Gỡ điểm nghẽn nhà ở xã hội, mở đường an cư - Bài 1: Giấc mơ an cư của công nhân

TPHCM đang đứng trước nhu cầu rất lớn về nhà ở cho công nhân và người thu nhập thấp. Ảnh: Thanh Giang.

Một căn nhà để ổn định cuộc sống vẫn là ước mơ chưa dễ chạm tới đối với nhiều công nhân đã có hàng chục năm làm việc tại TPHCM, nhất là khi giá nhà vượt xa khả năng tích lũy. Chính vì vậy mà nhà ở xã hội (NOXH), nhà cho thuê với mức giá phù hợp đang trở thành nhu cầu cấp thiết để người lao động có thể tiếp tục gắn bó với thành phố.

Hàng chục năm làm việc vẫn ở nhà thuê

13 năm làm công nhân tại Công ty Pouyuen, ông Võ Chung Tiến (quê Kiên Giang) vẫn cùng vợ thuê một căn phòng trọ nhỏ gần nơi làm việc. Mỗi tháng, tiền thuê nhà hơn 2 triệu đồng, chưa kể điện, nước và các khoản sinh hoạt khác. “Chúng tôi cũng ước mơ có một căn nhà ở TPHCM để làm ăn, sinh sống lâu dài. Thế nhưng thu nhập hàng tháng của hai vợ chồng chỉ hơn chục triệu đồng nên ước mơ đó vẫn quá xa vời” - ông Tiến tâm sự.  Ước mơ của vợ chồng ông Tiến cũng giống nhiều công nhân nhập cư khác, song giữa thu nhập và giá nhà hiện nay vẫn tồn tại một khoảng cách quá lớn.

Với những gia đình công nhân có thu nhập vừa phải, tiền thuê nhà mỗi tháng vẫn là khoản chi đáng kể khi còn phải lo ăn uống, học hành cho con và nhiều chi phí sinh hoạt khác. Ông Lê Văn Hiền là công nhân Nhà máy 21 tấn - Xí nghiệp Dịch vụ môi trường, đã có khoảng 23 năm làm việc tại TPHCM. Nhiều năm trước, vợ chồng ông Hiền thuê trọ tại quận 12 (cũ). Tuy nhiên, khi ba người con bước vào tuổi ăn học, gánh nặng chi phí khiến gia đình phải chuyển về Long An (cũ), ở nhờ nhà người em. Từ đó, mỗi ngày ông Hiền phải di chuyển quãng đường 25km để đến nơi làm việc. Và, hơn 20 năm gắn bó với TPHCM, điều ông Hiền mong muốn không phải một căn nhà rộng hay nơi ở tiện nghi, mà đơn giản là một căn NOXH phù hợp với thu nhập, để những năm tháng còn lại của đời công nhân bớt nhọc nhằn.

Một người tính chuyện về quê sau hơn chục năm làm việc, một người chấp nhận đi xa 25km mỗi ngày để giảm chi phí nhà ở. Đằng sau những lựa chọn ấy là bài toán an cư chưa có lời giải đối với nhiều lao động nhập cư. Khi thu nhập chưa theo kịp giá nhà, việc có một chỗ ở ổn định vẫn là rào cản lớn đối với mong muốn gắn bó lâu dài với TPHCM.

TPHCM tăng tốc phát triển nhà ở xã hội. Ảnh: Đ.A.

An cư để lạc nghiệp

TPHCM đang đứng trước nhu cầu rất lớn về nhà ở cho công nhân và người thu nhập thấp. Thành phố có hàng triệu người lao động cần thêm những dự án nhà ở cho thuê dài hạn, giá phù hợp, nằm gần nơi làm việc và có đủ hạ tầng thiết yếu. Đối với công nhân môi trường, câu chuyện nhà ở càng trở nên đặc biệt. Địa bàn quản lý và trú đóng của Công ty TNHH MTV Môi trường đô thị TPHCM phân tán, gồm các trạm trung chuyển, công trường, nhà máy, chi nhánh và các tuyến đường quét dọn, trải rộng tại nhiều phường, xã. Để tiết kiệm chi phí sinh hoạt, phần lớn công nhân phải thuê trọ ở các khu vực vùng ven hoặc tỉnh giáp ranh. Từ nơi ở đến vị trí làm việc, nhiều người phải di chuyển hơn 20km mỗi ngày, thậm chí xa hơn. Với người làm việc theo ca, đặc biệt là ca đêm, khoảng cách ấy không chỉ làm tăng chi phí đi lại mà còn tạo thêm áp lực đối với sức khỏe và an toàn.

