Giải 'cơn khát' nhà ở xã hội - Bài 1: Bài toán cung cầu nhà ở đô thị

Mặt khác, giải quyết bài toán nhà ở xã hội, nhà ở cho thuê, nhà lưu trú công nhân không đơn thuần là câu chuyện xây dựng các khu nhà ở, mà là cuộc đại tái thiết đòi hỏi một tư duy quy hoạch tích hợp và cam kết hạ tầng đồng bộ.

Ghi nhận thực tiễn tại TP Hồ Chí Minh, TTXVN thực hiện chùm 3 bài viết với chủ đề “Giải “cơn khát” nhà ở xã hội”, phản ánh rõ nhu cầu cũng như những điểm nghẽn, vướng mắc và gợi mở các giải pháp trong việc triển khai chủ trương đáp ứng nhà ở cho các đối tượng có thu nhập thấp hiện nay ở trung tâm kinh tế lớn nhất cả nước.

Tại TP Hồ Chí Minh, theo thống kê, từ 2021 đến tháng 5/2025, thành phố mới hoàn thành 2.745 căn nhà ở xã hội. Ảnh minh họa: Hồng Đạt/TTXVN

Bài 1: Bài toán cung cầu nhà ở đô thị

Trong khi giá nhà ở thương mại ngày càng vượt quá khả năng chi trả của đa số người lao động, các chính sách phát triển nhà ở xã hội cho thuê, thuê mua đang nhận được sự quan tâm của nhiều công nhân lao động ngoại tỉnh đang làm việc tại các khu công nghiệp. Vì vậy, các chính sách phát triển nhà ở xã hội cho thuê, thuê mua đang được nhiều công nhân kỳ vọng sẽ góp phần giải quyết nhu cầu an cư, giúp họ yên tâm gắn bó lâu dài với doanh nghiệp và địa phương.

“Chiếc phao” nhà trọ tự phát

Thực tế hiện nay, đa số công nhân vẫn đang sinh sống tại các khu nhà trọ tư nhân với diện tích nhỏ và điều kiện sinh hoạt còn hạn chế. Nhiều khu trọ chưa đáp ứng đầy đủ các yêu cầu về hạ tầng kỹ thuật, môi trường sống, phòng cháy chữa cháy, an ninh trật tự cũng như thiếu các tiện ích thiết yếu như trường học, nhà trẻ, cơ sở y tế và không gian sinh hoạt cộng đồng.

Chị Nguyễn Ý Ngọc, công nhân Công ty trách nhiệm hữu hạn Tombow Việt Nam (Khu công nghiệp VSIP 1), rời quê An Giang lên thành phố làm việc đã hơn 7 năm, nhưng đến nay chị Ngọc vẫn chưa có điều kiện ổn định nơi ở. Hiện chị Ngọc cùng hai người em sinh viên năm cuối cùng thuê một phòng trọ tại phường Thuận Giao khoảng 15 m2 với tổng chi phí thuê nhà, điện và nước khoảng 1,8 triệu đồng/ tháng. “Với thu nhập hơn 8 triệu đồng/tháng, việc trang trải các khoản chi tiêu thiết yếu đã chiếm phần lớn thu nhập. Sau khi thanh toán tiền thuê trọ, ăn uống và các chi phí sinh hoạt khác, tôi gần như không còn khả năng tích lũy”, chị Ngọc nói.

Về chủ trương phát triển nhà ở xã hội cho thuê, thuê mua của tổ chức công đoàn, chị Ngọc cho rằng đây là chính sách phù hợp với điều kiện của người lao động thu nhập thấp. Điều người lao động mong muốn nhất là có chỗ ở ổn định để yên tâm làm việc. Nếu có nhà ở xã hội với mức chi phí phù hợp, người lao động sẽ giảm bớt rất nhiều áp lực trong cuộc sống.

Theo chị Ngọc, bên cạnh áp lực chi phí sinh hoạt, sự thiếu ổn định về chỗ ở là nỗi lo thường trực của người lao động ngoại tỉnh bởi có thể phải chuyển nơi ở bất cứ lúc nào khi chủ nhà sửa chữa, sang nhượng hoặc lấy lại phòng khiến sinh hoạt và công việc bị xáo trộn.

Nhiều công nhân chia sẻ, việc thực hiện các dự án nhà ở xã hội cho thuê, thuê mua không chỉ đáp ứng nhu cầu an cư cấp thiết của người lao động mà còn góp phần giữ chân nguồn nhân lực, tạo nền tảng cho sự phát triển bền vững của doanh nghiệp và địa phương.

Anh Trần Mạnh Hà, công nhân Công ty trách nhiệm hữu hạn PouYuen Việt Nam cho rằng, bên cạnh nhu cầu về chỗ ở ổn định, khả năng tiếp cận các chương trình nhà ở xã hội vẫn là vấn đề được nhiều công nhân quan tâm.

