Gỡ rào cản trong khám, chữa bệnh từ xa

Rõ ranh giới trách nhiệm, gỡ áp lực cho y tế cơ sở

Nhằm tháo gỡ những nút thắt còn tồn tại, mới đây, Bộ Y tế đã ban hành Công văn số 7780/BYT-KCB, chính thức triển khai thí điểm bộ tài liệu hướng dẫn chuyên môn về khám bệnh, chữa bệnh từ xa và hỗ trợ khám bệnh, chữa bệnh từ xa. Đợt thí điểm diện rộng này tại các bệnh viện tuyến trung ương cùng nhiều địa phương, trong đó có Hà Nội, mang ý nghĩa nền tảng nhằm chuẩn hóa quy trình, thiết lập ranh giới pháp lý minh bạch trước khi ban hành áp dụng chính thức trên phạm vi cả nước.

Một ca phẫu thuật trực tuyến. Ảnh: Duy Phượng

Theo TS.BS Vũ Mạnh Hà, Thứ trưởng Thường trực Bộ Y tế, điểm mấu chốt tạo nên bước đột phá của tài liệu hướng dẫn lần này là việc phân định rạch ròi hai hoạt động chuyên môn vốn từ lâu bị đánh đồng hoặc nhầm lẫn: Khám bệnh, chữa bệnh từ xa giữa người hành nghề với người bệnh và hỗ trợ khám bệnh, chữa bệnh từ xa giữa các cơ sở y tế với nhau. Sự tách bạch này đã xóa bỏ hoàn toàn vùng xám pháp lý kéo dài nhiều năm qua, giúp xác lập rõ ràng tư cách pháp nhân, thẩm quyền và trách nhiệm của từng cá nhân, đơn vị tham gia quy trình khám chữa bệnh.

Trong quan hệ trực tiếp giữa thầy thuốc và người bệnh, bản hướng dẫn định hình cụ thể hai mô hình vận hành. Mô hình thứ nhất diễn ra khi người bệnh có đủ khả năng tự thao tác thiết bị công nghệ, bệnh tình đã được chẩn đoán ổn định và cần theo dõi định kỳ, tư vấn sau ra viện hoặc đánh giá kết quả điều trị.

Trong khi đó, mô hình thứ hai mở ra hướng đi thiết thực đối với cấp y tế cơ sở, đặc biệt là các trạm y tế xã, phường. Tại đây, nhân viên y tế tại chỗ sẽ đóng vai trò hỗ trợ người cao tuổi, người khuyết tật, người chưa quen sử dụng công nghệ kết nối với bác sĩ tuyến trên, đồng thời trực tiếp đo đạc các chỉ số sinh tồn cơ bản như mạch, huyết áp, SpO₂ hoặc đường huyết để chuyển dữ liệu đến phiên khám.

TS.BS Dương Huy Lương, Phó Cục trưởng Cục Quản lý Khám, chữa bệnh (Bộ Y tế) nhận định: Việc phân định rõ nhân viên y tế hỗ trợ chỉ thực hiện kỹ thuật trong phạm vi cho phép và không thay thế kết luận chẩn đoán của bác sĩ đã giúp giải tỏa áp lực cho y tế tuyến cơ sở, đồng thời tạo điểm tựa tin cậy cho người dân ở vùng khó khăn hoặc các nhóm đối tượng yếu thế.

Cùng với đó, hoạt động hỗ trợ khám, chữa bệnh từ xa giữa các cơ sở y tế cũng được phân định ranh giới trách nhiệm hết sức minh bạch. Lâu nay, nhiều cơ sở y tế tuyến dưới vẫn lúng túng khi nhận ý kiến tư vấn từ chuyên gia tuyến trên. Tài liệu hướng dẫn mới đã giải quyết dứt điểm khúc mắc này bằng nguyên tắc chốt chặn trách nhiệm: Chuyên gia hoặc cơ sở hỗ trợ chịu trách nhiệm về tính chuẩn xác của nội dung tư vấn, đọc và phiên giải kết quả cận lâm sàng dựa trên dữ liệu tiếp nhận; còn bác sĩ trực tiếp điều trị tại cơ sở được hỗ trợ mới là người chịu trách nhiệm toàn diện về quyết định y lệnh và kết quả xử trí cuối cùng cho người bệnh.

