Góc nhìn văn hóa: Báo chí cách mạng - Kiến tạo niềm tin, bồi đắp văn hóa

Trong những chia sẻ tâm huyết, người đứng đầu Đảng và Nhà nước đã nhấn mạnh một yêu cầu có ý nghĩa chiến lược: Báo chí cách mạng phải tiếp tục là “lực lượng quan trọng trên mặt trận tư tưởng – văn hóa”, đồng hành cùng đất nước trong giai đoạn phát triển mới.

Hơn một thế kỷ kể từ khi lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc sáng lập tờ Thanh Niên, báo chí cách mạng Việt Nam đã vượt ra ngoài chức năng thông tin đơn thuần để trở thành một thiết chế văn hóa đặc biệt, góp phần hình thành hệ giá trị, bồi đắp niềm tin xã hội và định hướng nhận thức cộng đồng. Chính vì thế, khi nói đến vai trò của báo chí hôm nay, không chỉ là câu chuyện công nghệ, tốc độ hay sức cạnh tranh truyền thông, mà sâu xa hơn là trách nhiệm gìn giữ và lan tỏa những giá trị văn hóa cốt lõi của dân tộc.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm với các nhà báo tiêu biểu - Ảnh: TTXVN

Báo chí – sức mạnh của sự thật !

Trong lịch sử cách mạng Việt Nam, báo chí luôn hiện diện ở những thời khắc quan trọng nhất của đất nước. Từ các cuộc kháng chiến giành độc lập dân tộc, công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội đến thời kỳ đổi mới và Hội nhập quốc tế, báo chí không chỉ phản ánh hiện thực mà còn góp phần tạo nên động lực tinh thần cho xã hội.

Điều đáng chú ý trong phát biểu của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm là sự nhấn mạnh đến sức mạnh của sự thật. Theo đó, một tác phẩm báo chí tốt không cần những lời lẽ “đao to búa lớn”, mà quan trọng là phản ánh đúng sự thật, có ích cho xã hội, có trách nhiệm với cộng đồng và chạm tới những vấn đề đang cần được giải quyết. Đây không chỉ là yêu cầu nghề nghiệp mà còn là một chuẩn mực văn hóa của báo chí.

Trong môi trường truyền thông hiện đại, nơi thông tin được sản xuất và lan truyền với tốc độ chưa từng có, giá trị của báo chí chính thống nằm ở khả năng kiểm chứng, ở sự khách quan và uy tín nghề nghiệp. Khi công chúng đứng trước “ma trận” thông tin đa chiều, báo chí càng phải trở thành điểm tựa để xã hội phân biệt đúng – sai, thật – giả, tích cực – tiêu cực.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm chụp ảnh chung với các nhà báo tiêu biểu - Ảnh: TTXVN.

Ở góc độ văn hóa, báo chí không chỉ đưa tin mà còn góp phần định hình thái độ xã hội. Mỗi bài viết về người tốt, việc tốt; mỗi câu chuyện về sự tử tế, trách nhiệm hay khát vọng cống hiến đều góp phần lan tỏa những giá trị tích cực. Ngược lại, việc đấu tranh với cái xấu, cái sai, tham nhũng, lãng phí hay những biểu hiện lệch chuẩn trong đời sống xã hội cũng chính là quá trình bảo vệ nền tảng đạo đức và văn hóa cộng đồng.

Bởi vậy, khi Tổng Bí thư, Chủ tịch nước yêu cầu báo chí phải góp phần “làm cho xã hội bình tĩnh hơn, tử tế hơn, có niềm tin vào những điều tốt đẹp”, đó không chỉ là định hướng đối với hoạt động truyền thông mà còn là sứ mệnh văn hóa của nền báo chí cách mạng Việt Nam trong thời đại mới.

Giữ bản sắc báo chí cách mạng trong kỷ nguyên số

Một trong những thách thức lớn nhất hiện nay là sự thay đổi nhanh chóng của môi trường truyền thông. Trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, các nền tảng số và mạng xã hội đang làm thay đổi cách thức sản xuất, phân phối và tiếp nhận thông tin. Trong bối cảnh đó, báo chí Việt Nam cũng đang trải qua quá trình quy hoạch, sắp xếp, tinh gọn bộ máy và chuyển đổi số mạnh mẽ.

Báo cáo của Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam Lê Quốc Minh cho thấy, các cơ quan báo chí đang nỗ lực đổi mới để trở nên chuyên nghiệp hơn, tinh nhuệ hơn và thích ứng tốt hơn với yêu cầu của thời đại. Tuy nhiên, như Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã nhấn mạnh, công nghệ dù hiện đại đến đâu cũng không thể thay thế bản lĩnh chính trị, khả năng kiểm chứng, sự nhạy cảm nghề nghiệp và trách nhiệm xã hội của người làm báo.

Đây là vấn đề mang ý nghĩa văn hóa sâu sắc. Chuyển đổi số không chỉ là việc sử dụng thêm công cụ mới mà còn là đổi mới tư duy làm báo. Song, đổi mới không đồng nghĩa với đánh mất bản sắc. Một tòa soạn hiện đại có thể sản xuất nội dung đa nền tảng, ứng dụng trí tuệ nhân tạo hay khai thác dữ liệu lớn, nhưng giá trị cốt lõi vẫn phải là tính chân thực, nhân văn và trách nhiệm xã hội.

Trong cuộc cạnh tranh gay gắt về lượng truy cập và sự chú ý của công chúng, báo chí chính thống càng cần kiên định với những chuẩn mực nghề nghiệp. Nếu mạng xã hội có thể tạo ra những “cơn bão” thông tin tức thời, thì báo chí cách mạng phải tạo dựng niềm tin bền vững. Nếu thuật toán ưu tiên những nội dung gây tranh cãi, thì báo chí phải ưu tiên lợi ích chung của xã hội. Đó chính là khác biệt tạo nên bản sắc của nền báo chí cách mạng Việt Nam.

Hơn thế, trong giai đoạn đất nước bước vào kỷ nguyên phát triển mới, báo chí còn mang trọng trách đồng hành với các nhiệm vụ chiến lược như đổi mới thể chế, sắp xếp tổ chức bộ máy, phát triển kinh tế, xây dựng văn hóa và con người Việt Nam. Muốn làm tốt vai trò ấy, người làm báo không chỉ cần kỹ năng nghề nghiệp mà còn phải có chiều sâu văn hóa, có tinh thần phụng sự xã hội và ý thức trách nhiệm trước lịch sử.

Từ tờ báo Thanh Niên đầu tiên trong thời kỳ đấu tranh giành độc lập đến những tòa soạn hội tụ của thời đại số, hành trình hơn 101 năm của báo chí cách mạng Việt Nam là hành trình đồng hành cùng vận mệnh dân tộc. Trên mặt trận tư tưởng – văn hóa hôm nay, báo chí không chỉ là người truyền tin mà còn là người giữ gìn các giá trị, kiến tạo niềm tin và khơi dậy khát vọng phát triển đất nước. Đó chính là nền tảng để báo chí cách mạng tiếp tục khẳng định vị thế của mình trong lòng xã hội và đóng góp vào sự phát triển bền vững của dân tộc trong thế kỷ XXI.

V.X.B