Thu gom và xử lý rác thải tại TP Hồ Chí Minh chưa được giải quyết triệt để

Ông Bùi Minh Thạnh, Phó Chủ tịch UBND thành phố yêu cầu Sở Nông nghiệp và Môi trường (NNMT) khẩn trương hoàn thành việc rà soát hiện trạng mạng lưới trạm trung chuyển rác thải sinh hoạt theo ranh giới các xã, phường sau sáp nhập.

Các phường, xã được giao đánh giá ngay nhu cầu và đề xuất mạng lưới, vị trí trạm trung chuyển rác theo chỉ đạo của UBND thành phố vào tháng 12/2025 đồng thời phối hợp ngay với các ban quản lý dự án, chủ đầu tư đánh giá đối với việc xây dựng mới, nâng cấp, cải tạo, sửa chữa các trạm trung chuyển rác thải.

Điểm tập kết, trung chuyển rác thải khiến người dân bức xúc ở xã Nhà Bè.

Trước đây, mỗi địa bàn quận, huyện cũ chỉ có một số điểm thu gom, trung chuyển rác thải sinh hoạt tập trung. Điểm tập kết rác hở, điểm tập kết rác tạm không đảm bảo vệ sinh môi trường còn khá nhiều. Những năm qua người dân ở khu dân cư thuộc ấp 6, xã Nhà Bè đã liên tiếp phản ánh bức xúc về điểm tiếp nhận, trung chuyển rác thải với quy mô lớn và ngày càng mở rộng trong khi đây không phải nơi được quy hoạch để tập kết rác thải. Hàng ngày các loại xe thu gom rác và xe vận chuyển rác thải loại lớn vận chuyển rác ra vào điểm tập kết không chỉ gây ảnh hưởng đến môi trường, sức khỏe, sinh hoạt của người dân mà còn gây khó khăn cho việc đi lại của họ.

Ông Võ Phan Lê Nguyễn, Phó Chủ tịch UBND huyện Nhà Bè cũ (nay là Chủ tịch UBND xã Nhà Bè) đã cho biết, điểm tập kết rác thải trên là 1 trong 19 điểm tập kết rác thải tạm của Nhà Bè. Do địa phương chưa có trạm ép rác kín nào nên buộc phải sử dụng các khu đất công để làm trạm trung chuyển tạm nguồn rác thu gom, tập kết về đây trước khi chuyển lên xe của Công ty Công ích, sau đó chuyển về khu xử lý rác thải ở huyện Bình Chánh.

Ông Nguyễn cũng thừa nhận tình trạng rác thải tập kết tạm về khu vực có diện tích khoảng 400m2 này đã gây phát sinh mùi hôi khiến người dân phản ánh, địa phương đã tìm chỗ khác để di dời điểm tập kết rác này nhưng chưa có nơi nào thay thế. Địa phương đã đề xuất đầu tư 2 trạm ép rác kín theo đúng chuẩn, đưa vào chương trình xây dựng nông thôn mới và đã được các sở, ngành ủng hộ. Song còn vướng quy hoạch để được UBND thành phố cho ghi vốn đầu tư nên địa phương đã kiến nghị đưa 2 công trình này vào quy hoạch chung nhưng đến nay, khu vực tập kết rác thải trong khu dân cư trên vẫn chưa được di dời khiến nhiều người dân vẫn phải tiếp tục sống chung với rác.

Xe chở rác đậu ngoài đường chờ bãi xử lý rác thải mở cửa.

Thủ tướng Chính phủ đã quyết định “Phê duyệt chương trình đầu tư xử lý chất thải rắn giai đoạn 2011-2020” trên cả nước. Theo đó, trong giai đoạn 2011 - 2015 sẽ có 85% tổng lượng rác thải sinh hoạt đô thị được thu gom và xử lý đảm bảo tiêu chuẩn môi trường với 60% được tái chế sử dụng.

Giai đoạn từ năm 2016 - 2020 có 90% tổng lượng rác thải sinh hoạt đô thị được thu gom và xử lý đảm bảo môi trường, trong đó 85% được tái chế, tái sử dụng. TP Hồ Chí Minh cũng đã đặt mục tiêu đến năm 2025 xử lý ít nhất 80% lượng rác thải sinh hoạt bằng công nghệ đốt rác phát điện và tái chế, hướng tới mức 100% vào năm 2030. Nhưng đến nay trên địa bàn TP Hồ Chí Minh cũ mới chỉ có 2 dự án nhà máy đốt rác phát điện với công suất khoảng 4.600 tấn/ngày đêm đang được triển khai xây dựng tại Khu liên hợp xử lý chất thải Tây Bắc.

Ngược lại, theo danh sách các công trình, dự án có khó khăn vướng mắc chậm tiến độ, tồn đọng kéo, hiệu quả thấp, nguy cơ gây thất thoát, lãng phí trên địa bàn thành phố được Thanh tra Chính phủ đưa vào diện thanh tra trong năm ngoái, có một loạt dự án xử lý rác thải như Dự án nhà máy xử lý, tái chế chất thải rắn Tasco với quy mô 15 ha; dự án khu liên hợp xử lý chất thải Green HC với quy mô lên tới hơn 50 ha trong 2 giai đoạn 2 bị thanh tra.

