Gỡ nút thắt tài chính để tăng tốc khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo

Điểm mới đáng chú ý nhất của Nghị quyết là thay đổi phương thức lập dự toán đối với các nhiệm vụ khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo mở mới. Trước đây, việc bố trí kinh phí thường gặp khó khăn do phải chờ hoàn tất quá trình xác định nhiệm vụ, tuyển chọn hoặc giao trực tiếp mới có căn cứ lập dự toán. Không ít nhiệm vụ vì vậy bị chậm triển khai, kéo theo tình trạng chậm giải ngân hoặc không sử dụng hết nguồn lực đã được bố trí.

Nghị quyết số 66.24/2026/NQ-CP của Chính phủ đã tháo gỡ những vướng mắc trong cơ chế lập, phân bổ và giao dự toán ngân sách cho hoạt động khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo.

Để khắc phục bất cập này, Chính phủ cho phép lập dự toán trên cơ sở số lượng nhiệm vụ dự kiến và mức kinh phí trung bình của các nhiệm vụ cùng loại trong những năm trước, đồng thời điều chỉnh theo thay đổi chính sách và yếu tố lạm phát, giảm phát. Trường hợp chưa có dữ liệu tham chiếu, bộ, ngành và địa phương được lập dự toán dựa trên nhu cầu thực tế và đề xuất kinh phí của mình.

Cách tiếp cận này có ý nghĩa thực tiễn rất lớn. Thay vì phải "chờ đủ thủ tục mới có tiền", các cơ quan quản lý có thể chủ động chuẩn bị nguồn lực từ đầu năm, rút ngắn đáng kể khoảng thời gian từ khi hình thành ý tưởng nghiên cứu đến khi nhiệm vụ chính thức được triển khai.

Một điểm đáng chú ý khác là Nghị quyết đã dành cơ chế lập dự toán riêng cho các chương trình khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo quốc gia đặc biệt; các nhiệm vụ phục vụ phát triển công nghệ chiến lược; nhiệm vụ đặc biệt, nhiệm vụ cấp bách và các nhiệm vụ triển khai theo nghị quyết của Đảng, Chính phủ.

Điều này có ý nghĩa trong bối cảnh Việt Nam đang ưu tiên phát triển các lĩnh vực công nghệ chiến lược như trí tuệ nhân tạo, bán dẫn, công nghệ sinh học, vật liệu mới, năng lượng mới, chuyển đổi số và các công nghệ phục vụ quốc phòng, an ninh. Khi cơ chế bố trí ngân sách được thiết kế linh hoạt hơn, các chương trình trọng điểm sẽ có điều kiện tiếp cận nguồn lực nhanh hơn, thay vì phải trải qua nhiều vòng điều chỉnh như trước.

Không chỉ tháo gỡ khó khăn đối với các nhiệm vụ nghiên cứu, Nghị quyết còn đổi mới cách lập dự toán kinh phí hỗ trợ hoạt động thường xuyên của các tổ chức khoa học và công nghệ công lập. Theo đó, việc bố trí kinh phí sẽ căn cứ vào khối lượng nhiệm vụ dự kiến, năng lực nhân lực, cơ sở vật chất và lĩnh vực chuyên môn của từng đơn vị; đồng thời việc xây dựng dự toán cho giai đoạn tiếp theo phải dựa trên kết quả hoạt động của giai đoạn trước.

Đây là bước chuyển đáng chú ý từ tư duy phân bổ ngân sách chủ yếu dựa trên đầu vào sang cách tiếp cận gắn với hiệu quả hoạt động, tạo động lực để các tổ chức nghiên cứu nâng cao chất lượng, hiệu quả và năng lực đổi mới sáng tạo.

Một trong những nội dung được nhiều bộ, ngành và địa phương quan tâm là cơ chế xử lý trong thời gian chưa thành lập Quỹ phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo theo quy định của Luật. Nếu không có giải pháp chuyển tiếp, nhiều nhiệm vụ có nguy cơ bị gián đoạn do chưa có đầu mối tiếp nhận và phân bổ kinh phí.

Nghị quyết đã giải quyết dứt điểm vấn đề này khi quy định phần ngân sách nhà nước chưa phân bổ qua Quỹ vẫn được giao trực tiếp cho các đơn vị sử dụng ngân sách theo quy định của pháp luật về ngân sách nhà nước. Đồng thời, các nhiệm vụ chuyển tiếp được tiếp tục thực hiện theo cơ chế hiện hành cho đến khi hoàn thành, bảo đảm không làm gián đoạn hoạt động nghiên cứu.

Có thể thấy, Nghị quyết 66.24/2026/NQ-CP là giải pháp kịp thời nhằm khơi thông dòng chảy nguồn lực cho khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo. Khi những "nút thắt" về tài chính được tháo gỡ, các bộ, ngành, địa phương và tổ chức nghiên cứu sẽ có thêm điều kiện để triển khai nhanh hơn các chương trình nghiên cứu, chuyển giao công nghệ và đổi mới sáng tạo, góp phần hiện thực hóa mục tiêu đưa khoa học, công nghệ trở thành động lực phát triển đất nước trong giai đoạn mới.