Quy hoạch metro TP HCM đến năm 2040: Hơn 1.000 km đường sắt định hình siêu đô thị

TP HCM đang bước vào giai đoạn tái cấu trúc hạ tầng giao thông quy mô lớn với trọng tâm là mạng lưới đường sắt đô thị (metro) dài hơn 1.000 km. Đây được xem là "xương sống" để phát triển mô hình đô thị đa trung tâm, tăng năng lực cạnh tranh và giải quyết áp lực dân số cho siêu đô thị trên 14 triệu dân.

Mạng lưới 1.012 km metro kết nối liên vùng

Theo báo cáo mới nhất từ Ban Quản lý đường sắt đô thị TP HCM, quy hoạch mạng lưới đường sắt đô thị toàn vùng sau sáp nhập có tổng chiều dài khoảng 1.012 km. Hệ thống này không chỉ bao phủ nội đô mà còn tạo sự kết nối đồng bộ giữa TP HCM với các thủ phủ công nghiệp lân cận như Bình Dương và Bà Rịa - Vũng Tàu.

Cụ thể, mạng lưới được phân bổ như sau:

TP HCM: Quy hoạch 12 tuyến với tổng chiều dài 582 km và 16 depot. Các tuyến huyết mạch bao gồm Metro số 1 (An Hạ - Suối Tiên), số 2 (Thủ Thiêm - Củ Chi), số 3 (An Hạ - Hiệp Bình Phước), cùng các tuyến vành đai và tuyến LRT số 11 dọc sông Sài Gòn.
Bình Dương: Phát triển 12 tuyến dài 305 km, tiêu biểu là tuyến số 1 kéo dài kết nối Suối Tiên đến TP mới Bình Dương và các tuyến kết nối Bàu Bàng, Biên Hòa, Củ Chi.
Bà Rịa - Vũng Tàu: Quy hoạch 3 tuyến dài 125 km, bao gồm tuyến nội thành Vũng Tàu và các tuyến kết nối Long Hải, Bình Châu, Phú Mỹ.

Mạng lưới metro được phác thảo sẽ mở ra kỳ vọng thay đổi bộ mặt giao thông TP. (Ảnh TH).

Ưu tiên đầu tư 37,15 tỷ USD trước năm 2035

Trong lộ trình triển khai, Ban Quản lý đường sắt đô thị xác định giai đoạn trước năm 2035 sẽ ưu tiên đầu tư 9 tuyến metro trọng điểm. Tổng mức đầu tư sơ bộ cho giai đoạn này ước tính khoảng 37,15 tỷ USD, trong đó TP HCM tập trung 6 tuyến, Bình Dương 2 tuyến và Bà Rịa – Vũng Tàu 1 tuyến.

Đáng chú ý, dự án đường sắt Thủ Thiêm – Long Thành và các tuyến metro mở rộng đang thu hút sự quan tâm lớn từ khối tư nhân. Nhiều tập đoàn lớn đã nộp đề xuất đầu tư như: Tập đoàn Masterise (tuyến số 3), Becamex (tuyến Bàu Bàng – Cái Mép), Tập đoàn Trường Hải (tuyến số 2) và Tập đoàn Sovico (tuyến số 4).

Chiến lược TOD: Động lực giãn dân và phát triển bền vững

Để tối ưu hóa nguồn lực, TP HCM đang đẩy mạnh mô hình phát triển đô thị gắn kết với giao thông công cộng (TOD). Bí thư Thành ủy Trần Lưu Quang nhấn mạnh, TP đang có cơ chế thuận lợi để sử dụng quỹ đất TOD thanh toán cho các dự án đường sắt, giúp giảm phụ thuộc vào ngân sách và thu hút nhà đầu tư lớn.

Theo kế hoạch, trong 5 năm đầu, TP HCM sẽ thí điểm 11 vị trí TOD dọc tuyến metro số 1, số 2 và Vành đai 3 với tổng diện tích khoảng 1.700 - 1.800 ha. Riêng khu vực Dĩ An (Bình Dương) dự kiến hình thành cụm TOD rộng 420 ha với vốn đầu tư gần 1.000 tỷ đồng.

Với tổng chiều dài khoảng 1.012 km metro được phác thảo, TP HCM đang bước vào giai đoạn tái cấu trúc hạ tầng giao thông lớn chưa từng có. (Ảnh TH).

Các chuyên gia nhận định, TOD không chỉ nên gói gọn trong nội đô mà cần mở rộng thành mạng lưới liên vùng. TSKH. KTS Ngô Viết Nam Sơn cho rằng, mạng lưới TOD liên vùng sẽ hình thành các hành lang kinh tế mới, thay đổi cách người dân di chuyển và chọn nơi cư trú, từ đó giảm áp lực trực tiếp lên hạ tầng khu vực trung tâm hiện hữu.

Đồng quan điểm, ông Lê Như Thạch, Chủ tịch Tập đoàn Bcons, lưu ý quy hoạch TOD cần được định vị song song với quy hoạch metro ngay từ đầu. Việc hình thành các khu đô thị khép kín đầy đủ tiện ích xung quanh nhà ga sẽ giúp mục tiêu giãn dân đạt hiệu quả cao nhất và nâng cao giá trị sử dụng đất dài hạn.

Tuệ Nhân