Gỡ khó trong điều trị bệnh lao ở vùng cao

"Lá chắn" từ cộng đồng

Những năm gần đây, cùng với sự quan tâm của Đảng, Nhà nước và sự vào cuộc của ngành Y tế, chính quyền địa phương cùng mạng lưới y tế cơ sở, bức tranh chăm sóc sức khỏe vùng biên giới Quảng Trị đã có nhiều chuyển biến tích cực. Thay vì tâm lý "có bệnh mới đi khám", nhiều người dân đã chủ động tham gia các chương trình khám, sàng lọc bệnh lao miễn phí. Những thay đổi tuy từng bước nhưng đang tạo nên "lá chắn" vững chắc trước bệnh tật ngay từ cộng đồng.

Đối với các xã biên giới, như: Lìa, A Dơi, Lao Bảo, Hướng Phùng, Tân Lập hay một số vùng bản ở xã Tà Rụt, Đakrông, chăm sóc sức khỏe không chỉ là vấn đề an sinh mà còn gắn với mục tiêu phát triển kinh tế-xã hội, bảo đảm quốc phòng-an ninh khu vực biên giới. Tại các xã phía Nam của tỉnh, trong 9 tháng năm 2026 đã phát hiện mới 341 bệnh nhân lao các thể tại cộng đồng và được thu nhận điều trị bước đầu 326 bệnh nhân.

Khám sức khỏe định kỳ, sàng lọc bệnh lao ở xã Lìa - Ảnh: M.H

Trước tình hình đó, ngành Y tế đã đưa các dịch vụ y tế đến gần hơn với người dân miền núi. Nhiều chương trình khám lưu động, tầm soát bệnh và truyền thông giáo dục sức khỏe đã được tổ chức ngay tại thôn, bản. Những xe khám chuyên dụng, thiết bị chụp X-quang kỹ thuật số, xét nghiệm lưu động cùng đội ngũ y, bác sĩ của Bệnh viện Phổi tỉnh đã trực tiếp đến những địa bàn khó khăn, giúp người dân tiếp cận các dịch vụ y tế chất lượng ngay tại nơi sinh sống.

Từ ngày 15/6 đến ngày 6/8/2026, Bệnh viện Phổi tỉnh đã triển khai chương trình khám, tầm soát bệnh phổi cho hơn 6.200 người dân tại 10 xã biên giới, gồm: Lìa, A Dơi, Lao Bảo, Khe Sanh, Tân Lập, Hướng Phùng, La Lay, Tà Rụt, Ba Lòng, Đakrông. Qua sàng lọc, các bác sĩ phát hiện gần 600 trường hợp có tổn thương phổi hoặc nghi mắc bệnh lao để tiếp tục theo dõi, điều trị.

Bà Hồ Thị Hiền, ở thôn Trại Cá, xã Đakrông là một trong những người đến khám ngay khi nhận được thông báo về chương trình sàng lọc bệnh phổi miễn phí. “Thời gian gần đây, tôi thường xuyên bị ho kéo dài, kèm theo cảm giác khó thở nên rất lo lắng, không có điều kiện đi khám ở bệnh viện nên mong muốn được các bác sĩ thăm khám, xác định nguyên nhân và tư vấn phương pháp chăm sóc, điều trị phù hợp sau khi có kết quả”.

Qua việc khám, xét nghiệm, các trường hợp nghi mắc bệnh lao, tổn thương phổi đã được Bệnh viện Phổi tỉnh tiếp tục phối hợp với chính quyền địa phương và trạm y tế xã hướng dẫn người dân đến cơ sở y tế để khám chuyên sâu, chẩn đoán xác định và điều trị theo đúng phác đồ. Mô hình phối hợp này giúp hạn chế bỏ sót người bệnh, giảm tình trạng điều trị ngắt quãng và góp phần kiểm soát nguồn lây ngay tại cộng đồng.

Điều trị bệnh lao ở vùng cao còn nhiều gian nan

Theo báo cáo từ Bệnh viện Phổi tỉnh, quá trình điều trị bệnh lao và các bệnh về phổi ở các xã vùng cao vẫn còn nhiều khó khăn trong công tác quản lý người bệnh tại cộng đồng, chuyển gửi và tiếp nhận thông tin sau chuyển tuyến, theo dõi người bệnh tiếp tục điều trị sau khi ra viện còn phụ thuộc vào sự phối hợp giữa các cơ sở y tế.

