Góc nhìn văn hoá: "Nước rút" tăng trưởng GDP quý IV nhưng phải ổn định giá cả

Theo số liệu được công bố tại phiên họp Chính phủ thường kỳ tháng 9, GDP quý III/2026 ước tăng 9,95%, đưa tăng trưởng 9 tháng lên 9,01%. Công nghiệp - xây dựng tăng 11,21%; tổng vốn đầu tư toàn xã hội đạt khoảng 3,11 triệu tỷ đồng, tăng 15,1%; FDI đăng ký đạt 50,36 tỷ USD, tăng 76,4%. Những con số này cho thấy nền kinh tế đang có một nền tảng tăng trưởng đáng kể trước khi bước vào quý cuối năm.

Đồng chí Lê Minh Hưng, Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Đảng ủy Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ chủ trì phiên họp Chính phủ thường kỳ tháng 9/2026 và trực tuyến với các bộ ngành, địa phương - Ảnh: chinhphu.vn

Nhưng chính từ nền tảng ấy, yêu cầu của quý IV lại trở nên khắt khe hơn. Khi Thủ tướng Lê Minh Hưng nhấn mạnh tại phiên họp Chính phủ thường kỳ tháng 9/2026 và trực tuyến với các bộ ngành, địa phương sáng qua (3/10/2026): Để đạt mục tiêu tăng trưởng 2 con số trong cả năm thì tăng trưởng GDP quý IV phải ở mức trên 12,5%, đây là áp lực rất lớn, nhiệm vụ rất nặng nề đòi hỏi các bộ, ngành, địa phương phải quyết tâm và nỗ lực cao nhất. Đồng thời, phấn đấu giữ mục tiêu lạm phát năm 2026 và bảo đảm tăng trưởng kinh tế cao phải phục vụ lợi ích của người dân. Thông điệp đó không đơn thuần là một chỉ tiêu thống kê. Đó là lời nhắc về khoảng cách giữa “có đà tăng trưởng” và “tạo được một bước bứt phá” nhưng phải ổn định giá cả, đời sống người dân. Đây là một bài toán rất hóc búa !

Từ mệnh lệnh tăng trưởng đến năng lực biến chủ trương thành kết quả

Trong đời sống kinh tế, có một loại “văn hóa” ít được nhìn thấy nhưng quyết định rất nhiều đến thành bại: Văn hóa thực thi.

Một nghị quyết tốt, một kế hoạch lớn hay một nguồn lực dồi dào chỉ thực sự tạo ra tăng trưởng khi được chuyển hóa thành công việc cụ thể ở từng bộ, ngành, địa phương, doanh nghiệp và dự án. Vì vậy, yêu cầu “quyết tâm cao nhất” cần được hiểu không phải là sự gia tăng của khẩu hiệu, mà là sự thay đổi về tốc độ xử lý công việc, trách nhiệm cá nhân, khả năng phối hợp và tinh thần giải quyết vấn đề đến cùng.

Nhìn từ dữ liệu 9 tháng, một số động lực đã cho thấy sức bật đáng kể. Đầu tư công giải ngân gần 643 nghìn tỷ đồng, đạt khoảng 63% kế hoạch; đầu tư tư nhân trong quý III tăng gần 15%; xuất nhập khẩu 9 tháng đạt khoảng 888 tỷ USD; lượng khách quốc tế đạt 17,7 triệu lượt. Đây là những nguồn lực có thể tiếp tục tạo hiệu ứng lan tỏa trong quý IV nếu được tổ chức khai thác hiệu quả.

Nhưng văn hóa phát triển không chỉ nằm ở khả năng “làm nhanh”. Nó còn nằm ở khả năng làm đúng và làm bền vững.

Nếu một dự án chậm vì thủ tục, phải tháo gỡ thủ tục. Nếu doanh nghiệp khó tiếp cận vốn, phải xử lý điểm nghẽn về vốn và tín dụng. Nếu đầu tư công còn chậm, phải tìm đúng nguyên nhân của từng dự án thay vì chỉ thúc tiến độ bằng mệnh lệnh hành chính. Nếu thị trường thiếu sức mua, phải kích cầu theo hướng tạo ra nhu cầu thực, chứ không đơn thuần chạy theo những con số doanh thu ngắn hạn.

Đó cũng là lý do yêu cầu rà soát kịch bản tăng trưởng ở từng địa phương có ý nghĩa đặc biệt. Một nền kinh tế lớn không thể chỉ được điều hành từ những chỉ tiêu tổng hợp ở cấp quốc gia. Nó phải được cấu thành từ hàng nghìn công trình, hàng triệu giao dịch, hàng triệu quyết định đầu tư và tiêu dùng diễn ra mỗi ngày.

Ở góc nhìn văn hóa, đây chính là quá trình chuyển từ văn hóa quản lý sang văn hóa kiến tạo, từ tâm thế “chờ hướng dẫn” sang chủ động tìm cách tháo gỡ trong phạm vi thẩm quyền, từ tư duy hoàn thành thủ tục sang tư duy tạo ra giá trị.

Quý IV vì thế có thể được xem như một phép thử đối với năng lực thực thi của cả hệ thống. Con số trên 12,5% rất lớn, nhưng điều quan trọng không kém là cách nền kinh tế tiến tới con số ấy: bằng năng suất, đầu tư, đổi mới sáng tạo, tiêu dùng, xuất khẩu và tháo gỡ điểm nghẽn, hay bằng những biện pháp có thể tạo sức ép lên ổn định kinh tế vĩ mô.

