Gỡ rào cản thủ tục, khơi thông sáng kiến từ cơ sở

Mở rộng dân chủ số phải tính đến khả năng tiếp cận

Theo đại biểu Chamaléa Thị Thủy, dự thảo Luật có bước tiến khi bổ sung nguyên tắc Nhà nước hỗ trợ, tạo điều kiện thuận lợi để người khuyết tật, người dân tộc thiểu số, người sinh sống tại khu vực biên giới, hải đảo, miền núi thực hiện dân chủ ở cơ sở; đồng thời mở rộng các hình thức thực hiện dân chủ trên nền tảng số.

ĐBQH Chamaléa Thị Thủy (Khánh Hòa) phát biểu tại Hội trường. Ảnh: Hồ Long

Tuy nhiên, nếu thiếu giải pháp về hạ tầng và điều kiện tiếp cận, việc mở rộng dân chủ số có thể tạo ra khoảng cách trong thực hiện quyền giữa các vùng miền.

Đại biểu nêu thực tế, tại một số thôn, xã vùng đồng bào dân tộc thiểu số, miền núi và hải đảo, hạ tầng viễn thông, sóng 4G, 5G chưa đồng đều. Khả năng sở hữu thiết bị thông minh và kỹ năng sử dụng công nghệ của người dân còn hạn chế; một bộ phận đồng bào chưa thạo tiếng phổ thông.

Trong điều kiện đó, nếu chính quyền cơ sở chỉ đăng tải thông tin hoặc tổ chức lấy ý kiến qua cổng thông tin điện tử, ứng dụng số, một bộ phận người dân sẽ khó thực hiện đầy đủ quyền dân chủ.

Từ thực tế này, đại biểu đề nghị dự thảo Luật thể hiện rõ nguyên tắc ứng dụng nền tảng số phải song song với duy trì ổn định, hiệu quả các phương thức dân chủ trực tiếp, như họp thôn, tổ dân phố. Qua đó, bảo đảm quyền tham gia của những người chưa đủ điều kiện tiếp cận công nghệ.

Các đại biểu tham dự phiên họp. Ảnh: Khánh Duy

Cùng với đó, cần quy định rõ trách nhiệm của chính quyền địa phương trong ưu tiên bố trí nguồn lực đầu tư hạ tầng số tại vùng khó khăn. Các cổng thông tin, ứng dụng ở cơ sở cần có giao diện đơn giản, dễ sử dụng, tích hợp hỗ trợ âm thanh và song ngữ, gồm tiếng Việt và tiếng dân tộc thiểu số phổ biến tại địa phương.

Gỡ rào cản để người dân mạnh dạn hiến kế

Góp ý về điều kiện đề xuất sáng kiến cộng đồng, đại biểu Chamaléa Thị Thủy bày tỏ băn khoăn với quy định tại điểm c khoản 2 Điều 13 của dự thảo Luật. Theo đó, sáng kiến của công dân phải được ít nhất 10% tổng số hộ gia đình tại thôn, tổ dân phố đồng thuận trước khi đưa ra cộng đồng bàn và quyết định.

Đại biểu cho rằng, áp dụng một tỷ lệ cố định sẽ khó phù hợp với đặc điểm dân cư ở từng địa bàn. Tại các thôn, buôn miền núi, địa hình chia cắt, các hộ sống cách xa nhau hàng kilômét, việc đi lại xin chữ ký mất nhiều thời gian, công sức. Trong khi đó, ở tổ dân phố hoặc khu chung cư quy mô hàng nghìn hộ, một sáng kiến dân sinh nhỏ cũng có thể phải tập hợp sự đồng thuận của hàng trăm hộ.

Nhiều đề xuất thiết thực, như sửa đường nội khu, lắp đèn chiếu sáng, lại xuất phát từ ý kiến tại cuộc họp thôn, tổ dân phố hoặc qua sự gợi mở của già làng, trưởng bản. Thủ tục quá cứng nhắc có thể khiến người dân ngại đề xuất, làm giảm tinh thần chủ động đóng góp cho cộng đồng.

Các đại biểu tham dự phiên họp. Ảnh: Khánh Duy

Đại biểu kiến nghị cân nhắc không quy định tỷ lệ phần trăm cố định, hoặc chỉnh lý theo hướng linh hoạt hơn. Theo đó, sáng kiến có sự đồng thuận của một số đại diện hộ gia đình, hoặc được Ban công tác Mặt trận đánh giá mang lại lợi ích chung, thì trưởng thôn, tổ trưởng tổ dân phố có trách nhiệm đưa ra cộng đồng bàn và quyết định.

Đối với hoạt động giám sát, đại biểu đề nghị làm rõ cơ chế thu hút, phối hợp và phát huy vai trò của già làng, trưởng bản, người có uy tín trong đồng bào dân tộc thiểu số cùng các chức sắc, chức việc tôn giáo. Đây là những người sâu sát địa bàn, hiểu tâm tư của người dân, có khả năng vận động, hòa giải và giám sát công việc chung.

Đại biểu đề xuất bổ sung trách nhiệm của Ủy ban MTTQ Việt Nam cấp xã trong chủ trì, phối hợp với các tổ chức thành viên thiết lập cơ chế cộng tác, tham vấn lực lượng này trong tuyên truyền, giám sát thực hiện dân chủ ở cơ sở.

Đồng thời, cần ưu tiên mời người có uy tín trong đồng bào dân tộc thiểu số và đại diện cộng đồng tôn giáo tham gia Ban Giám sát đầu tư của cộng đồng đối với các dự án đầu tư công, an sinh xã hội triển khai tại vùng đồng bào dân tộc thiểu số và các cơ sở tôn giáo.