Tại các xã vùng sâu vùng xa, đi lại khó khăn, việc tổ chức giám sát, hỗ trợ kỹ thuật, truyền thông và triển khai sàng lọc chủ động cần nhiều thời gian, nhân lực và kinh phí. Bên cạnh đó, do điều kiện kinh tế còn nhiều khó khăn khiến người dân thường chỉ đi khám khi bệnh đã nặng hoặc tự ý ngừng thuốc khi thấy triệu chứng thuyên giảm. Điều này làm cho việc điều trị không dứt điểm, tăng nguy cơ bệnh tái phát, diễn biến nặng và lây lan trong cộng đồng.

Điều kiện khó khăn ở địa bàn vùng núi là trở ngại trong quá trình điều trị bệnh lao - Ảnh: M.H

Bác sĩ Nguyễn Văn Phụng, Phó Giám đốc Trạm Y tế xã Đakrông cho biết: "Dù điều kiện về cơ sở vật chất và nhân lực vẫn còn nhiều khó khăn, Trạm Y tế xã vẫn là "điểm tựa" gần dân nhất trong chăm sóc sức khỏe ban đầu. Không chỉ khám, chữa bệnh, trạm còn góp phần thay đổi nhận thức, giúp đồng bào dân tộc thiểu số chủ động hơn trong bảo vệ sức khỏe. Qua khám sàng lọc, người dân được chuẩn đoán, phát hiện bệnh lao, các bệnh về phổi vẫn còn, tuy nhiên khó khăn nhất vẫn là quá trình điều trị tại bệnh viện chuyên khoa do điều kiện đi lại, chi phí sinh hoạt...".

Xác định được những khó khăn đó, việc chủ động tuyên truyền, phối hợp với y tế tuyến xã địa bàn miền núi càng được đẩy mạnh, tại những nơi có đông đồng bào dân tộc thiểu số sinh sống, việc tuyên truyền bằng tiếng địa phương kết hợp với vai trò của già làng, trưởng bản đã góp phần xóa bỏ nhiều quan niệm lạc hậu trong chăm sóc sức khỏe. Thay vào đó họ tin tưởng hơn vào hệ thống y tế và chủ động tiếp cận các dịch vụ chăm sóc sức khỏe hiện đại, tuy nhiên, điều kiện khó khăn vẫn là rào cản trong quá trình điều trị bệnh lao hiện nay.

Bác sĩ CKI Nguyễn Văn Nghĩa, Giám đốc Bệnh viện Phổi tỉnh chia sẻ: "Từ những đợt khám lưu động, các buổi truyền thông tại thôn, bản đến sự tận tâm của đội ngũ y, bác sĩ và cán bộ y tế cơ sở, một nền tảng chăm sóc sức khỏe bền vững đang từng bước được hình thành ở vùng biên giới Quảng Trị. Điều đáng mừng là cùng với công tác khám, chữa bệnh, nhận thức của người dân đã có sự thay đổi rõ rệt. Ngày càng nhiều người chủ động đi khám sức khỏe định kỳ, quan tâm đến việc phòng bệnh và biết cách bảo vệ sức khỏe của bản thân, gia đình, góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống cho cộng đồng vùng biên.

Tuy nhiên, khó khăn lớn nhất hiện nay là việc quản lý và điều trị bệnh nhân là đồng bào dân tộc thiểu số sau khi phát hiện mắc bệnh lao và các bệnh về phổi. Do địa bàn xa xôi, giao thông cách trở, điều kiện kinh tế còn nhiều khó khăn, chi phí ăn ở, sinh hoạt trong thời gian điều trị kéo dài nên không ít bệnh nhân không thể tuân thủ đầy đủ phác đồ hoặc bỏ dở giữa chừng, ảnh hưởng đến hiệu quả điều trị và nguy cơ tái phát bệnh”.

Khoảng cách địa lý, điều kiện kinh tế và những rào cản trong sinh hoạt vẫn đang là thách thức lớn đối với hành trình điều trị bệnh phổi của người dân vùng cao. Vì vậy, cùng với sự nỗ lực của ngành y tế, rất cần sự vào cuộc tích cực của chính quyền địa phương, các tổ chức đoàn thể trong việc tuyên truyền, vận động, hỗ trợ người bệnh duy trì điều trị đúng phác đồ, giảm bớt gánh nặng về chi phí đi lại, sinh hoạt.