP, Bộ Công Thương đã chủ động phối hợp, đôn đốc đẩy nhanh tiến độ triển khai các dự án năng lượng trọng điểm. Cùng đó, Bộ tăng cường chỉ đạo, kiểm tra, giám sát quá trình thực hiện các dự án đầu tư trong lĩnh vực năng lượng; xử lý nghiêm với các nhà đầu tư đăng ký phát triển các dự án năng lượng nhưng chậm triển khai hoặc không triển khai, dẫn đến làm ảnh hưởng đến an ninh năng lượng quốc gia.

Bộ Công Thương phối hợp với các bộ, ngành, địa phương rà soát, hoàn thiện khung khổ pháp lý, tập trung hoàn thiện Luật Điện lực (sửa đổi) và triển khai Quy hoạch điện 8 điều chỉnh.

Tương tự như vậy, với vai trò chủ trì, phối hợp trong bảo đảm nguồn kinh phí để thực hiện Nghị quyết số 70, Bộ Tài chính đang hoàn thiện các chính sách đối tác công tư (PPP) theo hướng tiếp tục đẩy mạnh đơn giản hóa nội dung, trình tự chuẩn bị dự án, lựa chọn nhà đầu tư dự án PPP; trình Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 926/QĐ-TTg ngày 25/5/2026 phê duyệt Chương trình hỗ trợ kinh doanh bền vững giai đoạn 2026-2030; phối hợp với Bộ Công Thương, Ngân hàng Nhà nước nghiên cứu, cơ chế hỗ trợ nhà đầu tư thực hiện các dự án năng lượng phi lợi nhuận, thân thiện môi trường.

Cùng đó, thực hiện mục tiêu cắt giảm 30-50% thời gian thực hiện, chi phí tuân thủ và điều kiện kinh doanh, tạo thuận lợi trong đầu tư, kinh doanh, xây dựng, vận hành các dự án năng lượng, Bộ Tài chính cập nhật, rà soát, sửa đổi nội dung về điều kiện kinh doanh trong Luật Đầu tư để trình Quốc hội.

Bộ Tài chính cũng đang phối hợp với Bộ Công Thương, Ngân hàng Nhà nước nghiên cứu cơ chế ưu đãi đối với các dự án năng lượng quan trọng quốc gia; phối hợp xây dựng Đề án phát hành thí điểm trái phiếu Chính phủ xanh tại thị trường trong nước, trình Thủ tướng Chính phủ phê duyệt trước khi triển khai để đáp ứng nhu cầu của các nhà đầu tư; phối hợp với các tổ chức tư vấn để hỗ trợ một số doanh nghiệp triển khai phát hành trái phiếu doanh nghiệp xanh.

Ngoài ra, Bộ Tài chính còn đang nghiên cứu, báo cáo Chính phủ phương án sắp xếp doanh nghiệp có vốn nhà nước; hoàn thiện dự thảo các Nghị định quy định cơ chế hoạt động, cơ chế quản lý tài chính đặc thù của Tập đoàn Công nghiệp-Năng lượng Quốc gia Việt Nam (Petrovietnam), Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN), Tập đoàn Công nghiệp Than-Khoáng sản Việt Nam (TKV).

Về phía doanh nghiệp, với vai trò chiến lược trong hệ thống năng lượng quốc gia, Petrovietnam đã tập trung nguồn lực để triển khai các dự án trong chuỗi giá trị năng lượng hoàn chỉnh, từ thăm dò-khai thác, chế biến khí, phát điện đến đầu tư hạ tầng khí LNG, năng lượng tái tạo và dịch vụ kỹ thuật.

Petrovietnam cũng đang đẩy nhanh tiến độ thực hiện dự án nâng cấp, mở rộng nhà máy Lọc dầu Dung Quất nhằm nâng cao yêu cầu tự chủ năng lượng quốc gia.Tổng Giám đốc Tập đoàn Công nghiệp Than-Khoáng sản Việt Nam (TKV) Vũ Anh Tuấn cho biết thực hiện Nghị quyết 70, nhiều mỏ hầm lò khai thác than được đầu tư công nghệ hiện đại, cơ giới hóa đồng bộ, từng bước thay thế lao động thủ công.