Gắn bó với doanh nghiệp hơn 10 năm, anh Hà cho biết thu nhập của người lao động những năm gần đây đã được cải thiện nhưng vẫn chịu nhiều áp lực trước sự gia tăng của các chi phí sinh hoạt, đặc biệt là tiền thuê trọ, điện, nước và các khoản chi cho gia đình. Theo anh Hà, đây là những yếu tố khiến khả năng tích lũy của phần lớn công nhân còn hạn chế.

Đánh giá về các chương trình nhà ở xã hội dành cho người lao động, anh Hà cho rằng đây là chủ trương thiết thực, đáp ứng nhu cầu thực tế của công nhân. Tuy nhiên, để chính sách phát huy hiệu quả, cần có cơ chế phù hợp hơn với mức thu nhập của người lao động, nhất là đối với các hình thức thuê mua hoặc trả góp dài hạn.

“Nghe thông tin về nhà ở xã hội, anh em công nhân rất phấn khởi vì có thêm cơ hội ổn định chỗ ở. Tuy nhiên, để đáp ứng các điều kiện tham gia và bảo đảm khả năng chi trả hằng tháng vẫn là vấn đề không đơn giản đối với nhiều người lao động. Với những căn hộ có giá từ 1-2 tỷ đồng, nếu phải dành khoảng 5 triệu đồng mỗi tháng để trả góp thì phần thu nhập còn lại rất khó đáp ứng các chi phí sinh hoạt, nuôi con và chăm lo gia đình”, anh Hà chia sẻ.

Theo anh Hà, bên cạnh việc phát triển nguồn cung nhà ở xã hội, các cơ quan chức năng cần nghiên cứu thêm các chính sách hỗ trợ về tín dụng, kéo dài thời gian thanh toán hoặc mở rộng mô hình nhà ở cho thuê giá phù hợp để tăng khả năng tiếp cận cho người lao động có thu nhập thấp.

Ông Lê Hữu Nghĩa, Phó Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp TP. Hồ Chí Minh, Tổng giám đốc Công ty Lê Thành cho biết, nhu cầu nhà ở dành cho người thu nhập thấp tại TP. Hồ Chí Minh hiện rất lớn, ước tính gần 1 triệu người cần chỗ ở phù hợp khả năng chi trả. Tuy nhiên, cơ cấu nguồn cung trên thị trường bất động sản đang có sự mất cân đối đáng kể. Khoảng 70% sản phẩm thuộc phân khúc cao cấp, 25% thuộc phân khúc trung cấp, trong khi nhà ở xã hội và nhà ở cho thuê chỉ chiếm tỷ lệ rất nhỏ. Trái ngược với nguồn cung, có khoảng 80% người dân có nhu cầu ở phân khúc nhà ở giá thấp và đang gặp khó khăn trong việc tiếp cận nhà ở phù hợp với thu nhập. Sự lệch pha giữa cung và cầu khiến vấn đề nhà ở trở thành một trong những thách thức lớn của quá trình phát triển đô thị.

Không chỉ là nơi ở

Nhu cầu về nhà ở của người lao động hiện nay không đơn thuần là có nơi để ở mà còn đòi hỏi một môi trường sống ổn định, thuận lợi cho sinh hoạt, làm việc và chăm lo gia đình. Việc giải quyết hiệu quả nhu cầu nhà ở sẽ góp phần giúp người lao động yên tâm gắn bó với doanh nghiệp, hạn chế biến động lao động và bảo đảm nguồn nhân lực phục vụ phát triển kinh tế - xã hội.

Theo khảo sát của Liên đoàn Lao động TP. Hồ Chí Minh trong tháng 4/2026 cho thấy, hiện có khoảng 33.520 trường hợp công nhân, người lao động có nhu cầu tiếp cận nhà ở. Trong số đó, nhu cầu thuê nhà ở là 3.181 trường hợp, còn nhu cầu thuê mua và mua nhà ở xã hội lên tới 30.339 trường hợp, chiếm hơn 90% tổng số nhu cầu khảo sát. Theo ông Võ Khắc Thái, Phó Chủ tịch thường trực Liên đoàn Lao động TP. Hồ Chí Minh, kết quả khảo sát cho thấy phần lớn người lao động không chỉ có nhu cầu về chỗ ở trước mắt mà còn mong muốn ổn định cuộc sống lâu dài tại địa phương nơi đang làm việc. Đây là cơ sở quan trọng để tổ chức công đoàn cùng các cơ quan chức năng nghiên cứu, xây dựng các chương trình phát triển nhà ở phù hợp với nhu cầu thực tế của công nhân, người lao động.

