Góc khuất phân biệt giới tính tại bóng đá Anh

Các CĐV nữ Anh bị phân biệt đối xử trên khán đài

Con số này cao gấp đôi so với cùng kỳ mùa giải năm ngoái, gióng lên hồi chuông báo động về một góc khuất xấu xí đang tàn phá văn hóa cổ vũ tại Anh. Bóng ma kỳ thị phụ nữ đang ám ảnh các sân vận động, đến mức một nữ cổ động viên giấu tên chia sẻ với đài BBC Sport rằng cô không dám dẫn con gái mình đến xem các trận đấu của nam giới. Cô thà chọn những trận đấu của nữ vì cảm thấy an toàn hơn, và kiên quyết bảo vệ con mình khỏi những lời lẽ hay hành động xúc phạm giới tính cho đến khi cô bé đủ lớn để tự bảo vệ bản thân.

Những trải nghiệm tủi nhục từ khán đài đến không gian mạng

Để hiểu rõ hơn về mức độ nghiêm trọng của vấn đề, cần nhìn vào những trải nghiệm thực tế từ những người phụ nữ đang trực tiếp làm việc và theo dõi bóng đá. Nhiếp ảnh gia Zoe Hitchen, người từng được cấp phép tác nghiệp tại các giải đấu của English Football League từ năm 2008 đến 2010, là một minh chứng sống động. Cô thường xuyên phải hứng chịu những bài ca sặc mùi phân biệt giới tính từ đám đông cổ động viên trên khán đài, kèm theo những câu hỏi đầy tính mỉa mai như: "Cô có thực sự biết bóng đá là cái gì không?".

Sự xúc phạm không chỉ dừng lại ở lời lẽ. Zoe tiết lộ một sự thật gây sốc: "Nhiệm vụ của các linh vật (mascot) là thu hút đám đông, nhưng chúng thường lẻn ra phía sau khi tôi đang tác nghiệp và giở trò sàm sỡ". Mặc dù đã dũng cảm lên tiếng báo cáo, kết quả cô nhận lại chỉ là sự im lặng đáng sợ. Cô từng phẫn nộ thét vào mặt nhân viên an ninh rằng họ không có quyền chạm vào cô, nhưng tiếng nói ấy dường như quá đỗi yếu ớt giữa đám đông nam giới.

Bên cạnh đó, môi trường bóng đá độc hại còn lan rộng ra cả không gian sinh hoạt chung. Một nữ cổ động viên chia sẻ trải nghiệm kinh hoàng khi bước vào nhà vệ sinh nữ tại sân vận động, chỉ để chứng kiến cảnh tượng những gã đàn ông thản nhiên sử dụng không gian này như thể đó là đặc quyền của họ.

Không dừng lại ở thế giới thực, không gian mạng xã hội cũng là một đấu trường tàn khốc. Simran Atwal, tình nguyện viên chiến dịch Her Game Too, cho biết những bức ảnh chụp kỷ niệm tại sân vận động thường bị kẻ xấu đánh cắp và biến thành mồi nhậu cho những bình luận mang tính chất tình dục hóa. Thậm chí, công nghệ trí tuệ nhân tạo (AI) còn bị lợi dụng để lột bỏ quần áo (nudification) hoặc ghép mặt nạn nhân vào những cơ thể mặc bikini hở hang. Hành vi thao túng hình ảnh này là vi phạm pháp luật nghiêm trọng, nhưng nạn nhân vẫn phải sống trong nỗi sợ hãi khi những bức ảnh bôi nhọ có thể tồn tại vĩnh viễn trên mạng.

Căn nguyên: Định kiến xã hội và hệ lụy sức khỏe tâm thần

Sự gia tăng của các hành vi phân biệt giới tính trong bóng đá phản ánh một cuộc khủng hoảng văn hóa sâu sắc của xã hội. Liên Hợp Quốc định nghĩa Bạo lực đối với Phụ nữ và Trẻ em gái (VAWG) bao gồm các hành vi bạo lực dựa trên giới tính gây tổn hại thể chất hoặc tâm lý. Các chuyên gia nhấn mạnh thái độ kỳ thị vô cớ tại các sự kiện thể thao chính là chất xúc tác củng cố sự bất bình đẳng.

