Gỡ vướng Nghị định 46: Loạt hiệp hội kiến nghị chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm

Ngày 6-2, Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) tổ chức Hội thảo “Tháo gỡ vướng mắc trong thực hiện chính sách pháp luật mới về an toàn thực phẩm”.

Mục tiêu của hội thảo nhằm tháo gỡ vướng mắc phát sinh từ Nghị định 46/2026 và Nghị quyết 66.13/2026 về an toàn thực phẩm.

Tại hội thảo, ông Đậu Anh Tuấn, Phó Tổng thư ký kiêm Trưởng Ban Pháp chế Liên đoàn Thương mại Việt Nam (VCCI) nhận định tăng cường quản lý an toàn thực phẩm rất cần thiết. Song nên chọn giải pháp hài hòa, cân bằng sự phát triển của doanh nghiệp. "Chúng ta chống người gian nhưng phải bảo vệ được doanh nghiệp làm ăn chân chính, đàng hoàng" - ông Tuấn nhấn mạnh.

Bùng nổ khối lượng hồ sơ đăng ký, thời gian thẩm định dài

Đưa ra những phân tích về tác động của Nghị định 46 và Nghị quyết 66 đối với cộng đồng doanh nghiệp, ông Phạm Ngọc Thạch, Phó Trưởng ban Pháp chế VCCI cho biết các quy định mới đang tạo ra một làn sóng thay đổi mạnh mẽ, chuyển dịch từ cơ chế hậu kiểm sang tiền kiểm khắt khe hơn.

Đáng chú ý là sự bùng nổ về khối lượng hồ sơ đăng ký theo Nghị quyết 66 với 74 nội dung chi tiết (tăng 500% so với trước đây) khiến thời gian thẩm định bị kéo dài lên đến 90 ngày.

Quy trình kiểm tra nhà nước đối với hàng nhập khẩu cũng phức tạp hơn khi tăng lên 3 cấp, yêu cầu doanh nghiệp phải thực hiện kiểm nghiệm tại các cơ sở do cơ quan nhà nước chỉ định thay vì chấp nhận kết quả từ nước ngoài như trước.

Bên cạnh áp lực về giấy tờ, Nghị định 46 còn buộc doanh nghiệp phải thiết lập hệ thống dữ liệu số hóa để kết nối trực tiếp với cơ quan quản lý nhằm truy xuất nguồn gốc.

Đại diện các hiệp hội đưa ra ý kiến tại hội thảo. Ảnh: MINH TRÚC

Đại diện VCCI nhấn mạnh việc siết chặt các điều kiện như yêu cầu chứng chỉ HACCP, ISO, GMP cho cả nhà sản xuất nước ngoài và việc bãi bỏ các quy định miễn kiểm tra đối với nguyên liệu sản xuất nội bộ sẽ tạo ra rào cản lớn về chi phí và thời gian.

Với việc toàn bộ giấy phép hiện tại sẽ hết hạn sau 12-24 tháng và các hồ sơ đang thẩm định có nguy cơ bị hủy bỏ, doanh nghiệp đang đứng trước rủi ro bị đình trệ sản xuất, kinh doanh.

VCCI cảnh báo nếu không có lộ trình thích ứng kịp thời, quy trình đưa sản phẩm mới ra thị trường có thể bị chậm lại từ 2-3 năm, gây ảnh hưởng trực tiếp đến năng lực cạnh tranh và xuất khẩu của ngành thực phẩm Việt Nam.

Đồng quan điểm, đại diện Hiệp hội Thực phẩm minh bạch (AFT) cho biết Nghị định 46 đang mở rộng diện kiểm tra nhà nước một cách thiếu chọn lọc. Không chỉ thành phẩm nhập khẩu, mà cả nguyên liệu, phụ gia, bao bì phục vụ sản xuất nội bộ cũng bị đưa vào diện tiền kiểm, kèm yêu cầu công bố hợp quy.

AFT dẫn trường hợp một lô hàng nhập từ Ấn Độ đã có đầy đủ chứng nhận hữu cơ và lịch sử xuất khẩu ổn định vào Việt Nam, song vẫn phải xin thêm giấy chứng nhận an toàn thực phẩm do cơ quan nhà nước nước xuất khẩu cấp, đồng thời lấy mẫu kiểm nghiệm tại các phòng được chỉ định trong nước.