Việc ứng dụng khoa học công nghệ đang giúp ngành than vượt qua giới hạn về tài nguyên và điều kiện khai thác ngày càng khắc nghiệt. Cùng đó, công tác bảo vệ môi trường được đặt lên hàng đầu.

Ngoài ra, trong bối cảnh nguồn cung than trong nước có hạn, ngành than đã chủ động đẩy mạnh nhập khẩu để pha trộn, đáp ứng yêu cầu chất lượng và sản lượng cho các nhà máy điện. Hoạt động logistics, cảng biển, kho vận được đầu tư đồng bộ, đảm bảo chuỗi cung ứng than không bị đứt gãy.

Nhìn nhận về triển khai Nghị quyết 70, Phó Giáo sư, Tiến sỹ Ngô Trí Long khẳng định đây là bước ngoặt thể chế nhằm vừa bảo đảm đủ điện, vừa giảm phát thải, đồng thời gia tăng sức chống chịu của hệ thống năng lượng quốc gia trong thập kỷ tới.

Cùng quan điểm này, ông Nguyễn Quốc Thập, Chủ tịch Hội Dầu khí Việt Nam cho biết nhiều kết quả tích cực đã đạt được thông qua việc ban hành các nghị quyết, cập nhật, sửa đổi các bộ luật, các nghị định hướng dẫn nhằm thúc đẩy việc triển khai các dự án năng lượng.

Đặc biệt, các điểm nghẽn và rủi ro trong triển khai các dự án năng lượng đã được nhận diện; trong đó có các dự án điện khí LNG và điện gió ngoài khơi.

Gỡ nút thắt để khơi thông nguồn lực

Hiện toàn tỉnh Cà Mau có 3.303 hệ thống điện mặt trời, tổng công suất 342,997MWp. (Ảnh: Tuấn Phi/TTXVN)

Thứ trưởng Bộ Công Thương Nguyễn Sinh Nhật Tân nhấn mạnh Nghị quyết 70-NQ/TW đã xác định năng lượng phải “đi trước một bước”, đáp ứng đầy đủ nhu cầu phát triển kinh tế-xã hội, quốc phòng, an ninh và nâng cao đời sống nhân dân. Đây cũng là yêu cầu đặt ra đối với quá trình thực hiện Quy hoạch điện 8 điều chỉnh.

Sau khi Quy hoạch điện 8 điều chỉnh được phê duyệt, các dự án nguồn và lưới điện cơ bản đã được xác định. Tuy nhiên, quá trình triển khai vẫn cần sự đồng bộ giữa pháp luật về điện lực với pháp luật về đầu tư, xây dựng, đất đai và môi trường.

Tại Hội thảo lấy ý kiến về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Điện lực ngày 25/6/2026, Thứ trưởng Bộ Công Thương Trương Thanh Hoài nhấn mạnh việc bổ sung quy định là cần thiết để phù hợp với tốc độ phát triển hệ thống điện và đồng bộ với các quy định pháp luật liên quan.

Một trong những vấn đề được quan tâm là cơ chế để các dự án năng lượng có thể huy động vốn và triển khai. Theo Quy hoạch điện 8 điều chỉnh, giai đoạn 2025-2035 cả nước có 22 dự án nhiệt điện LNG được xây dựng; riêng đến năm 2030 có 15 dự án với tổng công suất 22.524 MW. Nhà máy điện Nhơn Trạch 3 và 4 đã đi vào vận hành thương mại, bổ sung nguồn điện cho hệ thống.

Ông Nguyễn Quốc Thập cho biết Nghị quyết 70 là định hướng chung quan trọng nhưng “đây mới là các điều kiện cần, còn điều kiện đủ để các dự án có thể ra được quyết định đầu tư cuối cùng (FID) vẫn còn một khoảng cách lớn,” nhất là chưa có cơ chế phân bổ rủi ro của từng chủ thể trong chuỗi dự án.