Hạ tầng thu gom, tập kết, vận chuyển, xử lý rác thải khá “mong manh”. Chỉ với việc chủ bãi xử lý rác thải Đa Phước đưa ra yêu cầu chỉ tiếp nhận xe chở rác vào khung giờ ban đêm kể từ ngày 1/12/2025 vừa qua, cả hệ thống thu gom, vận chuyển và xử lý rác thải của thành phố đã phải “nháo nhào” tìm biện pháp ứng phó. Khi đó Sở NNMT thành phố đã phải đề xuất phương án điều phối khoảng 1.800 tấn rác thải thu gom vào ban ngày tại một số khu vực cấp bách, có khả năng ùn ứ để vận chuyển về Khu liên hợp xử lý chất thải rắn Tây Bắc. Sở NNMT cũng đã phải kiến nghị điều chỉnh khung giờ cấm đối với hoạt động của xe vận chuyển rác thải. Tuy nhiên, ngay sau đó Công an thành phố đã kiến nghị giảm thời gian hoạt động của xe chở rác trong khung giờ cao điểm nhằm góp phần hạn chế ùn tắc giao thông.

Sở Xây dựng xác định mật độ phương tiện giao thông rất cao, thường xuyên xảy ra tình trạng ùn ứ nên đã thống nhất với kiến nghị của Công an thành phố chỉ cho phép xe vận chuyển rác thải hoạt động từ 7h30 đến 9h thay vì từ 6h - 9h và 16h đến 17h30 thay vì từ 16h - 20h như đề nghị của Sở NNMT.

Ngày 9/5/2025, ông Nguyễn Toàn Thắng, Giám đốc Sở NNMT cũng đã kiến nghị UBND thành phố một loạt khó khăn, vướng mắc liên quan đến việc đấu thầu, đặt hàng thu gom, vận chuyển và giá dịch vụ thu gom rác thải sinh hoạt trên địa bàn. Ông Nguyễn Toàn Thắng cho rằng, việc giải quyết những vướng mắc trên nhằm đảm bảo an ninh chất thải, tránh tình trạng ùn tắc xe vận chuyển rác, ảnh hưởng đến việc điều phối, thu gom, vận chuyển rác về nơi xử lý như đã từng xảy ra tại bãi rác Đa Phước.

Thu gom, vận chuyển rác thải kiểu thủ công.

Trước đó, Kiểm toán Nhà nước đã đề nghị thành phố tổ chức, hướng dẫn các địa phương tách khối lượng vận chuyển rác thải sinh hoạt từ các chủ nguồn thải là doanh nghiệp, cơ sở sản xuất kinh doanh, dịch vụ. Bộ Tài chính cũng đề nghị thành phố không thực hiện trợ giá, thu phí đối với các chủ nguồn rác thải có khối lượng phát sinh từ 300kg/ngày trở lên để chi trả cho hoạt động vận chuyển rác. Tuy nhiên, Sở NNMT cho rằng nếu phải thực hiện tách khối lượng rác của hộ gia đình và các chủ nguồn thải khác ra khỏi gói thầu thu gom, vận chuyển rác của địa phương như yêu cầu của Kiểm toán Nhà nước sẽ dẫn đến giá dịch vụ vận chuyển rác của các địa phương khác nhau. Việc này dẫn đến thay đổi hệ thống vận chuyển hiện hữu vì địa phương phải xác định khối lượng rác, đăng ký phương tiện vận chuyển riêng biệt để thu gom, vận chuyển rác thải phát sinh từ các đối tượng khác nhau. Nếu tách riêng lượng rác thải của hộ gia đình và các đối tượng khác ra khỏi gói thầu, khi xây dựng gói thầu mới, các địa phương không có cơ sở yêu cầu năng lực của nhà thầu.

Sở NNMT cho biết, quy định hiện hành chỉ đề cập đến nguyên tắc tính giá dịch vụ áp dụng cho đối tượng được cấp bù, đối tượng nào phải tính đúng, tính đủ; chưa có quy định về việc các đối tượng khi đã được thu đúng, thu đủ giá dịch vụ để bù đắp ngân sách thì không được đưa khối lượng rác phát sinh từ các đối tượng này vào chung trong các gói thầu thu gom, vận chuyển rác. Do đó Sở NNMT cho rằng, việc đưa khối lượng rác của các đối tượng trên vào chung trong gói thầu vận chuyển rác thải sinh hoạt vẫn phù hợp quy định pháp luật; không cần tách riêng khi tổ chức đấu thầu thu gom, vận chuyển rác. Ngân sách thành phố sẽ chi khoản tiền còn thiếu cho các nhà thầu cung cấp dịch vụ.

Với thực trạng trên, hạ tầng thu gom, vận chuyển và xử lý rác thải cũng như khung pháp lý cho hoạt động này vẫn đang là lĩnh vực dễ bị “tổn thương”; nguy cơ ùn ứ và an ninh rác thải trên địa bàn thải vẫn chưa được giải quyết triệt để.