Chánh thanh tra Colette Rose thuộc Cảnh sát Greater Manchester (GMP) nhận định: "Bóng đá thu hút lượng lớn người hâm mộ là nam giới. Nếu chúng ta giáo dục và thay đổi những hành vi khiến phụ nữ cảm thấy không an toàn tại sân vận động, điều đó sẽ tạo tác động tích cực lan tỏa đến toàn xã hội". Số liệu từ GMP cho thấy các vụ báo cáo VAWG tại các trận đấu đã tăng từ 18 lên 28 vụ ở mùa giải này. Tuy nhiên, bà Rose cho rằng điều này phản ánh tín hiệu tích cực khi phụ nữ đã bắt đầu dũng cảm lên tiếng thay vì cam chịu thói quen xấu.

Tiến sĩ tâm lý học thể thao Misia Gervis chỉ ra rằng bóng đá nam từ lâu tồn tại thứ văn hóa độc hại được truyền đời. Một bộ phận nam giới vẫn khăng khăng giữ tư tưởng bảo thủ rằng phụ nữ không có quyền can dự vào môn thể thao này. Hệ lụy không chỉ dừng ở tổn thương tinh thần nhất thời. Việc liên tục hứng chịu bạo lực ngôn từ là một dạng vi chấn thương (micro-aggression), có thể dẫn đến chứng rối loạn lo âu và Rối loạn Căng thẳng Sau sang chấn (PTSD). Đáng chú ý, nghiên cứu năm 2023 trên 7.800 bản chụp não từ 29 quốc gia kết luận: sự bất bình đẳng giới có thể làm thay đổi cấu trúc vật lý não bộ, làm teo nhỏ các vùng kiểm soát cảm xúc của phụ nữ. Nhà tâm thần học Nicolas Crossley ví von sự bất bình đẳng tại sân vận động giống như "một vết sẹo hằn sâu vào não bộ của họ".

Cuộc chiến chung: Từ chính sách vĩ mô đến ý thức cá nhân

Đối mặt với thực trạng nhức nhối này, nỗ lực giải quyết đang được triển khai trên nhiều mặt trận. Lực lượng cảnh sát và các câu lạc bộ đóng vai trò tiền tuyến. Năm 2023, Gillingham trở thành câu lạc bộ EFL đầu tiên cấm cửa vĩnh viễn cổ động viên hát bài ca phân biệt giới tính nhờ trích xuất camera an ninh.

Dù vậy, Giáo sư Stacey Pope từ Đại học Durham nhận định nỗ lực từ chính quyền là chưa đủ. Bà kêu gọi các cổ động viên nam cần chủ động lên tiếng bảo vệ phái yếu: "Sự im lặng đồng lõa đã vô tình tạo ra một môi trường dung túng cho những điều tồi tệ xảy ra".

Các tổ chức như Her Game Too đang mở rộng mạng lưới an toàn bằng việc hợp tác với hơn 500 quán rượu tại Anh, tạo không gian xem bóng đá văn minh cho khán giả nữ. Ở cấp độ vĩ mô, Kick It Out và Liên đoàn Bóng đá Anh (FA) đã tung ra các chiến dịch dài hạn thúc đẩy bình đẳng và hòa nhập. Đáng chú ý, Bộ Nội vụ Anh cũng tuyên bố thành lập lực lượng đặc nhiệm an ninh mạng nhằm săn lùng những kẻ sử dụng công nghệ tinh vi để bạo hành phụ nữ trực tuyến.

Cuộc chiến chống lại sự kỳ thị phụ nữ trong bóng đá là một hành trình dài hạn, đòi hỏi sự kiên nhẫn và cam kết mạnh mẽ từ mọi tầng lớp xã hội. Sự minh bạch và trách nhiệm giải trình từ các cơ quan quản lý sẽ là chìa khóa để xây dựng lại niềm tin, đảm bảo môn thể thao vua thực sự là một sân chơi công bằng và an toàn dành cho tất cả mọi người.

Bùi Tú