Gỡ 'nút thắt' tồn đọng, đẩy nhanh cấp GCNQSDĐ lần đầu cho người dân

Người dân đến làm thủ tục hành chính tại Trung tâm Phục vụ hành chính công phường Quang Trung. Ảnh: Việt Hương

Tại phường Sầm Sơn, sau khi sắp xếp lại địa giới hành chính, địa phương có diện tích 30,29km2, dân số trên 99.800 người. Dân số đông, đây cũng là địa bàn có đặc thù quản lý đất đai phức tạp do quá trình hợp nhất các đơn vị hành chính và sự thay đổi mô hình kinh tế qua các thời kỳ. Theo rà soát của UBND phường, trên địa bàn vẫn còn gần 1.000 thửa đất chưa được cấp GCN lần đầu. Đa số các trường hợp còn tồn đọng đều là những “ca khó”. Nguyên nhân chủ yếu là người sử dụng đất chưa đăng ký, kê khai; hồ sơ pháp lý thiếu hoặc sai lệch tọa độ đo đạc; giao dịch chuyển nhượng trước đây không còn lưu giữ giấy tờ. Bên cạnh đó là các trường hợp đất lấn chiếm, giao không đúng thẩm quyền, chưa cập nhật biến động hoặc đang tranh chấp...

Khó khăn trong công tác cấp GCNQSDĐ là dữ liệu đất đai qua các giai đoạn lịch sử chưa hoàn chỉnh, nhiều loại bản đồ gốc bị thiếu; một số thửa đất tại mặt bằng quy hoạch cũ có sai lệch về tọa độ, ranh giới, ảnh hưởng trực tiếp đến việc xác định hiện trạng sử dụng đất... Bên cạnh đó, trong lĩnh vực đất đai nhiều văn bản quy phạm pháp luật thay đổi, bổ sung thường xuyên, đòi hỏi cán bộ chuyên môn phải liên tục cập nhật. Đối với những trường hợp phức tạp, vượt thẩm quyền, địa phương phải có văn bản xin ý kiến, hướng dẫn của cấp trên.

Tại xã Hoằng Giang, sau sáp nhập đơn vị hành chính, xã có diện tích tự nhiên hơn 30,5km2, dân số trên 32.500 người. Sau khi chính quyền địa phương 2 cấp đi vào hoạt động, UBND xã đã chỉ đạo chuyên môn rà soát, phân loại các trường hợp chưa được cấp GCN lần đầu trên địa bàn. Từ kết quả rà soát, UBND xã đã phân loại, hướng dẫn công dân thực hiện đăng ký đất đai và cấp GCN theo từng trường hợp cụ thể. Đến nay, UBND xã Hoằng Giang đã giải quyết hồ sơ và cấp được gần 30 trường hợp/463 trường hợp còn tồn đọng.

Theo bà Nguyễn Thị Bích Ngọc, Trưởng Phòng Kinh tế UBND xã Hoằng Giang, đối với các trường hợp sử dụng đất từ trước ngày 18/12/1980 và đất sử dụng từ ngày 18/12/1980 đến trước ngày 15/10/1993 tồn đọng chưa được cấp GCN lần đầu là do các hộ đi làm ăn xa; tên chủ sử dụng sai lệch so với hồ sơ địa chính, một số trường hợp khi chuyển nhượng, thừa kế, tặng cho QSDĐ nhưng không làm thủ tục đăng ký đất đai, chủ sử dụng đất đã mất. Một số trường hợp ở rìa đồng, rìa làng, diện tích sử dụng tăng hoặc đất nằm trong chỉ giới hành lang các công trình công cộng, đất còn tranh chấp... Đối với các trường hợp sử dụng đất được giao không đúng thẩm quyền từ ngày 15/10/1993 đến trước ngày 1/7/2004, các hộ đã nộp tiền vào ngân sách xã nhưng các chứng từ, phiếu nộp tiền lại bị thất lạc, hồ sơ, sổ sách chứng minh ở cấp xã không còn. Nhiều trường hợp có phiếu thu tiền nhưng nội dung ghi trong phiếu thu lại không thể hiện rõ nộp tiền sử dụng đất, gây khó khăn trong việc xác định nguồn gốc đất.

“Công tác cấp GCNQSDĐ lần đầu là nhiệm vụ phức tạp, đòi hỏi phải căn cứ vào nhiều hồ sơ, đối chiếu bản đồ qua các thời kỳ, xác định nguồn gốc đất, trong khi đó khối lượng công việc của cán bộ chuyên môn phụ trách lĩnh vực lớn, áp lực cao. Tại Phòng Kinh tế UBND xã hiện chỉ có 2 công chức có chuyên môn địa chính. Xã đã đề xuất tăng cường thêm 1 công chức địa chính xây dựng để giảm áp lực công việc, song vẫn chưa được giải quyết”, bà Nguyễn Thị Bích Ngọc chia sẻ thêm.

