Sửa Luật Thủ đô: Chuyển hóa những áp lực của đô thị thành động lực phát triển
Theo Phó Giám đốc Sở Quy hoạch - Kiến trúc Hà Nội Trần Quang Tuyên, để giải quyết căn cơ các điểm nghẽn về hạ tầng, ùn tắc và ô nhiễm, đồng thời hiện thực hóa khát vọng phát triển trong kỷ nguyên mới, Hà Nội cần một tư duy đột phá, mang tầm nhìn 100 năm.
Chìa khóa để tháo gỡ các điểm nghẽn
Theo Báo cáo đánh giá thi hành Luật Thủ đô số 39/2024/QH15 của Bộ Tư pháp, trong lĩnh vực quy hoạch, Luật Thủ đô năm 2024 đã tạo cơ sở pháp lý để Hà Nội tổ chức lập, điều chỉnh quy hoạch theo cách tiếp cận thích hợp, đa ngành, gắn với liên kết vùng và phát triển bền vững.
Trong giai đoạn đầu triển khai, thành phố đã tập trung rà soát, điều chỉnh các quy hoạch liên quan, đặc biệt là Quy hoạch chung Thủ đô, quy hoạch phân khu và định hướng phát triển không gian ngầm, giao thông công cộng, đô thị theo mô hình TOD.
Những kết quả ban đầu cho thấy tư duy quy hoạch đã có sự chuyển biến theo hướng dài hạn và hiện đại hơn. Tuy nhiên, việc triển khai quy hoạch liên kết vùng vẫn gặp khó khăn do sự khác biệt về lợi ích, nguồn lực và thiếu cơ chế phối hợp giữa Hà Nội và các địa phương lân cận.
Bên cạnh đó, công tác tổ chức thực hiện quy hoạch, nhất là trong giải phóng mặt bằng, huy động nguồn lực và kiểm soát phát triển đô thị, vẫn là thách thức lớn cần tiếp tục được tháo gỡ…
Một góc Thủ đô nhìn từ trên cao. Ảnh: PN
Còn theo Báo cáo đánh giá một năm thi hành Luật Thủ đô số 39/2024/QH15, đề xuất cơ chế, chính sách sửa đổi Luật Thủ đô của UBND thành phố Hà Nội, Luật Thủ đô năm 2024 đã giao cho thành phố quyền chủ động trong việc ban hành cơ chế, chính sách, biện pháp lập, quản lý, thực hiện quy hoạch. Đồng thời, thành phố chủ động trong xây dựng cơ chế, chính sách, giải pháp phát triển đô thị xanh, thông minh, phát triển đô thị theo định hướng giao thông công cộng (TOD) và cải tạo, chỉnh trang, tái thiết đô thị.
Phát biểu tại Hội nghị đánh giá việc thi hành Luật Thủ đô số 39/2024/QH15 và đề xuất nội dung cơ chế, chính sách đặc thù xây dựng Dự án Luật Thủ đô (sửa đổi), Phó Giám đốc Sở Quy hoạch - Kiến trúc Hà Nội Trần Quang Tuyên nhìn nhận, Luật Thủ đô 2024 đã tạo ra những bước chuyển mình căn bản mà ngành Quy hoạch - Kiến trúc Hà Nội coi là chìa khóa để tháo gỡ các điểm nghẽn.
Trong một năm qua, với vai trò là cơ quan tham mưu chuyên môn, Sở Quy hoạch - Kiến trúc đã nỗ lực "phủ kín" các khoảng trống pháp lý bằng các nghị quyết, kế hoạch cụ thể, chuyển hóa các cơ chế ưu việt của Luật Thủ đô 2024 thành công cụ quản lý thực tế.
Còn những "khoảng trễ" nhất định
Hòa cùng lộ trình vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp và chủ trương phân cấp, ủy quyền mạnh mẽ theo Nghị quyết số 66-NQ/TW về đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới của Bộ Chính trị, Quốc hội đã liên tiếp ban hành nhiều quyết sách mang tính đột phá, kiến tạo nền tảng pháp lý vững chắc cho Thủ đô.
Tuy nhiên, theo ông Trần Quang Tuyên, các quy định lĩnh vực quy hoạch trong Luật Thủ đô 2024 vẫn còn những "khoảng trễ" nhất định; sự bắt nhịp giữa cơ chế mới vượt trội và bộ máy vận hành thực tiễn đôi lúc chưa thực sự đồng bộ, dẫn đến những lúng túng trong bước đầu triển khai.
Hội nghị đánh giá thi hành Luật Thủ đô. Ảnh: PV
Mặc dù HĐND thành phố đã kịp thời ban hành các nghị quyết quy định chi tiết (như Nghị quyết số 34/2024/NQ-HĐND về điều chỉnh cục bộ quy hoạch), nhưng đến thời điểm này, chưa có trường hợp điều chỉnh quy hoạch cục bộ nào được phê duyệt theo quy trình của Luật Thủ đô mới.