Cùng quan điểm này, Phó Giáo sư, Tiến sỹ Ngô Trí Long khẳng định “nút thắt then chốt chính là thể chế và thiết kế thị trường, không phải công nghệ hay vốn. Thực tế vài năm qua cho thấy, các dự án chậm chủ yếu do cơ chế giá, hợp đồng mua bán, quy trình cấp phép-đấu nối và rủi ro pháp lý.”

Đề xuất các giải pháp để đảm bảo điện cho tăng trưởng kinh tế và thúc đẩy chuyển dịch năng lượng theo tinh thần Nghị quyết 70, ông Nguyễn Quốc Thập khẳng định: “cần phải chuyển từ tư duy nhà nước chuẩn bị và kiểm soát toàn bộ dự án năng lượng sang nhà nước kiến tạo không gian phát triển và kiểm soát kết quả.”

Đối với các dự án điện gió ngoài khơi, nhà nước chịu trách nhiệm về quy hoạch biển, dữ liệu nền, luật chơi, lưới điện, thị trường và những rủi ro do quyết định công tạo ra. Nhà đầu tư sẽ phải chịu trách nhiệm về khảo sát chi tiết thiết kế tài chính, xây dựng, vận hành và rủi ro thương mại. Quyền khảo sát điện gió ngoài khơi phải gắn với quyền phát triển có điều kiện và việc lựa chọn nhà đầu tư sớm cần theo năng lực tổng hợp dựa trên nguyên tắc một nhà đầu tư, một dự án, một trách nhiệm xuyên suốt.

Đặc biệt, Chính phủ cần mở rộng cơ chế mua bán điện trực tiếp (DPPA) cho các dự án điện khí LNG nằm trong quy hoạch cũng như các dự án điện gió ngoài khơi; trước mắt thí điểm tại một số trung tâm năng lượng, công nghiệp có khách hàng sử dụng điện lớn, phụ tải ổn định và năng lực tín dụng phù hợp. Khi đó, các bên có thể thỏa thuận dài hạn về công suất, sản lượng, giá điện, công thức chuyển tiếp, giá nhiên liệu, tỷ giá và đảm bảo thanh toán.

Các nhà đầu tư, bao gồm nhà đầu tư dự án nhà máy điện có thể tự đầu tư hoặc sử dụng có trả phí đường dây, trạm biến áp và hạ tầng truyền tải dùng chung theo quy chuẩn kỹ thuật, điều độ thống nhất và nguyên tắc tiếp cận mở, không phân biệt đối xử.

Ông Tạ Đình Thi, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường của Quốc hội cho rằng cần hài hòa giữa bảo đảm an ninh năng lượng với phát triển thị trường điện cạnh tranh; chuyển từ “tiền kiểm” sang “hậu kiểm,” tăng quyền tự chủ cho doanh nghiệp nhưng vẫn bảo đảm vai trò điều tiết của nhà nước; tháo gỡ vướng mắc về vốn cho điện gió ngoài khơi và lưu trữ năng lượng.

Theo ông Trịnh Quốc Vũ, Phó Cục trưởng Cục Điện lực (Bộ Công Thương), ngành điện cần đa dạng hóa nguồn vốn, hình thức huy động và tạo hành lang pháp lý thông thoáng hơn nữa.

Những ý kiến trên cho thấy cùng với việc xác định quy mô nguồn điện, việc thiết kế cơ chế đầu tư, phân bổ rủi ro và huy động vốn có vai trò quan trọng đối với khả năng triển khai các dự án năng lượng.

Sau một năm thực hiện Nghị quyết 70-NQ/TW, yêu cầu hoàn thiện thể chế trong lĩnh vực năng lượng đang được triển khai trên nhiều phương diện, từ cơ chế đầu tư, huy động vốn, phát triển thị trường đến sử dụng năng lượng hiệu quả.

Việc cụ thể hóa Nghị quyết 70 sẽ tạo cơ sở quan trọng cho việc hiện thực mục tiêu bảo đảm an ninh năng lượng cho tăng trưởng GDP hai con số gắn với chuyển dịch xanh./.