Tính đến nay, Công đoàn TP. Hồ Chí Minh đã ký kết hợp tác với 7 doanh nghiệp phát triển khoảng 125.000 căn nhà ở cho thuê và thuê mua dành cho công nhân, người lao động trong giai đoạn 2026 - 2030. Các dự án được định hướng phát triển theo mô hình đồng bộ về hạ tầng kỹ thuật và hạ tầng xã hội, phù hợp với khả năng chi trả của người lao động. Trong đó, doanh nghiệp giữ vai trò chủ đầu tư, công đoàn sẽ đóng vai trò khảo sát nhu cầu, kết nối các bên liên quan và đề xuất cơ chế hỗ trợ; doanh nghiệp đầu tư tham gia phát triển dự án; doanh nghiệp sử dụng lao động phối hợp xác nhận nhu cầu và hỗ trợ người lao động tiếp cận các chương trình nhà ở phù hợp.

“Mục tiêu của tổ chức công đoàn là góp phần tạo lập môi trường sống ổn định, an toàn cho công nhân, người lao động; đồng thời tiếp tục phối hợp với các cơ quan chức năng tháo gỡ khó khăn về thủ tục pháp lý, cơ chế chính sách để đẩy nhanh tiến độ triển khai các dự án nhà ở, đáp ứng nhu cầu ngày càng cấp thiết của người lao động trên địa bàn”, ông Võ Khắc Thái, Phó Chủ tịch thường trực Liên đoàn Lao động TP. Hồ Chí Minh chia sẻ.

Nhu cầu về nhà ở xã hội của người dân TP Hồ Chí Minh khá lớn. Ảnh: Hoàng Tuyết/Báo Tin tức và Dân tộc

Đồng hành cùng công đoàn thành phố, mới đây 3 doanh nghiệp đã ký kết triển khai dự án 15.000 căn nhà ở cho công nhân, người lao động thuê, thuê mua. Trong đó, Công ty cổ phần Sản xuất Xây dựng Thanh Bình triển khai hai dự án nhà ở cho công nhân tại phường Bình Dương với tổng quy mô hơn 5.800 căn hộ. Các dự án được đầu tư đồng bộ trường mẫu giáo, khu sinh hoạt cộng đồng, công viên cây xanh và khu thương mại dịch vụ phục vụ cư dân.

Công ty cổ phần Đầu tư Xây dựng Sản xuất Dịch vụ Du lịch Thiên Phát sẽ triển khai Dự án nhà lưu trú công nhân Khu chế xuất Linh Trung 2 tại phường Tam Bình với quy mô 242 căn hộ; đồng thời nghiên cứu phát triển khu chung cư xã hội khoảng 6.000-7.000 căn hộ cho thuê, thuê mua tại phường Tân Hải. Tương tự, Công ty trách nhiệm hữu hạn Xây dựng Đầu tư Thương mại và Phát triển Thiên Phát sẽ triển khai dự án nhà ở xã hội quy mô khoảng 1.900 căn tại phường Bình Cơ, gồm 900 căn hộ cho thuê lưu trú và 1.000 căn hộ thuê mua dành cho công nhân và người lao động thu nhập thấp.

Theo ông Nguyễn Văn Lợi, Giám đốc Công ty cổ phần Sản xuất Xây dựng Thanh Bình, việc phát triển nhà ở cho công nhân, người lao động thành phố là thể hiện trách nhiệm xã hội, tinh thần đồng hành cùng thành phố trong việc chăm lo đời sống cho người lao động, công nhân và các đối tượng có nhu cầu về nhà ở xã hội. “Các dự án không chỉ hướng đến việc cung cấp nơi ở an toàn, ổn định với chi phí phù hợp mà còn chú trọng phát triển hệ sinh thái tiện ích đồng bộ gồm trường mẫu giáo, khu sinh hoạt cộng đồng, dịch vụ thương mại và các công trình phục vụ đời sống người lao động”, ông Lợi chia sẻ.

Ở góc độ chủ đầu tư, ông Lê Phước Vũ, Chủ tịch Hội đồng quản trị Tập đoàn Hoa Sen chia sẻ, nhà ở xã hội không phải lĩnh vực mang lại lợi nhuận cao, song là trách nhiệm xã hội cần thực hiện. Doanh nghiệp tận dụng lợi thế hệ sinh thái vật liệu để tối ưu chi phí, giữ giá phù hợp. Trước mắt, tập đoàn triển khai dự án Hoa Sen An Hạ tại xã Tân Vĩnh Lộc, quy mô 1.785 căn hộ, đáp ứng chỗ ở cho hơn 4.400 lao động.

Có thể thấy, điểm chung của hầu hết các dự án giữa Công đoàn với doanh nghiệp xây dựng nhà ở cho thuê, thuê mua là đầu tư hạ tầng xã hội đồng bộ, từng bước hình thành mô hình “đô thị công nhân” với đầy đủ tiện ích và kết nối giao thông thuận lợi.