Gỡ 'điểm nghẽn' trong thủ tục đưa người nghiện vào cơ sở cai nghiện bắt buộc

Quá trình lập hồ sơ đề nghị áp dụng biện pháp đưa vào cơ sở cai nghiện bắt buộc hiện phát sinh nhiều vướng mắc từ quy định của Nghị định 116/2021/NĐ-CP, đặc biệt trong khoảng thời gian 5 ngày chờ người nghiện đăng ký cai nghiện tự nguyện. Thực tiễn cho thấy, nếu không có cơ chế quản lý ngay sau khi xác định tình trạng nghiện, nhiều đối tượng dễ bỏ trốn hoặc tiếp tục sử dụng trái phép chất ma túy, gây khó khăn cho công tác quản lý và áp dụng pháp luật.

VKSND khu vực 8, tỉnh Phú Thọ họp quá trình lập hồ sơ đề nghị áp dụng biện pháp đưa vào cơ sở cai nghiện bắt buộc.

Theo khoản 1 Điều 28 Nghị định 116/2021/NĐ-CP ngày 21/12/2021 của Chính phủ quy định chi tiết một số điều của Luật Phòng, chống ma túy và Luật Xử lý vi phạm hành chính về cai nghiện ma túy, quản lý sau cai nghiện ma túy: “Trong thời hạn 5 ngày làm việc kể từ ngày có kết quả xác định nghiện ma túy của cơ quan có thẩm quyền, người nghiện ma túy từ đủ 12 tuổi trở lên phải đăng ký cai nghiện ma túy tự nguyện hoặc đăng ký điều trị nghiện các chất dạng thuốc phiện bằng thuốc thay thế...”.

Theo quy định này, sau khi có kết quả xác định tình trạng nghiện, người nghiện ma túy phải thực hiện đăng ký cai nghiện tự nguyện. Trường hợp hết thời hạn 05 ngày làm việc mà người nghiện không đăng ký cai nghiện tự nguyện thì sẽ thuộc diện bị áp dụng biện pháp xử lý hành chính đưa vào cơ sở cai nghiện bắt buộc theo khoản 1 Điều 32 Luật Phòng, chống ma túy.

Khi đó, Trưởng Công an cấp xã nơi người nghiện cư trú (đối với người có nơi cư trú ổn định) hoặc nơi phát hiện hành vi vi phạm (đối với người không có nơi cư trú ổn định) có thẩm quyền lập hồ sơ đề nghị áp dụng biện pháp đưa vào cơ sở cai nghiện bắt buộc. Trong thời gian hoàn thiện hồ sơ, cơ quan chức năng có thể áp dụng biện pháp quản lý người nghiện tại gia đình, cơ sở cai nghiện bắt buộc hoặc trung tâm tiếp nhận đối tượng xã hội theo quy định tại Điều 44, 45 Nghị định 116/2021/NĐ-CP.

Tuy nhiên, thực tiễn kiểm sát việc xem xét, quyết định áp dụng biện pháp đưa vào cơ sở cai nghiện bắt buộc đã phát sinh vướng mắc: Trong khoảng thời gian 5 ngày để người nghiện đăng ký cai nghiện tự nguyện, cơ quan công an sẽ quản lý họ bằng hình thức nào? Có được áp dụng biện pháp quản lý ngay sau khi có kết quả xác định tình trạng nghiện hay không? Hiện nay, tồn tại hai quan điểm khác nhau về vấn đề này.

Quan điểm thứ nhất cho rằng, Trưởng Công an cấp xã chỉ được ra quyết định quản lý người nghiện ma túy khi đã tiến hành lập hồ sơ đề nghị áp dụng biện pháp đưa vào cơ sở cai nghiện bắt buộc. Theo cách hiểu này, thời điểm có kết quả xác định tình trạng nghiện chưa phải là thời điểm lập hồ sơ, bởi người nghiện vẫn còn thời hạn 5 ngày để đăng ký cai nghiện tự nguyện. Vì vậy, chưa có căn cứ để áp dụng biện pháp quản lý.

Trong khi đó, quan điểm thứ hai cho rằng cần áp dụng biện pháp quản lý ngay sau khi có kết quả xác định tình trạng nghiện nhằm ngăn ngừa nguy cơ bỏ trốn, đặc biệt đối với những trường hợp không có nơi cư trú ổn định, đồng thời hạn chế việc tiếp tục sử dụng trái phép chất ma túy. Mặt khác, dù bị quản lý, người nghiện vẫn có quyền đăng ký cai nghiện tự nguyện trong thời hạn luật định.

Tác giả đồng tình với quan điểm thứ hai vì phù hợp hơn với yêu cầu thực tiễn. Thực tế cho thấy, nếu không áp dụng biện pháp quản lý ngay sau khi xác định tình trạng nghiện, nhiều đối tượng, nhất là người lang thang, không nơi cư trú ổn định, rất dễ bỏ trốn hoặc tiếp tục sử dụng ma túy. Điều này gây khó khăn cho cơ quan công an trong việc quản lý và lập hồ sơ đưa đi cai nghiện bắt buộc. Đồng thời, việc quản lý trong giai đoạn này cũng không làm mất đi quyền đăng ký cai nghiện tự nguyện của người nghiện theo quy định pháp luật.

Từ những phân tích trên, tác giả kiến nghị sửa đổi Nghị định 116/2021/NĐ-CP theo hướng: ngay từ thời điểm có kết quả xác định tình trạng nghiện ma túy, người nghiện có thể bị áp dụng biện pháp quản lý tại gia đình hoặc tại cơ sở cai nghiện, trung tâm tiếp nhận đối tượng xã hội. Thời hạn quản lý được tính từ thời điểm có kết quả xác định tình trạng nghiện cho đến khi cơ quan có thẩm quyền thi hành quyết định đưa vào cơ sở cai nghiện bắt buộc của Tòa án.

Quy định theo hướng này sẽ góp phần tháo gỡ khó khăn, vướng mắc cho cơ quan công an trong quá trình lập hồ sơ, đồng thời bảo đảm sự thống nhất trong nhận thức và áp dụng pháp luật giữa các cơ quan tư pháp.