Gỡ nút thắt để phát triển các cụm công nghiệp

Các cơ sở sản xuất chưa mặn mà đến các cụm công nghiệp khi hạ tầng chưa đồng bộ

Hạ tầng chưa theo kịp quy hoạch

Theo phương án phát triển CCN thời kỳ 2021 - 2030, tầm nhìn đến năm 2050, thành phố Huế quy hoạch 28 CCN với diện tích gần 1.400ha. Đến nay, trên địa bàn thành phố đã thành lập 12 CCN, đạt khoảng 43% về số lượng và chưa đến 30% về diện tích so với quy hoạch. Trong số này, có 5 CCN đã đi vào hoạt động, gồm An Hòa, Thủy Phương, Tứ Hạ, Hương Hòa và Hương Phú. Các CCN đang hoạt động thu hút khoảng 125 dự án, với diện tích đất sử dụng hơn 111ha, giải quyết việc làm cho gần 10.000 lao động, đóng góp tích cực cho ngân sách địa phương.

Tuy nhiên, việc phát triển các CCN trên địa bàn hiện nay vẫn còn nhiều bất cập. Một số CCN hoạt động hiệu quả lại rơi vào tình trạng quá tải, trong khi nhiều CCN khác chậm triển khai. Đơn cử như CCN Vinh Hưng (diện tích 20ha, tại xã Vinh Lộc) hay CCN Phú Diên (15ha, tại xã Phú Vinh)…

Điểm nghẽn lớn nhất hiện nay của các CCN là chưa hoàn thiện hệ thống hạ tầng kỹ thuật, như giao thông nội bộ, phòng cháy, chữa cháy, hệ thống xử lý nước thải tập trung. Điển hình là CCN An Hòa, dù đã có chủ trương xây dựng dự án xử lý nước thải, nhưng đến nay CCN này vẫn chưa được bố trí nguồn vốn để triển khai. Tại CCN Tứ Hạ, dù tỷ lệ lấp đầy khá cao nhưng vẫn chịu áp lực lớn về môi trường do chưa có hệ thống xử lý nước thải hoàn chỉnh. Riêng CCN Thủy Phương nhiều năm nay được xem là “điểm nóng” về môi trường khi nguồn nước thải chủ yếu xả trực tiếp ra môi trường tự nhiên.

Mới đây, tại hội thảo góp ý xây dựng đề án phát triển công nghiệp thành phố giai đoạn 2025 - 2030 và tầm nhìn đến năm 2045 do Sở Công Thương tổ chức, TS. Hoàng Trường, Viện Nghiên cứu Chiến lược, Chính sách (Bộ Công Thương) cho rằng: Hệ thống các CCN ở Huế hiện nay mới chỉ đáp ứng về mặt bằng sản xuất, chưa đạt yêu cầu về hạ tầng kỹ thuật và môi trường. Đây là rào cản lớn trong việc thu hút các dự án đầu tư.

Ngoài hạn chế về hạ tầng thiết yếu, mô hình quản lý, vận hành các CCN cũng bộc lộ những bất cập. Các CCN được đầu tư theo hai mô hình chính: Do đơn vị sự nghiệp công lập hoặc do DN làm chủ đầu tư hạ tầng. Trong đó, các CCN công lập đóng vai trò chủ lực về nguồn thu nhưng lại gặp khó trong việc huy động vốn để nâng cấp hạ tầng, nhất là hạ tầng về môi trường. Ngược lại, các CCN do DN làm chủ đầu tư thì tiến độ triển khai lại phụ thuộc vào năng lực tài chính và công tác giải phóng mặt bằng. Do đó, hiện có nhiều dự án đầu tư phát triển CCN nhưng vẫn đang trong giai đoạn hoàn thiện thủ tục, chưa thể đưa vào hoạt động.

Cụm Công nghiệp Thủy Phương đến nay thu hút hơn 38 cơ sở, doanh nghiệp đầu tư sản xuất, kinh doanh

Gỡ “nút thắt” về hạ tầng và cơ chế

Sau khi thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, một số CCN còn rơi vào tình trạng lúng túng trong công tác quản lý do chưa xác định rõ đơn vị chịu trách nhiệm đầu tư và vận hành hạ tầng.

Một cán bộ Phòng Kinh tế, Hạ tầng và Đô thị, phường Thanh Thủy cho biết, doanh nghiệp có nhu cầu mở rộng sản xuất tại CCN Thủy Phương nhưng vẫn gặp nhiều vướng mắc về hạ tầng và thủ tục. Khi hạ tầng chưa hoàn thiện, đặc biệt là thiếu hệ thống xử lý nước thải sẽ rất khó thu hút các DN thứ cấp đầu tư lâu dài.

Bên cạnh đó, theo kết quả khảo sát của Sở Công Thương, cơ cấu ngành nghề trong các CCN hiện còn dàn trải, chủ yếu tập trung các ngành nghề truyền thống như chế biến nông - lâm - thủy sản, dệt may, vật liệu xây dựng, cơ khí… giá trị gia tăng chưa cao. Cùng với đó, nguồn lực đầu tư cho CCN vẫn phụ thuộc nhiều vào ngân sách nhà nước, trong khi cơ chế huy động nguồn lực xã hội hóa chưa hiệu quả; công tác xúc tiến đầu tư chưa gắn với định hướng phát triển công nghiệp hỗ trợ, chế biến sâu, chuyển đổi xanh. Việc ứng dụng khoa học công nghệ và chuyển đổi số trong các CCN còn chậm, làm ảnh hưởng đến năng suất, sức cạnh tranh của DN.

Để tháo gỡ các điểm nghẽn nêu trên, trước hết cần ưu tiên hoàn thiện hạ tầng kỹ thuật, đặc biệt là hệ thống xử lý nước thải tập trung tại các CCN. Đây là điều kiện cấp thiết nhằm nâng cao chất lượng môi trường đầu tư, thu hút các dự án có giá trị gia tăng cao. Cùng với đó, cần kiện toàn mô hình quản lý CCN theo hướng chuyên nghiệp, xác định rõ chủ thể đầu tư, vận hành hạ tầng, tránh tình trạng chồng chéo.

Thành phố cũng cần ưu tiên thu hút các nhà đầu tư hạ tầng có năng lực, từng bước chuyển đổi sang mô hình xã hội hóa, đồng thời nâng cao yêu cầu về công tác bảo vệ môi trường, tăng hiệu quả sử dụng đất. Ngoài ra, việc định hướng lại cơ cấu ngành nghề theo hướng chuyên môn hóa, phát triển các CCN sinh thái gắn với chuỗi giá trị, lợi thế địa phương cũng được xem là giải pháp quan trọng khác.

Nhiều chuyên gia tham gia hội thảo góp ý xây dựng đề án phát triển công nghiệp thành phố giai đoạn 2025 - 2030 và tầm nhìn đến năm 2045 cũng cho rằng, để phát triển công nghiệp, CCN và khu công nghiệp cần tổ chức theo hướng bổ trợ lẫn nhau. Khi khu công nghiệp đóng vai trò hạt nhân thu hút các dự án quy mô lớn, thì CCN sẽ là nền tảng lan tỏa, hỗ trợ doanh nghiệp địa phương phát triển.

Khi các “nút thắt” về hạ tầng, cơ chế và nguồn lực được tháo gỡ kịp thời, các CCN Huế mới tạo được động lực quan trọng thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội theo hướng xanh, bền vững.