Tăng trưởng có ý nghĩa khi người dân cảm nhận được thành quả và không phải trả giá bằng lạm phát

Có một nguyên tắc căn bản của văn hóa phát triển hiện đại: Tăng trưởng cuối cùng phải quay trở lại đời sống con người.

Tại phiên họp, Thủ tướng nhấn mạnh tăng trưởng kinh tế cao phải phục vụ lợi ích của người dân, nâng cao đời sống vật chất, tinh thần và bảo đảm công bằng xã hội. Đây là điểm rất đáng chú ý khi đặt cạnh yêu cầu tăng trưởng quý IV trên 12,5%. Bởi một nền kinh tế có thể tăng rất nhanh trên giấy tờ, nhưng nếu chi phí sinh hoạt tăng mạnh, giá nhà ở trở nên xa tầm với, lãi suất gây khó cho doanh nghiệp và người dân, thì cảm nhận về thành quả tăng trưởng sẽ không tương ứng với con số GDP.

Sau 9 tháng, CPI bình quân tăng 4,52%, trong khi áp lực giá được đánh giá là lớn, đặc biệt trong bối cảnh giá năng lượng thế giới biến động. Chính phủ vì vậy đặt yêu cầu vừa thúc đẩy tăng trưởng, vừa kiểm soát giá các mặt hàng thiết yếu, bảo đảm nguồn cung xăng dầu, điện, lương thực, thực phẩm, vật liệu xây dựng và thuốc; đồng thời yêu cầu không tăng giá điện trong những tháng cuối năm.

Đây chính là phần khó nhất của bài toán quý IV: Tăng tốc nhưng không được đánh đổi sự ổn định.

Về bản chất, tăng trưởng và kiểm soát lạm phát không phải hai mục tiêu đối lập tuyệt đối. Vấn đề nằm ở chất lượng của tăng trưởng. Nếu tăng trưởng đến từ năng suất cao hơn, công nghệ tốt hơn, hạ tầng được khai thông, thủ tục được rút ngắn, sản xuất mở rộng và thị trường xuất khẩu được đa dạng hóa, áp lực lạm phát có thể được kiểm soát tốt hơn so với tăng trưởng dựa quá nhiều vào kích cầu thiếu chọn lọc.

Chính vì vậy, yêu cầu đẩy mạnh khoa học công nghệ, chuyển đổi số, phát triển công nghiệp chiến lược, thúc đẩy đầu tư tư nhân, phát triển nhà ở xã hội, mở rộng thị trường xuất khẩu và kích cầu du lịch nội địa cần được nhìn như những bộ phận của cùng một chiến lược. Mục tiêu không chỉ là làm cho nền kinh tế “nóng lên”, mà là làm cho năng lực sản xuất và năng lực đáp ứng nhu cầu xã hội tăng lên.

Từ góc độ văn hóa, đây cũng là lúc cần củng cố một quan niệm quan trọng: thành công của tăng trưởng không chỉ được đo bằng tốc độ, mà còn bằng niềm tin.

Doanh nghiệp cần tin rằng chính sách có tính ổn định và thủ tục ngày càng minh bạch. Người lao động cần cảm nhận rằng thu nhập và cơ hội việc làm được cải thiện. Người dân cần thấy nhà ở, giáo dục, y tế, giao thông và môi trường sống được quan tâm. Nhà đầu tư cần nhìn thấy một môi trường mà chi phí tuân thủ giảm xuống và khả năng dự đoán chính sách tăng lên.

Khi đó, “quyết tâm cao nhất” mới chuyển thành một giá trị văn hóa thực chất: mỗi cấp quản lý hiểu rõ phần việc của mình; mỗi nguồn lực được sử dụng có trách nhiệm; mỗi chính sách hướng tới kết quả cuối cùng là năng suất, cơ hội và chất lượng sống.

Quý IV/2026 vì thế không chỉ là cuộc chạy nước rút của các chỉ tiêu kinh tế. Đó còn là bài kiểm tra về cách một nền kinh tế đang lựa chọn con đường tăng trưởng của mình. Mục tiêu trên 12,5% là một áp lực rất lớn, như chính Thủ tướng đã nhấn mạnh; còn mục tiêu giữ lạm phát là lời nhắc rằng tốc độ không thể tách rời sự ổn định.

Một nền văn hóa phát triển trưởng thành không xem tăng trưởng và đời sống người dân là hai vế phải đánh đổi. Nó tìm cách để tăng trưởng tạo ra nguồn lực cho con người, còn sự ổn định tạo nền tảng cho tăng trưởng dài hạn.

Bởi vậy, ý nghĩa sâu xa của cuộc “nước rút” tăng trưởng quý IV có lẽ không nằm ở việc nền kinh tế đạt thêm bao nhiêu phần trăm GDP, mà ở việc từng con số tăng trưởng ấy có được chuyển hóa thành năng suất, việc làm, thu nhập, niềm tin và chất lượng sống hay không ? Khi tăng trưởng được đặt trong một văn hóa phát triển lấy con người làm trung tâm, mục tiêu kinh tế mới thực sự trở thành một mục tiêu xã hội.

V.X.B