Gỡ nút thắt chế biến, nâng giá trị nông sản Lâm Đồng
Lâm Đồng đang từng bước tháo gỡ nút thắt trong chế biến nông sản bằng hàng loạt chính sách khuyến khích đầu tư vào sơ chế, bảo quản...
Chế biến sâu không chỉ để tăng giá trị, mà còn là con đường tất yếu để nông sản Lâm Đồng xây dựng thương hiệu và đứng vững trên thị trường
Nhiều nông sản bán thô
Lâm Đồng đang sở hữu những vùng sản xuất nông nghiệp lớn với nhiều sản phẩm chủ lực như: cà phê, chè, rau, hoa, sầu riêng, thanh long, tơ tằm… Tuy nhiên, phần lớn nông sản của tỉnh vẫn tiêu thụ dưới dạng thô, phụ thuộc vào thương lái và biến động thị trường. Đơn cử, cà phê là cây trồng chủ lực của địa phương vẫn đang chủ yếu bán thô, hơn 98% sản lượng xuất khẩu vẫn là cà phê nhân xô. Giá trị gia tăng nằm ở khâu chế biến sâu và xây dựng thương hiệu gần như bị bỏ ngỏ. Điều này khiến người trồng cà phê khó thoát khỏi vòng luẩn quẩn “được mùa, rớt giá”. Ông Hồ Văn Hoan, nông dân sản xuất cà phê ở xã Thuận An cho biết: “Hạt cà phê nếu được rang xay, chế biến sâu sẽ có giá trị cao hơn nhiều lần. Nhưng hiện tôi vẫn chủ yếu bán thô”.
Không chỉ cà phê, sầu riêng, loại cây có diện tích lớn của tỉnh cũng chủ yếu bán tươi. Mỗi khi vào vụ thu hoạch rộ, giá cả biến động mạnh, người dân gần như không có quyền lựa chọn thời điểm bán. Nhiều loại rau, thanh long và nhiều nông sản khác cũng đang chịu chung cảnh “lệ thuộc đầu ra”.
Ông Mai Huyệch, phường Nam Gia Nghĩa cho biết, sầu riêng thu hoạch rộ không có kho lạnh, không có cơ sở sơ chế thì buộc phải bán nhanh, khiến nông dân thường bị ép giá. Nếu địa phương có doanh nghiệp đầu tư nhà máy bảo quản, chế biến, người dân liên kết tiêu thụ không phải bán vội, giá cả sẽ ổn định hơn.
Chính sách đã sẵn, chờ doanh nghiệp vào cuộc
Từ thực tế đó, tỉnh Lâm Đồng xác định phát triển các nhà máy sơ chế, bảo quản, chế biến nông sản là giải pháp then chốt để giảm thất thoát sau thu hoạch, nâng cao giá trị sản phẩm và tạo việc làm cho lao động nông thôn. Trên cơ sở các chính sách của Trung ương, tỉnh đã cụ thể hóa thành nhiều cơ chế hỗ trợ tại địa phương để kéo doanh nghiệp chế biến về với vùng nguyên liệu. Theo đó, doanh nghiệp tham gia liên kết với nông dân, tổ hợp tác, hợp tác xã được ngân sách nhà nước hỗ trợ 30% vốn đầu tư máy móc, thiết bị và hạ tầng phục vụ sản xuất, sơ chế, bảo quản, chế biến và tiêu thụ nông sản. Mức hỗ trợ tối đa lên tới 5 tỷ đồng cho mỗi dự án liên kết. Doanh nghiệp đầu tư cơ sở chế biến nông sản, giết mổ gia súc, gia cầm được hỗ trợ tới 60% kinh phí đầu tư, với mức tối đa 15 tỷ đồng/dự án để xây dựng hạ tầng và mua sắm thiết bị trong hàng rào dự án.
Đối với các nhà máy cơ khí chế tạo thiết bị, linh kiện, máy nông nghiệp và sản phẩm phụ trợ, mức hỗ trợ 5 tỷ đồng/dự án. Đặc biệt, lĩnh vực bảo quản nông sản, khâu còn yếu của nhiều địa phương được ưu tiên với mức hỗ trợ lên tới 70% chi phí đầu tư, tối đa 2 tỷ đồng/dự án cho các cơ sở sấy, chiếu xạ, khử trùng, đông lạnh, bảo quản sinh học. Ngoài ra, doanh nghiệp còn được hưởng các chính sách về miễn, giảm tiền sử dụng đất, tiền thuê đất; hỗ trợ tiếp cận tín dụng; đào tạo nguồn nhân lực và phát triển thị trường.
Một “cánh tay nối dài” khác cho chế biến nông sản đến từ chương trình Khuyến công. Giai đoạn 2021 - 2025, ngành công thương đã triển khai 119 đề án khuyến công với tổng kinh phí gần 26 tỷ đồng, tập trung hỗ trợ đầu tư máy móc, thiết bị, dây chuyền công nghệ và xây dựng nhãn hiệu cho các cơ sở chế biến nông sản, thực phẩm. Những hỗ trợ này đã góp phần giúp nhiều cơ sở mở rộng quy mô, đổi mới công nghệ, tạo việc làm và nâng cao thu nhập cho lao động địa phương.
Chính sách đã được ban hành, nguồn lực đã được bố trí, không gian phát triển cũng đang dần hình thành. Vấn đề còn lại là làm sao để các chính sách ấy đi vào thực tế, trở thành những nhà máy cụ thể, những hợp đồng liên kết rõ ràng và những chuỗi giá trị bền vững. Chế biến sâu không chỉ để tăng giá trị, mà còn là con đường tất yếu để nông sản Lâm Đồng xây dựng thương hiệu và có chỗ đứng vững chắc trên thị trường.