Ông Lê Công Phương - Giám đốc Công ty TNHH MTV Môi trường đô thị TPHCM thông tin, trong tổng số 1.741 công nhân của đơn vị hiện có khoảng vài trăm người có nhu cầu nhà ở giá rẻ. Theo ông Phương, do tốc độ tích lũy thu nhập không theo kịp giá nhà đất tại TPHCM, nhiều công nhân từ các tỉnh phải bám trụ tại những khu nhà trọ diện tích nhỏ trong suốt 10-15 năm, thậm chí cả cuộc đời làm nghề. Tiền thuê nhà, điện, nước, chi phí sinh hoạt và đặc biệt là tiền lo cho con ăn học cùng lúc tạo sức ép lên đồng lương của người lao động. “Chỉ khi nào không còn những áp lực về chỗ ở thì công nhân môi trường đô thị nói riêng và công nhân thành phố nói chung mới có điều kiện gắn bó lâu dài với doanh nghiệp, nâng cao năng suất và chất lượng công việc. Xa hơn, đây cũng là một phần của mục tiêu xây dựng TPHCM sạch, xanh, văn minh, hiện đại và có chất lượng sống tốt” – ông Phương trăn trở.

Chia sẻ với công nhân trên địa bàn TPHCM về ước mơ nhà ở, ông Nguyễn Ngọc Hòa - nguyên Chủ tịch HUBA cho rằng, an cư lạc nghiệp không chỉ là nhu cầu thiết yếu của người dân mà còn là điều kiện quan trọng giúp doanh nghiệp giữ chân người lao động và đội ngũ chuyên gia chất lượng cao. Với những người đã dành phần lớn tuổi trẻ cho thành phố, một căn nhà không chỉ là tài sản. Đó còn là lời giải cho câu hỏi ở lại hay trở về quê, tiếp tục gắn bó hay phải rời đi. Bài toán “an cư” vì thế cũng là bài toán giữ lao động, giữ sức sống cho một đô thị đang phát triển.

Do khó tiếp cận nhà ở xã hội nên nhiều người lao động vẫn phải thuê phòng trọ ở hàng chục năm. Ảnh: S.X.

Cung chưa theo kịp cầu

Theo chia sẻ của ông Nguyễn Văn Thân - Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp các Khu công nghiệp TPHCM, Chủ tịch Hội đồng thành viên Công ty Phát triển Khu công nghiệp Vĩnh Lộc, nhu cầu nhà ở của công nhân tại các khu công nghiệp, khu chế xuất không hề nhỏ. Khu công nghiệp Vĩnh Lộc đã đầu tư dự án nhà ở công nhân với tổng vốn khoảng 150 tỷ đồng, gồm 344 căn hộ, đáp ứng chỗ ở cho khoảng 1.020 công nhân.

Tương tự, khảo sát của Liên đoàn Lao động TPHCM cũng chỉ rõ, nhu cầu nhà ở của đoàn viên, công nhân, người lao động rất lớn. Khoảng 3.181 trường hợp có nhu cầu thuê nhà ở và 30.339 trường hợp có nhu cầu thuê mua, mua NOXH.

