Gỡ nút thắt chung cư, nhà cao tầng cũ: Cần giải bài toán an toàn và an sinh

Công trình nhà cao tầng A8, A9 trên địa bàn phường Hòa Bình dù đã xuống cấp nghiêm trọng, tiềm ẩn nhiều rủi ro, nguy hiểm nhưng vẫn là nơi sinh sống của hàng trăm người dân.

Những chung cư xuống cấp, nguy cơ mất an toàn

Khu nhà A8, A9 thuộc quyền quản lý của Công ty Cổ phần May xuất khẩu Sông Đà được xây dựng từ những năm 1980 để phục vụ công nhân và chuyên gia xây dựng Nhà máy thủy điện Hòa Bình. Sau hơn 40 năm sử dụng, công trình xuất hiện nhiều dấu hiệu xuống cấp như tường nứt, bê tông bong tróc, cốt thép han gỉ.

Mỗi mùa mưa bão, chính quyền địa phương đều phải vận động người dân di chuyển đến nơi an toàn để phòng ngừa nguy cơ đổ sập. Biết rõ nguy hiểm nhưng gia đình chị Hiền vẫn chưa thể chuyển đi do điều kiện kinh tế khó khăn. Đây cũng là thực trạng chung của nhiều hộ dân đang sinh sống tại các khu nhà cao tầng, chung cư cũ trên địa bàn tỉnh.

Theo Sở Xây dựng, toàn tỉnh hiện có 88 công trình nhà tập thể cao tầng, chung cư cũ cần quản lý, theo dõi. Riêng khu vực Hòa Bình có 62 công trình, chiếm hơn 70% tổng số chung cư cũ toàn tỉnh, tập trung chủ yếu tại các khu nhà chuyên gia và công nhân thủy điện được xây dựng từ giai đoạn 1980 - 1986.

Sau hàng chục năm sử dụng, nhiều công trình đã xuống cấp nghiêm trọng, hệ thống điện, nước hư hỏng, hạ tầng kỹ thuật lạc hậu, kết cấu chịu lực suy giảm. Tuy nhiên, đây vẫn là nơi sinh sống của hàng nghìn người dân. Riêng 48 khối nhà cao tầng khu chuyên gia cũ hiện vẫn có 610 căn hộ được sử dụng, tỷ lệ lấp đầy 100%.

Tòa nhà cao tầng cũ tại phường Hòa Bình được xây dựng từ những năm 1980, hiện đã xuống cấp nghiêm trọng.

Không chỉ ở khu vực Hòa Bình, nhiều khu chung cư cũ tại khu vực Phú Thọ và Vĩnh Phúc cũng đang đối mặt với nguy cơ tương tự. Khu chung cư Hòa Phong tại phường Việt Trì có hơn 400 hộ dân sinh sống đã được cơ quan chuyên môn của Bộ Xây dựng kết luận xuống cấp nghiêm trọng từ năm 2011 và thuộc diện phải phá dỡ. Tại khu vực Vĩnh Phúc, nhiều công trình xây dựng từ thập niên 1970 cũng xuất hiện tình trạng lún, nứt, biến dạng kết cấu chịu lực, tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn.

Lời giải nào cho bài toán an toàn và an sinh?

Theo báo cáo của Sở Xây dựng, tính đến nay mới có 17/88 công trình được kiểm định hoặc đánh giá chất lượng chính thức. Trong đó, 12 công trình được xác định ở cấp C (những công trình đã xuất hiện hư hỏng đáng kể tại các bộ phận chịu lực, cần sớm sửa chữa hoặc cải tạo) và cấp D (mức nguy hiểm cao nhất, không còn bảo đảm an toàn sử dụng và phải di dời, phá dỡ hoặc xây dựng lại).

Ngoài các công trình đã được kiểm định, đánh giá chất lượng, hiện vẫn còn 71 công trình chưa được kiểm định đầy đủ. Trong đó, các công trình đã vượt xa tuổi thọ thiết kế nhưng vẫn đang được khai thác, tập trung ở khu vực Hòa Bình.

Tỉnh Phú Thọ sau sáp nhập có 88 công trình nhà cao tầng, chung cư.

Thực tế cho thấy, bài toán chung cư cũ hiện nay không chỉ là vấn đề kỹ thuật xây dựng. Nếu tiếp tục để người dân sinh sống trong các công trình xuống cấp thì nguy cơ mất an toàn luôn hiện hữu, nhất là trong điều kiện thời tiết cực đoan ngày càng gia tăng.

Hai dãy nhà A8, A9 là ví dụ điển hình, các công trình này được đánh giá ở mức chất lượng 3 - mức cảnh báo nguy hiểm trong đánh giá sơ bộ theo Quyết định số 681/QĐ-BXD của Bộ Xây dựng. UBND tỉnh đã nhiều lần chỉ đạo di dời người và tài sản nhưng việc thực hiện vẫn gặp khó khăn. Nguyên nhân chủ yếu xuất phát từ đời sống của cư dân. Phần lớn người dân đang sinh sống tại đây là lao động thu nhập thấp, công nhân nghỉ hưu hoặc các gia đình có hoàn cảnh khó khăn. Dù nhận thức rõ nguy cơ mất an toàn, nhiều người vẫn không có điều kiện chuyển đến nơi ở mới. Đây chính là nút thắt lớn nhất trong quá trình cải tạo chung cư cũ hiện nay.

Theo kế hoạch, trong năm 2026 toàn bộ chung cư, nhà ở cao tầng cũ trên địa bàn tỉnh sẽ được cơ quan chuyên môn kiểm định, phân loại và đánh giá mức độ an toàn để có phương án xử lý, cải tạo.

Xuất phát từ thực tế đó, Sở Xây dựng đang đề xuất khẩn trương tập trung xử lý 11 công trình không bảo đảm an toàn sử dụng, gồm 6 khối nhà chung cư Hòa Phong, nhà 8T phường Xuân Hòa, 2 khu nhà thuộc Công ty Cổ phần In Phúc Yên và 2 dãy nhà A8, A9 tại phường Hòa Bình.

Đối với các công trình cấp C, cấp D, các địa phương được giao rà soát quy hoạch, xây dựng kế hoạch cải tạo, bố trí nguồn lực và lựa chọn nhà đầu tư triển khai dự án. Còn với các công trình cấp A, cấp B, giải pháp đặt ra là tăng cường bảo trì, sửa chữa nhằm kéo dài tuổi thọ công trình và bảo đảm điều kiện sinh hoạt cho người dân.

Cùng với đó, theo kế hoạch toàn bộ các chung cư cũ trên địa bàn tỉnh sẽ được kiểm định, phân loại trong năm 2026. Đây là cơ sở quan trọng để tỉnh xây dựng lộ trình cải tạo đồng bộ, thay thế dần các công trình chung cư, nhà cao tầng cũ xuống cấp. Tuy nhiên, lời giải cho bài toán chung cư cũ không chỉ nằm ở việc phá dỡ hay xây mới, mà mục tiêu hướng tới là phải giải quyết đồng thời cả bài toán an toàn và an sinh.