Gỡ 'nút thắt' về chính sách an cư cho người dân vùng thiên tai ở miền Tây xứ Nghệ

Từ nỗi lo sạt lở đến niềm vui an cư

Toàn tỉnh Nghệ An hiện có 688 hộ thuộc diện bố trí dân cư xen ghép theo Nghị quyết 09. Tuy nhiên, quá trình triển khai đang gặp không ít khó khăn, đặc biệt là quy định "giải ngân sau đầu tư". Trong khi đó, đa số các hộ dân miền núi, vùng thiên tai đều có hoàn cảnh khó khăn, không đủ nguồn lực để xây dựng nhà ở trước khi nhận hỗ trợ.

Những căn chòi tạm bợ của bà con vùng cao Nghệ An sau khi nhà bị lũ cuốn trôi.

Nhiều năm sinh sống ven bờ sông Lam, ngôi nhà nhỏ của bà Nguyễn Thị Hồng (thôn Bãi Ổi, xã Con Cuông) luôn trong tình trạng bị đe dọa bởi nguy cơ sạt lở. Tuổi cao, sức yếu, sống một mình và không còn khả năng đi lại, mỗi mùa mưa bão đến là một lần bà Hồng đối mặt với hiểm nguy mất nhà, mất an toàn tính mạng.

Sau khi Nghị quyết 09 có hiệu lực, bà Nguyễn Thị Hồng là hộ dân đầu tiên của xã Con Cuông được thụ hưởng chính sách hỗ trợ bố trí dân cư xen ghép. Một nơi ở mới, an toàn hơn đang dần hình thành, không chỉ giúp bà ổn định cuộc sống mà còn tiếp thêm niềm tin cho nhiều hộ dân yếu thế nơi vùng cao Nghệ An.

Ông Nguyễn Duy Sơn, con trai bà Hồng chia sẻ, mỗi khi mưa bão về, gia đình luôn lo lắng vì bà không thể tự di chuyển.

"Khi có chủ trương hỗ trợ của Nhà nước, gia đình rất mừng. Hiện nay đã được bố trí đất, làm xong phần móng, nhưng việc xây dựng nhà ở vẫn phải chờ thêm nguồn hỗ trợ vì gia đình không có khả năng tự lo kinh phí", ông Sơn nói.

Ngôi nhà nhỏ của bà Nguyễn Thị Hồng (thôn Bãi Ổi, xã Con Cuông) luôn trong tình trạng bị đe dọa bởi nguy cơ sạt lở.

Bà Lê Thị Hoa, Trưởng thôn Bãi Ổi, chia sẻ: Trước đây, do nhà bà Hồng ở sát bờ sông, mỗi khi mưa lũ, thôn bản phải cử người hỗ trợ di dời tạm thời. "Nay có chính sách hỗ trợ làm nhà ở kiên cố, bà con trong thôn và gia đình đều yên tâm hơn", bà Hoa cho biết.

Anh Vi Văn Truyền, Trưởng bản Hòa Sơn, xã Mường Xén, tỉnh Nghệ An cho hay, được chính sách của Đảng và Nhà nước hỗ trợ đã giúp bà con thôn bản giảm bớt đi gánh năng, khó khăn về nhà ở. Nếu không có chính sách, cuộc sống của bà con sau thiên tai rất khó để vực dậy được.

Điều chỉnh chính sách để tăng tính khả thi

Tại xã Con Cuông, địa bàn chịu ảnh hưởng nặng nề của thiên tai, đặc biệt là sau bão lũ số 3 năm 2025 vừa qua, ông Trần Anh Tuấn, Chủ tịch UBND xã cho rằng, nhu cầu bố trí dân cư xen ghép là rất lớn, trong khi quỹ đất và mức hỗ trợ theo Nghị quyết còn thấp, chưa đáp ứng yêu cầu thực tế.

"Cần xem xét phân nhóm đối tượng đặc thù và có chính sách hỗ trợ phù hợp hơn để người dân thực sự ổn định lâu dài", ông Tuấn kiến nghị.

Chính quyền xã Mường Xén khảo sát, đánh giá đối tượng thuộc diện hỗ trợ chính sách an cư theo Nghị quyết 09 của HĐND tỉnh Nghệ An.

Theo ông Nguyễn Hồng Tài, Chủ tịch UBND xã Tương Dương, đối với các hộ bị sạt lở, mất nhà, chính quyền địa phương luôn nỗ lực tìm phương án tái định cư. Tuy nhiên, khó khăn lớn nhất hiện nay là quỹ đất ở phù hợp theo tiêu chí Nghị quyết, trong khi giá đất tại một số khu vực còn cao, vượt khả năng cân đối của địa phương.

Tương tự ông Lô Văn Thụ, Chủ tịch UBND xã Mường Xén cho biết: Trước đây, chỉ khi nhà ở được nghiệm thu hoàn thành mới được thanh toán kinh phí hỗ trợ. Hiện nguồn vốn đã được điều chuyển về cấp tỉnh, địa phương đang làm các thủ tục đề nghị cấp lại để kịp thời chi trả cho người dân, song tiến độ vẫn còn chậm.

Mô hình nhà lắp ghép được bố trí ổn định dân cư xen ghép hỗ trợ nhân dân vùng cao Nghệ An.

Theo Nghị quyết 09, chính sách hỗ trợ bố trí ổn định dân cư được thực hiện tại các khu vực thường xuyên chịu ảnh hưởng của thiên tai, vùng đặc biệt khó khăn, vùng biên giới trên địa bàn tỉnh Nghệ An.

Mục tiêu nhằm ổn định đời sống, hạn chế thấp nhất thiệt hại do thiên tai, tạo điều kiện để người dân tiếp cận bình đẳng các dịch vụ xã hội cơ bản, góp phần giảm nghèo, bảo vệ môi trường và củng cố quốc phòng an ninh.

Nhằm kịp thời hỗ trợ người dân bị ảnh hưởng bởi thiên tai, ngày 21/1/2026, UBND tỉnh Nghệ An đã ban hành Quyết định số 189 phê duyệt phương án bố trí ổn định dân cư xen ghép cho 480 hộ gia đình, cá nhân bị ảnh hưởng bởi bão và mưa lũ năm 2025, tại 21 xã miền núi, biên giới, với tổng kinh phí 143,4 tỷ đồng.

Đợt mưa lũ năm 2025 đã cuốn trôi hàng trăm nhà dân tại các xã vùng cao Nghệ An.

Theo bà Võ Thị Nhung, Phó giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Nghệ An, Tỉnh ủy, UBND, HĐND tỉnh Nghệ An vừa có chỉ đạo rà soát, điều chỉnh Nghị quyết 09 theo hướng tháo gỡ những "nút thắt" trong quá trình triển khai. Trong đó, xem xét cơ chế ứng trước một phần kinh phí để người dân có điều kiện xây dựng nhà ở, sau đó tiếp tục hỗ trợ khi hoàn thiện.

Bố trí ổn định dân cư không chỉ là giải pháp an sinh xã hội mà còn là tiền đề quan trọng để phát triển kinh tế - xã hội bền vững tại các vùng khó khăn của Nghệ An. Khi những vướng mắc về cơ chế, nguồn lực và quỹ đất được tháo gỡ, Nghị quyết 09 sẽ thực sự trở thành điểm tựa vững chắc, giúp người dân vùng cao an cư an toàn, ổn định cuộc sống và từng bước vươn lên phát triển.

Quang Hợp