Rõ ràng, nhu cầu NOXH rất cao, thế nhưng nguồn cung so với cầu vẫn còn khoảng cách, thực tế này đã tồn tại nhiều năm. Ông Lê Hoàng Châu - Chủ tịch Hiệp hội Bất động sản TPHCM (HoREA) dẫn chứng từ nhiều năm trước: Kết quả khảo sát của Viện Nghiên cứu phát triển TPHCM và Sở Xây dựng năm 2018 cho thấy, khoảng 60% công nhân lao động nhập cư có nhu cầu thuê nhà ở. Đơn cử, tại Công ty Pou Yuen, có thời điểm doanh nghiệp này có trên 80.000 công nhân lao động; hiện khoảng 55.000 người. Trong đó, khoảng 80% là lao động nhập cư và phần lớn phải thuê nhà trọ. Nhiều người tập trung tại khu vực Bến Lức, tỉnh Long An (cũ). Khoảng cách giữa nơi ở và nơi làm việc lớn đến mức doanh nghiệp phải bố trí hàng trăm xe đưa đón công nhân mỗi ngày. Thực tế trên chỉ rõ, nhu cầu nhà ở giá phù hợp không phải nhu cầu nhất thời. Đây là nhu cầu gắn với quá trình công nghiệp hóa, với sự dịch chuyển lao động và với chính sự phát triển của TPHCM.

Sau khi hợp nhất tỉnh Bình Dương và tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu vào TPHCM, quy mô nhu cầu càng lớn hơn. Đầu năm 2026, lãnh đạo UBND TPHCM cho biết, có khoảng 974.000 người có nhu cầu mua, thuê, thuê mua NOXH. Trong khi đó, giai đoạn 2021-2025, thành phố phát triển được 17.902 căn NOXH. Kế hoạch giai đoạn 2026-2030 đặt mục tiêu phát triển 181.498 căn. Nếu đến năm 2030 hoàn thành mục tiêu gần 200.000 căn hộ NOXH, nguồn cung này vẫn khó đáp ứng toàn bộ nhu cầu của công nhân và người thu nhập thấp đô thị.

Khi một người công nhân không còn phải dành hàng giờ mỗi ngày để đi tìm một chỗ trọ vừa túi tiền, khi họ có thể thuê hoặc mua một căn nhà phù hợp với thu nhập, khi gia đình có thể ổn định cuộc sống ngay nơi mình làm việc, lúc đó NOXH mới thực sự hoàn thành vai trò của nó. 

Ông Trần Thanh Thảo - Phó chánh Văn phòng, Liên đoàn Lao động TPHCM: Nhà ở phải phù hợp với khả năng chi trả của người thu nhập thấp

Có lẽ, rào cản lớn nhất không chỉ là giá nhà mà là khả năng cân đối dòng tiền hàng tháng của người lao động. Với thu nhập còn hạn chế, người lao động phải đồng thời chi trả tiền thuê hoặc tiền trả góp nhà, chi phí sinh hoạt, nuôi con, đi lại, học hành và các khoản phát sinh khác. Vì vậy, ngay cả khi có chính sách tín dụng ưu đãi, nếu thời hạn vay chưa đủ dài, nguồn cung nhà cho thuê phù hợp chưa đủ lớn và giá nhà chưa tương xứng với khả năng chi trả thì việc tiếp cận vẫn khó khăn.

Hiện nay, chính sách tín dụng NOXH đã có bước hỗ trợ đáng kể; lãi suất cho vay tại Ngân hàng Chính sách xã hội đối với chương trình NOXH đang ở mức 5,4%/năm. Tuy nhiên, đối với người lao động, vấn đề quan trọng là phải có sản phẩm nhà ở phù hợp ngay từ đầu, đặc biệt là nhà ở cho thuê và thuê mua với diện tích, vị trí và mức giá phù hợp với thu nhập. Do đó, Liên đoàn Lao động TPHCM cho rằng cần tiếp cận bài toán nhà ở theo hướng “nhà phù hợp với khả năng chi trả”, chứ không chỉ tập trung vào tăng số lượng căn hộ. Công đoàn sẽ tiếp tục khảo sát, cập nhật nhu cầu và kết nối người lao động với các dự án phù hợp; đồng thời kiến nghị cơ chế tín dụng dài hạn, lãi suất phù hợp và các chính sách hỗ trợ để giảm áp lực chi phí cho người lao động.

 (Còn nữa)