Lợi ích từ mô hình 'bản sao số'

Công cụ đắc lực hỗ trợ quản lý

Một ngày trung tuần tháng 4, có mặt tại UBND phường Giảng Võ (Hà Nội) thực hiện thủ tục đăng ký đất đai, chị Nguyễn Thu Hương (tổ dân phố số 16, phường Giảng Võ) cảm thấy rất tiện lợi khi được theo dõi thông tin thửa đất của mình ngay trên màn hình cảm ứng đặt tại Điểm phục vụ hành chính công.

“Bản sao số” là công cụ hỗ trợ hữu hiệu trong việc cập nhật thông tin, phát hiện sớm các dấu hiệu vi phạm trật tự xây dựng.

"Người dân có thể tra cứu thông tin quy hoạch, pháp lý thửa đất nhanh chóng, qua đó rút ngắn thời gian thực hiện thủ tục hành chính", chị Hương cho hay.

Trong khi đó, những ngày gần đây, khu vực mương cống hóa phố Nguyên Hồng (phường Giảng Võ) đã thông thoáng hơn sau khi điểm trông giữ phương tiện trái phép bị tháo dỡ.

Trước đó, dù đã hết thời hạn cấp phép, bãi xe này vẫn tiếp tục hoạt động, gây bức xúc trong dư luận và ảnh hưởng đến trật tự đô thị. Sau khi kiểm tra, lực lượng chức năng đã xử lý tháo dỡ hoàn toàn, trả lại mặt bằng theo quy định. Đồng thời đề xuất phương án quản lý phù hợp hơn.

Ông Cồ Như Dũng, Chủ tịch UBND phường Giảng Võ cho biết, xuất phát từ nhu cầu thực tiễn trong quản lý đô thị tại địa bàn, mô hình "bản sao số" được phường chủ động triển khai từ tháng 7/2025. Mục tiêu là hình thành một hệ thống thông tin quản lý đô thị hiện đại, tập trung, bao phủ toàn bộ diện tích hơn 2,5km² của phường.

Thông qua công nghệ bay chụp UAV và Mobile Mapping, không gian đô thị được số hóa thành mô hình 3D, tích hợp với dữ liệu 2D từ ảnh vệ tinh. Hệ thống đồng bộ các lớp thông tin quan trọng như đất đai, quy hoạch xây dựng (tỷ lệ 1/500, 1/2.000), hồ sơ cấp phép xây dựng, hạ tầng giao thông, cùng các dữ liệu kinh tế - xã hội; hỗ trợ mô phỏng các kịch bản vận hành đô thị như lưu lượng giao thông, nguy cơ úng ngập...

Với khả năng đối soát dữ liệu không gian và hồ sơ pháp lý, hệ thống có thể hỗ trợ phát hiện sớm các dấu hiệu vi phạm trật tự xây dựng như xây dựng không đúng giấy phép, thay đổi hiện trạng công trình, lấn chiếm không gian công cộng… Đây là cơ sở quan trọng để cơ quan quản lý kịp thời kiểm tra, xử lý ngay từ khi vi phạm mới phát sinh.

Rút ngắn 3 - 5 ngày cấp phép xây dựng

Theo ông Dũng, việc ứng dụng nền tảng số giúp rút ngắn khoảng 3 - 5 ngày trong quá trình giải quyết thủ tục cấp phép xây dựng so với trước đây, nhờ dữ liệu đã được chuẩn hóa, liên thông. Đồng thời, công tác theo dõi sau cấp phép cũng được thực hiện thường xuyên.

Đến nay, mô hình vẫn đang trong quá trình hoàn thiện, vừa làm vừa điều chỉnh. Do chưa có tiền lệ triển khai ở cấp cơ sở nên cả phường và đơn vị tư vấn đều phải sàng lọc, lựa chọn các trường thông tin phù hợp để đưa vào hệ thống, bảo đảm tính khả dụng.

Việc ứng dụng công nghệ giúp chính quyền có thể theo dõi hiện trạng đô thị trên nền tảng số, giảm phụ thuộc vào kiểm tra trực tiếp. Với địa bàn nội đô có mật độ xây dựng cao, đây là công cụ hỗ trợ hữu hiệu trong việc cập nhật thông tin, phát hiện sớm các dấu hiệu vi phạm trật tự xây dựng.

Theo đánh giá của địa phương, mô hình bước đầu cho thấy hiệu quả trong quản lý, đặc biệt trong lĩnh vực xây dựng và trật tự đô thị. Bên cạnh đó, hệ thống cũng đang được định hướng mở rộng để phục vụ người dân tra cứu thông tin quy hoạch, đất đai, góp phần tăng tính minh bạch.

Dù hệ thống hiện tại vẫn đáp ứng yêu cầu quản lý trong điều kiện thực tế, song hiện nay nguồn dữ liệu chủ yếu vẫn do phường tự cập nhật. Việc kết nối với các cơ sở dữ liệu của thành phố mới ở giai đoạn định hướng.

Từ thực tiễn triển khai, ông Dũng cho rằng, mô hình "bản sao số" có thể được áp dụng tại các địa phương khác nếu có điều kiện, do yêu cầu kỹ thuật không quá phức tạp và có thể kế thừa dữ liệu đã được chuẩn hóa.

Từ mô hình cơ sở đến định hướng đô thị thông minh

Việc phường Giảng Võ triển khai "bản sao số" diễn ra trong bối cảnh Hà Nội đang đẩy mạnh xây dựng chính quyền số và đô thị thông minh.

Ngày 10/4, UBND TP đã ban hành Kế hoạch số 145 về việc triển khai Trung tâm Giám sát, điều hành thông minh (HaNoi IOC), dự kiến vận hành trong giai đoạn 2026 - 2027. Đây được xem là nền tảng điều hành tập trung, tích hợp dữ liệu của toàn thành phố, phục vụ công tác chỉ đạo, điều hành.

Theo kế hoạch, thành phố sẽ tận dụng tối đa các hệ thống dữ liệu sẵn có, trong đó có mô hình "bản sao số", nhằm bảo đảm tính đồng bộ, tránh đầu tư trùng lặp. Dữ liệu tích hợp phải đáp ứng các yêu cầu về độ chính xác, đầy đủ, cập nhật và khả năng dùng chung giữa các cơ quan.

Đáng chú ý, mô hình "bản sao số" sẽ được sử dụng để mô phỏng các kịch bản điều hành đô thị. Trong giai đoạn đầu, công nghệ này dự kiến được thí điểm tại một số phường trung tâm, phục vụ các bài toán như tổ chức giao thông, thoát nước đô thị.

Cùng đó, thành phố đặt mục tiêu ứng dụng mạnh mẽ trí tuệ nhân tạo để phân tích dữ liệu, dự báo các xu hướng và rủi ro, qua đó nâng cao hiệu quả quản lý.

Lộ trình triển khai cũng được xác định rõ: Năm 2026 tập trung hoàn thiện hạ tầng, tích hợp các nhóm dữ liệu trọng yếu; năm 2027 mở rộng kết nối, nâng cao năng lực phân tích và hoàn thiện hệ thống vận hành.

Theo ông Nguyễn Văn Khoa, Chủ tịch Hiệp hội phần mềm và dịch vụ công nghệ thông tin Việt Nam (VINASA), xu hướng hiện nay là chuyển từ "đô thị kết nối" sang "đô thị có nhận thức". Trong đó, dữ liệu và trí tuệ nhân tạo đóng vai trò trung tâm, giúp chính quyền chủ động thay vì chỉ phản ứng khi vấn đề phát sinh.