Bên cạnh đó là sự "lệch pha" giữa Luật Thủ đô 2024 và các luật, nghị quyết chuyên ngành mới được ban hành. Ngay sau khi Luật Thủ đô 2024 có hiệu lực, Quốc hội đã liên tiếp ban hành các văn bản luật và nghị quyết mới với tư duy cải cách mạnh mẽ, tạo ra những quy định "thuận lợi hơn, thoáng hơn" so với chính Luật Thủ đô 2024.
Ông Trần Quang Tuyên cũng đề cập Nghị quyết số 258/2025/QH15 thí điểm cơ chế đặc thù cho các dự án lớn tại Hà Nội (vừa được Quốc hội thông qua tháng 12-2025) đã mang đến những đột phá chưa từng có, vượt xa khung khổ của Luật Thủ đô 2024 hiện hành. Vì vậy, yêu cầu cấp thiết đặt ra không thể chỉ dừng lại ở việc thi hành luật cũ, mà phải tính đến bài toán đồng bộ hóa và sửa đổi Luật Thủ đô một cách toàn diện.
Hà Nội cần một tư duy đột phá
Theo Phó Giám đốc Sở Quy hoạch - Kiến trúc Hà Nội Trần Quang Tuyên, để giải quyết căn cơ các điểm nghẽn về hạ tầng, ùn tắc và ô nhiễm, đồng thời hiện thực hóa khát vọng phát triển trong kỷ nguyên mới, Hà Nội cần một tư duy đột phá, mang tầm nhìn 100 năm, đặt Thủ đô vào vị thế trung tâm dẫn dắt của cả Vùng. Một mình Hà Nội không thể giải quyết hết các vấn đề của mình nếu thiếu sự liên kết vùng và các công cụ pháp lý vượt trội.
Cụ thể, thành phố cần hoàn thiện đồng bộ "Bộ ba công cụ chiến lược", Sở Quy hoạch - Kiến trúc sẽ chủ trì cũng như phối hợp chặt chẽ với các sở, ban, ngành tham mưu thành phố thực hiện song song và đồng bộ 3 nhiệm vụ pháp lý then chốt: Sửa đổi Luật Thủ đô; Sửa đổi Nghị quyết 15-NQ/TƯ của Bộ Chính trị và Quy hoạch Tổng thể Thủ đô.
Đồng thời, Hà Nội cần kiên định mô hình "Chùm đô thị đa cực - đa trung tâm", đặt trong Vùng Thủ đô với các đô thị vệ tinh có tính tự chủ chức năng cao, được kết nối chặt chẽ bằng hệ thống giao thông tốc độ cao, vừa giảm tải cho nội đô, vừa tạo lực hút mới, áp dụng mô hình "đô thị nén" gắn với định hướng TOD. Đây là giải pháp khoa học nhất để khuyến khích người dân sử dụng giao thông công cộng, giảm xe cá nhân và tối ưu hóa hiệu quả sử dụng đất. Thành phố cần tổ chức không gian "Đa tầng - đa lớp", khai thác triệt để tài nguyên không gian theo chiều đứng, phát triển các tổ hợp thương mại, dịch vụ, giao thông ngầm liên thông, không gian mặt đất, không gian tầm thấp và tầm cao.
Đứng trước yêu cầu phát triển của đất nước trong "kỷ nguyên vươn mình", ông Trần Quang Tuyên nhìn nhận, Hà Nội đang gánh vác trên vai trọng trách lịch sử. Chúng ta không chỉ xây dựng một thành phố cho 10 triệu dân, mà là đang kiến tạo một biểu tượng phát triển, một đầu tàu dẫn dắt và tạo hiệu ứng lan tỏa cho cả Vùng Thủ đô và cả nước. Trong đó, quy hoạch phải đi trước một bước, không chỉ là công cụ quản lý kỹ thuật đơn thuần, mà phải trở thành "người dẫn đường", là công cụ quản trị nhà nước đắc lực để khơi thông nguồn lực và định hình tương lai.
Phó Giám đốc Sở Quy hoạch – Kiến trúc Hà Nội tin tưởng sự cộng hưởng giữa một bản Quy hoạch tổng thể có tầm nhìn chiến lược 100 năm, được hậu thuẫn bởi hệ thống thể chế vượt trội (từ Luật Thủ đô sửa đổi đến các cơ chế đặc thù của Nghị quyết 258 và sự định hướng của Nghị quyết 15), sẽ tạo nên một "bệ phóng kép" vững chắc, là chìa khóa để chúng ta hóa giải những thách thức về hạ tầng, môi trường vốn đã tồn tại nhiều thập kỷ; chuyển hóa những áp lực của đô thị hóa thành động lực phát triển.
Dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi) gồm 9 chương, 42 điều; trong đó đặt ra yêu cầu các cơ chế, chính sách phải có tính đặc thù, vượt trội; kế thừa, phát triển các quy định đã được thực tiễn kiểm nghiệm tốt, khắc phục bất cập, hạn chế của Luật Thủ đô năm 2024; kế thừa Nghị quyết số 258/2025/QH15 của Quốc hội thí điểm một số cơ chế, chính sách đặc thù để thực hiện các dự án lớn, quan trọng trên địa bàn Thủ đô; các cơ chế, chính sách đặc thù đang thí điểm cho các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương…
