Gỡ rối trùng lặp trong hệ thống quy hoạch

Vấn đề không mới nhưng ngày càng bộc lộ rõ

Phó Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội khóa XV, bà Nguyễn Phương Thủy dẫn chứng, tên gọi hành chính hiện không phản ánh đúng mức độ đô thị hóa. Ví dụ, Quảng Ninh hiện có mức độ đô thị hóa đạt 75%, Hải Phòng khoảng 50%, trong khi Cần Thơ chỉ xấp xỉ 40%, nhưng đều có chung một loại hình là “quy hoạch đô thị”. Điều này chính là nguyên nhân dẫn tới xung đột, trùng lặp giữa quy hoạch tỉnh và quy hoạch chung thành phố. Bên cạnh đó, hai loại quy hoạch tỉnh và thành phố đều đề cập bố trí không gian phát triển, quy mô sử dụng đất, phân khu chức năng, hạ tầng kỹ thuật khung, yêu cầu bảo vệ môi trường… chỉ khác nhau về hình thức trình bày.

Ở góc độ vĩ mô, Thứ trưởng Bộ Tài chính Trần Quốc Phương thẳng thắn nhìn nhận, sau một thời gian thực hiện, Luật Quy hoạch và các luật chuyên ngành có quy định liên quan còn tồn tại một số khó khăn, vướng mắc. Luật Quy hoạch không quy định việc lập, thẩm định, phê duyệt, công bố và điều chỉnh các quy hoạch có tính chất kỹ thuật, chuyên ngành nên chưa có cơ sở pháp lý để xác định mối quan hệ, cơ chế xử lý mâu thuẫn giữa các quy hoạch. Một số quy hoạch có nội dung trùng lặp hoặc có thể thay thế quản lý bằng chiến lược, đề án, quy chuẩn, điều kiện đầu tư, kinh doanh; một số quy hoạch không thể triển khai thực hiện do liên quan đến điều ước quốc tế. Bên cạnh đó, nội dung quy hoạch quá chi tiết dẫn đến thiếu linh hoạt trong quá trình triển khai; còn có cách hiểu khác nhau về mức độ chi tiết của các loại quy hoạch. Hơn nữa, việc sắp xếp, tinh gọn bộ máy và sắp xếp đơn vị hành chính, xây dựng mô hình tổ chức chính quyền địa phương 2 cấp sau khi hoàn thành có ảnh hưởng lớn đến toàn bộ các quy hoạch của hệ thống quy hoạch…

Thể chế và công nghệ sẽ giúp giảm trùng lặp trong quy hoạch để phát triển bền vững

Tạo sự đột phá cả về chất lượng, tiến độ

Để giải quyết những vấn đề trên, Quốc hội đang thảo luận về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Quy hoạch đô thị và nông thôn. Đại biểu Nguyễn Tâm Hùng (Đoàn thành phố Hồ Chí Minh) cho biết, dự thảo luật đưa thêm quy hoạch không gian ngầm và quy hoạch chuyên ngành hạ tầng kỹ thuật đối với thành phố, đây là hướng đi kịp thời. Song để không phát sinh chồng lấn, Ban soạn thảo xem xét bổ sung cơ chế xác định quy hoạch trụ cột chi phối khi xuất hiện mâu thuẫn giữa các lớp quy hoạch. Cơ chế này giúp giải quyết sớm xung đột pháp lý trong quá trình lập, thẩm định, phê duyệt và triển khai tổ chức thực hiện quy hoạch. Mở rộng phân cấp, ủy quyền cho UBND xã trong phê duyệt một số loại quy hoạch nhưng để phù hợp với năng lực của đội ngũ cán bộ, cần xem xét bổ sung điều kiện phân cấp gắn với năng lực của cơ quan chuyên môn và chế độ tập huấn bắt buộc. Nếu không được quy định rõ, cấp xã sau khi sắp xếp dễ bị lúng túng, dẫn tới quy hoạch chậm tiến độ hoặc không bảo đảm chất lượng.

Bên cạnh đó, đại biểu Triệu Thị Ngọc Diễm (Đoàn thành phố Cần Thơ) nêu, khoản 10, Điều 17 dự thảo luật quy định phải đảm bảo tính độc lập giữa việc lập và thẩm định nhiệm vụ quy hoạch; nội dung sửa đổi, bổ sung khoản 3, Điều 38 dự thảo luật cũng quy định giao cơ quan chuyên môn về quy hoạch đô thị và nông thôn thuộc UBND cấp xã thẩm định nhiệm vụ quy hoạch, quy hoạch đô thị và nông thôn cấp xã... Quy định trên sẽ khó thực thi vì hiện nay, cấp xã chỉ có một phòng chức năng làm nhiệm vụ này. Phòng này vừa phải tham mưu tổ chức lập quy hoạch, vừa làm nhiệm vụ thẩm định theo thẩm quyền vì đơn vị khác trực thuộc UBND cấp xã không có chức năng và chuyên môn lĩnh vực này. Từ đó, đại biểu đề nghị dự thảo cần cân nhắc kỹ, đề xuất đơn vị thực hiện phù hợp thực tiễn hiện nay để việc lập và thẩm định quy hoạch đối với cấp xã “vừa sức” nhưng cũng đảm bảo quy định của pháp luật. Bà Diễm cũng đề xuất UBND cấp tỉnh quyết định phân cấp, ủy quyền cho UBND cấp xã phê duyệt nhiệm vụ quy hoạch cấp xã để phù hợp với tình hình thực tế; đồng thời có giải pháp để UBND xã và các đơn vị có liên quan hoàn thiện điều kiện về tổ chức bộ máy, nhân sự, năng lực của chính quyền cấp xã, cũng như giao đơn vị chuyên môn hướng dẫn để công tác phê duyệt nhiệm vụ quy hoạch, quy hoạch chung cấp xã đảm bảo theo quy định.

Ngoài ra, một số chuyên gia gợi ý, để tránh trùng lặp trong quy hoạch, bên cạnh cơ chế, chính sách thì việc thúc đẩy ứng dụng nền tảng công nghệ số sẽ mang đến nhiều hiệu quả lớn; tạo đột phá cả về chất lượng, tiến độ cũng như nâng cao hiệu quả quản lý quy hoạch.

Giang Võ