Tại phường Quảng Phú, thực tiễn hoạt động gần 1 năm sau khi thành lập chính quyền địa phương 2 cấp cho thấy lĩnh vực kinh tế, hạ tầng và đô thị hiện đang đảm nhiệm khối lượng công việc rất lớn, phạm vi quản lý rộng, tính chất chuyên môn sâu, nhiều nhiệm vụ mới được phân cấp về cấp xã, phường. Đối với công tác cấp GCNQSDĐ, Phòng Kinh tế, Hạ tầng và Đô thị UBND phường đã phân công 12/26 công chức phụ trách tham mưu theo từng địa bàn. Sau 1 năm nỗ lực khắc phục khó khăn trong quá trình vận hành, địa phương đã từng bước đẩy nhanh tiến độ, thực hiện cấp GCN lần đầu cho nhiều trường hợp trên địa bàn.

Bà Trần Thị Hồng Nhung, Trưởng Phòng Kinh tế, Hạ tầng và Đô thị UBND phường Quảng Phú cho rằng: “Căn cứ quy định về khung số lượng phòng thuộc UBND cấp xã được sửa đổi bổ sung bởi Điều 8 Nghị định 370/2025/NĐ-CP và từ thực tế công việc, tỉnh cần quan tâm chỉ đạo các ngành chức năng sớm tham mưu ban hành quy định, hướng dẫn cụ thể cho chủ trương tách Phòng Kinh tế, Hạ tầng và Đô thị thành 2 phòng chuyên môn để phù hợp với yêu cầu thực tiễn nhằm nâng cao hiệu quả tham mưu, quản lý và tổ chức thực hiện nhiệm vụ tại địa phương, trong đó có nhiệm vụ tham mưu cấp GCNQSDĐ lần đầu tại cấp xã, phường”.

Theo thống kê của ngành chức năng, toàn tỉnh hiện còn khoảng 69.000 trường hợp hộ gia đình, cá nhân chưa được cấp GCN lần đầu, trong đó có khoảng 20.500 trường hợp giao đất, cho thuê đất không đúng thẩm quyền và khoảng 48.500 trường hợp chưa được cấp do nhiều nguyên nhân khác nhau.

Bên cạnh đó, từ ngày 1/1/2025 đến ngày 2/12/2025, Văn phòng Đăng ký đất đai Thanh Hóa đã tiếp nhận gần 320.000 hồ sơ đăng ký cấp GCN và biến động đất đai. Từ ngày 1/1/2026 đến 24/6/2026, tổng số hồ sơ đã tiếp nhận và xử lý trên hệ thống dịch vụ công của Văn phòng Đăng ký đất đai là 184.567 hồ sơ dẫn đến áp lực giải quyết hồ sơ lớn. Cán bộ, công chức tại phòng kinh tế các xã, phòng kinh tế, hạ tầng và đô thị các phường kiêm nhiệm nhiều công việc khác nhau, trong đó có nhiều cán bộ làm trái chuyên môn được đào tạo, thiếu kinh nghiệm, dẫn đến giải quyết hồ sơ chậm, dễ gây ách tắc tại cơ sở.

Để khắc phục những tồn tại trong công tác cấp GCNQSDĐ, ngày 25/5/2026, UBND tỉnh đã có công văn yêu cầu các sở, ban, ngành, địa phương, đơn vị liên quan khẩn trương triển khai đồng bộ các giải pháp. Trọng tâm là rà soát, sắp xếp lại đội ngũ cán bộ làm công tác đất đai theo hướng đúng chuyên môn, đủ số lượng, kịp thời điều chuyển, thay thế cán bộ yếu kém, thiếu trách nhiệm; bổ sung nhân lực đối với địa bàn có khối lượng hồ sơ lớn. Đồng thời, tăng cường hướng dẫn, tháo gỡ dứt điểm tồn đọng trong cấp GCNQSDĐ, nhất là cấp GCNQSDĐ lần đầu cho hộ gia đình, cá nhân; kịp thời tổng hợp, báo cáo những vướng mắc vượt thẩm quyền để xin ý kiến cấp trên. Tăng cường quản lý, kiểm tra, giám sát và chấn chỉnh việc tổ chức thực hiện chức năng, nhiệm vụ của hệ thống văn phòng đăng ký đất đai Thanh Hóa. Văn phòng đăng ký đất đai, các chi nhánh chủ động, tích cực hỗ trợ UBND cấp xã về chuyên môn nghiệp vụ; tổ chức tập huấn, phân công cán bộ hỗ trợ trực tiếp tại cơ sở khi cần thiết.

Các xã, phường phải chủ động rà soát, phân loại từng nhóm trường hợp tồn đọng, xây dựng lộ trình xử lý cụ thể; thực hiện đầy đủ việc xác minh nguồn gốc, hiện trạng, tranh chấp, quy hoạch trước khi trình hồ sơ, chịu trách nhiệm về tính chính xác, tránh để xảy ra sai sót, bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của người sử dụng đất.