Quy định này vừa bảo đảm tính chủ động của cơ sở tiếp nhận, vừa khuyến khích các chuyên gia đầu ngành yên tâm cống hiến tri thức mà không bị ràng buộc bởi những rủi ro ngoài tầm kiểm soát.

Bảo đảm an toàn dữ liệu người bệnh

Bên cạnh việc định danh rõ trách nhiệm, tài liệu chuyên môn của Bộ Y tế còn đưa ra các rào chắn kỹ thuật nghiêm ngặt nhằm đặt an toàn người bệnh lên hàng đầu. Khám bệnh từ xa không phải là giải pháp vạn năng, không được sử dụng để trì hoãn hay thay thế cấp cứu ngoại viện. Bác sĩ tham gia phiên khám có toàn quyền dừng kết nối và yêu cầu người bệnh chuyển sang khám trực tiếp hoặc cấp cứu ngay khi phát hiện các dấu hiệu cảnh báo nguy hiểm hoặc khi nhận thấy dữ liệu lâm sàng không đủ độ tin cậy để đưa ra kết luận an toàn.

Hơn nữa, việc kê đơn thuốc qua môi trường mạng cũng được kiểm soát chặt chẽ với yêu cầu bắt buộc liên thông lên Hệ thống đơn thuốc quốc gia, nghiêm cấm việc tùy tiện kê đơn các loại thuốc gây nghiện, thuốc hướng thần hoặc thuốc thuộc danh mục kiểm soát đặc biệt ngoài các trường hợp pháp luật đã quy định rất ngặt nghèo.

Hướng dẫn tập vật lý trị liệu. Ảnh: Duy Phượng

Một điểm nghẽn lớn khác trước đây là áp lực đầu tư hạ tầng công nghệ khiến nhiều trạm y tế tuyến xã e ngại không dám triển khai, nay cũng đã được tháo gỡ. Hướng dẫn xác định rõ tiêu chí kỹ thuật tối thiểu có tính khả thi cao, chỉ cần thiết bị thông dụng như điện thoại thông minh hoặc máy tính bảng có camera, micro và đường truyền internet ổn định là có thể thiết lập phiên kết nối.

Về nội dung này, theo TS.BS Hà Anh Đức, Cục trưởng Cục Quản lý Khám, chữa bệnh, Bộ Y tế không áp đặt việc phải có phòng tư vấn chuyên dụng đắt tiền hay yêu cầu liên thông toàn diện hệ thống quản lý bệnh viện phức tạp ngay từ đầu, tạo điều kiện để các địa phương áp dụng ngay mà không phát sinh gánh nặng ngân sách. Đồng thời, các yêu cầu về bảo mật thông tin y tế theo Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân cũng được lồng ghép chặt chẽ, từ việc cấm dùng các đường dẫn công khai, kiểm soát phân quyền truy cập, cho đến việc quy định ghi âm, ghi hình phải có sự đồng thuận riêng của người bệnh.

Thời hạn thí điểm và báo cáo kết quả áp dụng được ấn định trước ngày 15-11-2026, đòi hỏi các cơ sở y tế tham gia phải chủ động, khẩn trương bắt tay vào vận hành thực tế.

Khi các rào cản pháp lý và tâm lý e ngại được dỡ bỏ bằng những quy chuẩn rõ ràng, khám chữa bệnh từ xa sẽ thực sự phát huy vai trò đòn bẩy, giúp người dân tiếp cận dịch vụ y tế chất lượng cao ngay tại tuyến ban đầu, giảm áp lực quá tải cho tuyến trên và hiện thực hóa mục tiêu chăm sóc sức khỏe toàn dân một cách bền vững.