Góc nhìn văn hóa: Một thế kỷ Đảng lãnh đạo và tầm nhìn thế kỷ mới

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm phát biểu kết luận tại cuộc làm việc chiều 17/6/2026- Ảnh: Báo Nhân Dân

Phát biểu kết luận của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tại cuộc họp Thường trực Ban Chỉ đạo Tổng kết 100 năm Đảng lãnh đạo cách mạng Việt Nam, chiều 17/6/2026, đã cho thấy một tầm nhìn vượt ra ngoài khuôn khổ của một báo cáo tổng kết thông thường. Điều được đặt ra không đơn thuần là nhìn lại những gì đã diễn ra trong lịch sử, mà là nhận diện những giá trị cốt lõi đã làm nên sức sống của dân tộc, sức mạnh của Đảng và con đường phát triển của đất nước. Dưới góc nhìn văn hóa, có thể xem đây là lời hiệu triệu về một cuộc tổng kết nhằm khẳng định bản sắc, củng cố niềm tin và kiến tạo tương lai.

Nhìn thẳng vào lịch sử để nhận diện những giá trị trường tồn

Một trong những thông điệp nổi bật nhất của phát biểu là yêu cầu “tổng kết phải bám chắc sự thật lịch sử, tôn trọng lịch sử, xuất phát từ lịch sử”. Đó không chỉ là nguyên tắc của khoa học lịch sử mà còn là biểu hiện của văn hóa chính trị trưởng thành.

Lịch sử một thế kỷ lãnh đạo cách mạng Việt Nam là lịch sử của những chiến công hiển hách, nhưng cũng là lịch sử của những thử thách, những hy sinh, những tìm tòi và cả những bài học phải trả giá bằng mồ hôi, nước mắt của nhiều thế hệ. Chính vì vậy, nhìn nhận lịch sử một cách trung thực không làm giảm đi tầm vóc của những thành tựu đã đạt được mà ngược lại, làm cho những thành tựu ấy trở nên có giá trị hơn, thuyết phục hơn và bền vững hơn.

Trong phát biểu của mình, Tổng Bí thư Tô Lâm nhiều lần nhấn mạnh yêu cầu không được biến tổng kết thành việc kể lại lịch sử hay cộng gộp những báo cáo cũ. Đằng sau yêu cầu đó là tư duy văn hóa sâu sắc về cách ứng xử với quá khứ. Một dân tộc lớn không phải là dân tộc chỉ biết tự hào về lịch sử, mà còn là dân tộc biết rút ra từ lịch sử những quy luật phát triển cho tương lai.

Ở góc độ này, tổng kết 100 năm Đảng lãnh đạo cách mạng Việt Nam chính là quá trình nhận diện những giá trị văn hóa cốt lõi đã tạo nên sức mạnh dân tộc. Đó là lòng yêu nước, ý chí độc lập tự chủ, tinh thần đại đoàn kết toàn dân tộc, truyền thống nhân văn, khát vọng vươn lên và khả năng thích ứng trước mọi biến động của thời đại.

Nhìn lại một thế kỷ qua, có thể thấy mỗi bước ngoặt lịch sử đều gắn với sự phát huy những giá trị văn hóa ấy. Từ Cách mạng Tháng Tám năm 1945, các cuộc kháng chiến giải phóng dân tộc, công cuộc thống nhất đất nước đến sự nghiệp đổi mới và Hội nhập quốc tế, sức mạnh quyết định không chỉ đến từ đường lối đúng đắn mà còn đến từ nền tảng văn hóa được tích lũy qua hàng nghìn năm dựng nước và giữ nước.

Điều đáng chú ý là trong phát biểu của mình, Tổng Bí thư không chỉ yêu cầu khẳng định thành tựu mà còn phải thẳng thắn nhìn nhận những hạn chế, khuyết điểm. Đây chính là biểu hiện sinh động của văn hóa tự phê bình và phê bình - một giá trị đặc sắc trong quá trình xây dựng Đảng.

Không né tránh khuyết điểm, không tô hồng hiện thực, không đơn giản hóa các vấn đề lịch sử là biểu hiện của bản lĩnh chính trị và văn hóa lãnh đạo. Bởi chỉ khi đối diện với sự thật, con người mới có thể trưởng thành; chỉ khi nhìn rõ những điểm nghẽn của quá khứ, đất nước mới có thể tìm được động lực cho tương lai.

Có thể nói, yêu cầu tổng kết lịch sử một cách khách quan, biện chứng, khoa học mà Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đặt ra chính là sự khẳng định một phương thức ứng xử văn hóa đối với lịch sử. Đó là thái độ tôn trọng sự thật, tôn trọng quy luật và tôn trọng trách nhiệm trước nhân dân và trước tương lai dân tộc.

Khát vọng phát triển trong 100 năm tới

Nếu phần đầu của phát biểu tập trung vào việc nhìn lại lịch sử thì phần sâu sắc nhất lại nằm ở yêu cầu xác định tầm nhìn và định hướng lãnh đạo phát triển đất nước trong 100 năm tới với 7 nội dung gợi mở quan trọng (Vanhoavaphattrien.vn phát nguyên văn Bài phát biểu của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tại cuộc họp Thường trực Ban Chỉ đạo Tổng kết 100 năm Đảng lãnh đạo cách mạng Việt Nam, chiều 17/6/2026).