Thực tế, nhiều phòng kiểm nghiệm chưa có hướng dẫn cụ thể, còn chỉ tiêu kiểm tra theo yêu cầu Bộ Y tế phức tạp và khác biệt với chuẩn quốc tế.

Còn đại diện Ban Thực phẩm và Đồ uống của AmCham Việt Nam nhấn mạnh quy trình kiểm tra nhiều tầng nấc, yêu cầu công bố hợp quy và kiểm tra an toàn thực phẩm đối với nguyên liệu nhập khẩu, cũng như việc buộc doanh nghiệp phải cung cấp giấy chứng nhận cơ sở đủ điều kiện an toàn thực phẩm chưa phù hợp thông lệ quốc tế.

Bên cạnh đó, việc thực thi không thống nhất giữa các địa phương và thời gian chuyển tiếp ngắn được cho là làm gia tăng chi phí tuân thủ, gián đoạn chuỗi cung ứng và tiềm ẩn nguy cơ doanh nghiệp phải dừng hoạt động.

Đáng chú ý, đại diện EuroCham chỉ ra nghịch lý: Phần lớn các vụ hàng giả, hàng kém chất lượng gần đây không xuất phát từ hàng nhập khẩu, nhưng chính nhóm này lại đang chịu tiền kiểm nặng nề nhất.

Doanh nghiệp kiến nghị gì?

Tại hội thảo, đại diện một số hiệp hội, ngành hàng nhấn mạnh Nghị quyết 09 được ban hành đã giúp doanh nghiệp kịp thời "thoát hiểm". Song việc này mới chỉ là giải pháp tình thế, bởi mốc ngày 15-4 đang đến gần, trong khi các bất cập cốt lõi của chính sách chưa được xử lý.

Cộng đồng doanh nghiệp lo ngại Nghị định 46 và Nghị quyết 66 đang khiến tiền kiểm phình to, thủ tục chồng chéo.

Từ những phản ánh đầy hơi thở thực tiễn, VCCI đã đúc kết và đề xuất 4 giải pháp chiến lược nhằm kiến tạo một hành lang pháp lý an toàn thực phẩm chặt chẽ, minh bạch.

Thứ nhất, quản lý theo rủi ro và hậu kiểm, tập trung vào các khâu có nguy cơ cao thay vì kiểm tra dàn trải; các thủ tục mới chỉ nên ban hành khi chứng minh được hiệu quả rõ ràng, không gây đứt gãy chuỗi cung ứng hay tăng chi phí.

Cùng với đó, chuyển từ quản lý từng sản phẩm sang quản lý hệ thống theo chuỗi giá trị thực phẩm, tăng cường áp dụng các tiêu chuẩn quốc tế và truy xuất nguồn gốc.

Đặc biệt, cần nâng cao năng lực thực thi tại địa phương, bảo đảm đủ nhân lực, chuyên môn và điều kiện triển khai, tránh tình trạng mỗi nơi hiểu và làm một kiểu.

Đồng thời, thúc đẩy chuyển đổi số, liên thông dữ liệu giữa các cơ quan quản lý.

Nghị quyết 09 được ban hành đã giúp doanh nghiệp kịp thời "thoát hiểm", Song đây mới chỉ là giải pháp tình thế. Ảnh: MINH TRÚC

Về phía doanh nghiệp, đại diện AmCham kiến nghị gia hạn thời gian chuyển tiếp, đơn giản hóa thủ tục kiểm tra, công nhận các chứng nhận quốc tế thay thế giấy phép trong nước và sớm có chỉ đạo thống nhất để tháo gỡ điểm nghẽn.

Còn về dài hạn, EuroCham khuyến nghị sửa Luật An toàn thực phẩm trước, sau đó ban hành nghị định hướng dẫn mới, tiếp tục áp dụng Nghị định 15 trong thời gian chuyển tiếp và tăng cường hậu kiểm.

Theo ông Tống Xuân Chinh, Phó Chủ tịch Hiệp hội Sữa Việt Nam, Nghị quyết 09 mới chỉ giải quyết tình huống, giúp thông quan các loại hàng hóa trong dịp Tết này.

Giải pháp căn cơ hơn phải sửa Luật An toàn thực phẩm để tháo gỡ tất cả những vướng mắc. Tiếp đó cần ban hành một nghị định hướng dẫn luật thì mới tháo gỡ cho doanh nghiệp được.

MINH TRÚC