Đây là điểm mới mang ý nghĩa đặc biệt. Bởi lần đầu tiên, một nhiệm vụ tổng kết lịch sử được đặt trong mối liên hệ trực tiếp với tầm nhìn phát triển một thế kỷ tiếp theo. Điều đó cho thấy tư duy lãnh đạo không chỉ hướng tới việc đánh giá quá khứ mà còn hướng tới việc kiến tạo tương lai.

Dưới góc nhìn văn hóa, khát vọng phát triển không đơn thuần là mục tiêu kinh tế hay sự gia tăng các chỉ số tăng trưởng. Khát vọng ấy trước hết là khát vọng về vị thế con người Việt Nam, về sức mạnh văn hóa Việt Nam và về khả năng đóng góp của dân tộc Việt Nam đối với tiến trình văn minh nhân loại.

Trong phát biểu, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đặt ra hàng loạt câu hỏi lớn: Việt Nam sẽ trở thành quốc gia như thế nào trong thế kỷ tới? Những giá trị nào cần được bảo vệ? Những động lực mới nào phải được tạo dựng? Những nguy cơ nào cần được nhận diện?

Đó không chỉ là những câu hỏi về phát triển, mà còn là những câu hỏi về bản sắc văn hóa dân tộc trong bối cảnh toàn cầu hóa.

Lịch sử nhân loại cho thấy, nhiều quốc gia đã đạt được sự giàu có về vật chất nhưng lại đánh mất bản sắc văn hóa. Ngược lại, những quốc gia phát triển bền vững luôn biết kết hợp hài hòa giữa tăng trưởng kinh tế với bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa cốt lõi.

Việt Nam bước vào thế kỷ XXI với những cơ hội lớn từ cuộc cách mạng công nghiệp mới, chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo, kinh tế xanh và kinh tế tri thức. Tuy nhiên, cùng với cơ hội là những thách thức chưa từng có đối với bản sắc văn hóa, đạo đức xã hội và sự gắn kết cộng đồng.

Chính vì vậy, khi đề cập đến tầm nhìn 100 năm tới, Tổng Bí thư không chỉ nói về các động lực tăng trưởng mà còn nhấn mạnh yêu cầu giữ vững những nền tảng căn bản của dân tộc. Đây là một tư duy phát triển mang chiều sâu văn hóa.

Bởi suy cho cùng, mọi sự phát triển đều phải hướng tới con người. Một đất nước hùng cường không chỉ được đo bằng quy mô kinh tế hay trình độ công nghệ mà còn được đo bằng chất lượng văn hóa, trình độ dân trí, sức mạnh tinh thần và khả năng khơi dậy khát vọng cống hiến của mỗi công dân.

Có thể thấy, thông điệp xuyên suốt trong phát biểu là sự kết nối giữa truyền thống và hiện đại, giữa bản sắc và đổi mới, giữa giá trị dân tộc và giá trị thời đại. Đó cũng chính là quy luật phát triển của văn hóa Việt Nam trong suốt chiều dài lịch sử.

Một thế kỷ trước, Đảng ra đời đáp ứng khát vọng độc lập dân tộc và giải phóng con người. Một thế kỷ sau, nhiệm vụ đặt ra là hiện thực hóa khát vọng phát triển đất nước phồn vinh, hạnh phúc và nâng cao vị thế Việt Nam trong thế giới đang biến đổi nhanh chóng.

Từ góc nhìn ấy, công trình tổng kết 100 năm Đảng lãnh đạo cách mạng Việt Nam không chỉ là sự kiện mang ý nghĩa chính trị - lịch sử, mà còn là một công trình văn hóa lớn của dân tộc. Đó là dịp để nhìn lại hành trình hình thành những giá trị đã làm nên sức mạnh Việt Nam; đồng thời xác lập những nền tảng tinh thần cho sự phát triển trong thế kỷ mới.

Yêu cầu mà Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm Tô Lâm đặt ra là phải tạo ra một công trình “thực sự xứng tầm”. “Xứng tầm” không chỉ ở quy mô nghiên cứu, ở số lượng tư liệu hay ở độ dày của báo cáo. Điều quan trọng hơn là phải xứng tầm với lịch sử của một dân tộc anh hùng, với trí tuệ của một Đảng cách mạng và với khát vọng vươn lên của gần một trăm triệu người Việt Nam.

Đó là sự gặp gỡ giữa chiều sâu lịch sử và tầm cao văn hóa; giữa bài học của quá khứ và khát vọng của tương lai; giữa bản lĩnh dân tộc được hun đúc qua một thế kỷ đấu tranh cách mạng và ý chí xây dựng một nước Việt Nam phát triển, hùng cường, văn minh, hạnh phúc trong thế kỷ XXI và những thế kỷ tiếp theo.

V.X,B