Góc nhìn văn hoá: Thể dục, thể thao Việt Nam cần chuyển biến thực chất, phát triển bền vững

Thông báo số 194-TB/VPTW ngày 12/10/2026 của Văn phòng Trung ương Đảng, thông báo ý kiến chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm sau buổi làm việc ngày 2/10/2026 với Đảng ủy Chính phủ, Đảng ủy Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch về phát triển thể dục, thể thao trong giai đoạn mới, đã đặt ra yêu cầu quan trọng: Tiếp tục thực hiện hiệu quả các chủ trương đã đề ra, tạo chuyển biến thực chất, đưa thể dục, thể thao trở thành động lực nâng cao sức khỏe Nhân dân, phát triển con người và khẳng định vị thế đất nước.

Nhìn từ góc độ văn hóa, đây không đơn thuần là câu chuyện đổi mới quản lý hay tăng cường đầu tư cho một lĩnh vực, mà còn là quá trình hình thành lối sống lành mạnh, xây dựng môi trường văn hóa tiến bộ và nâng cao năng lực phát triển của quốc gia.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm làm việc với Đảng ủy Chính phủ, Đảng ủy Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch về phát triển thể dục, thể thao trong giai đoạn mới. Ảnh: baochinhphu.vn

Thể dục, thể thao – nền tảng của văn hóa con người và sức mạnh quốc gia

Đánh giá kết quả 15 năm thực hiện Nghị quyết số 08-NQ/TW ngày 1/12/2011 của Bộ Chính trị và thực hiện Kết luận số 70-KL/TW ngày 31/1/2024 về phát triển thể dục, thể thao trong giai đoạn mới, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm ghi nhận những chuyển biến tích cực trong phong trào tập luyện của Nhân dân, thể thao thành tích cao, hệ thống chính sách, cơ sở vật chất và việc huy động các nguồn lực xã hội. Tuy nhiên, yêu cầu đặt ra hiện nay không chỉ là duy trì những kết quả đã có, mà phải khắc phục những hạn chế, tạo bước phát triển thực chất, đồng bộ và bền vững.

Điểm đáng chú ý trong định hướng chỉ đạo là xác định sức khỏe, thể lực của người dân như một bộ phận của sức mạnh quốc gia. Cách tiếp cận này cho thấy sự chuyển biến trong nhận thức về vai trò của thể dục, thể thao: từ hoạt động chủ yếu phục vụ nhu cầu rèn luyện, giải trí và thi đấu sang một thành tố gắn bó trực tiếp với chiến lược phát triển con người, nâng cao chất lượng dân số và nguồn nhân lực.

Dưới góc nhìn văn hóa, sức khỏe không chỉ là trạng thái thể chất của mỗi cá nhân mà còn gắn với chất lượng môi trường sống, thói quen sinh hoạt, ý thức tự chăm sóc bản thân và trách nhiệm của cộng đồng. Một xã hội khỏe mạnh phải được xây dựng từ những hành vi văn hóa thường nhật: chủ động vận động, duy trì lối sống điều độ, biết cân bằng giữa lao động và nghỉ ngơi, giữa đời sống vật chất và tinh thần. Vì vậy, phát triển thể dục, thể thao cần hướng tới việc hình thành nhu cầu vận động tự thân, để tập luyện trở thành một phần tự nhiên của đời sống chứ không chỉ là phong trào mang tính thời điểm.

Định hướng chú trọng thể thao học đường có ý nghĩa đặc biệt sâu sắc. Trường học không chỉ truyền đạt tri thức mà còn hình thành nhân cách, kỷ luật, tinh thần hợp tác và năng lực thích ứng của thế hệ trẻ. Thông qua hoạt động thể chất, học sinh có cơ hội rèn luyện ý chí, học cách tôn trọng luật chơi, biết phối hợp với người khác, chấp nhận thất bại và nỗ lực vươn lên. Đây là những phẩm chất quan trọng đối với sự phát triển toàn diện của con người.

Bởi vậy, bảo đảm sân bãi, trang thiết bị và đội ngũ giáo viên thể dục, thể thao không nên được nhìn nhận như những yêu cầu kỹ thuật đơn lẻ, mà phải là một phần của trách nhiệm xây dựng môi trường giáo dục toàn diện. Giáo dục thể chất cần được tổ chức phù hợp với lứa tuổi, thể trạng và sở thích của học sinh; tạo điều kiện để các em được lựa chọn môn thể thao, trải nghiệm niềm vui vận động và hình thành thói quen tập luyện lâu dài. Khi thể thao học đường thực sự hấp dẫn, việc nâng cao thể lực cho thế hệ trẻ mới có thể trở thành kết quả bền vững.

Cùng với trường học, không gian vận động trong đô thị, khu công nghiệp và khu dân cư cũng cần được quan tâm đúng mức. Trong nhịp sống hiện đại, áp lực công việc, thời gian di chuyển và sự thu hẹp không gian công cộng có thể khiến hoạt động thể chất trở thành nhu cầu khó thực hiện đối với nhiều người. Vì thế, yêu cầu bố trí quỹ đất thể thao, khai thác hiệu quả thiết chế công và phát triển không gian vận động mang ý nghĩa văn hóa rõ rệt: kiến tạo những điều kiện để người dân có thể sống khỏe, giao tiếp, kết nối và xây dựng cộng đồng.

Một sân chơi trong khu dân cư, một đường đi bộ an toàn, một nhà tập thể thao hoạt động hiệu quả có thể tạo ra những thay đổi thiết thực trong đời sống hằng ngày. Ở đó, thể thao không chỉ nâng cao sức khỏe mà còn góp phần thu hẹp khoảng cách tiếp cận các dịch vụ văn hóa, tăng cường sự gắn kết giữa các thế hệ và làm phong phú đời sống tinh thần. Phát triển thể dục, thể thao quần chúng vì vậy cần được xem là một tiêu chí của chất lượng sống và mức độ văn minh của môi trường đô thị, nông thôn.

Đổi mới quản trị, phát triển kinh tế thể thao và nâng tầm vị thế Việt Nam

Nếu thể thao quần chúng là nền tảng của sức khỏe cộng đồng, thì thể thao thành tích cao là một phương diện thể hiện trình độ tổ chức, năng lực khoa học và khát vọng vươn lên của quốc gia. Trong lĩnh vực này, chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh yêu cầu đổi mới đầu tư theo hướng tập trung, có trọng điểm; xây dựng chuỗi phát hiện, tuyển chọn, đào tạo tài năng liên tục từ trường học, địa phương đến đội tuyển quốc gia; đồng thời bảo đảm đồng bộ các điều kiện về huấn luyện, thi đấu, dinh dưỡng, y học, phục hồi và ứng dụng khoa học, công nghệ.

Đây là hướng tiếp cận cần thiết để khắc phục tình trạng đầu tư phân tán, thiếu tính liên thông hoặc chưa gắn chặt nguồn lực với mục tiêu thành tích cụ thể. Trong thể thao hiện đại, tài năng cá nhân chỉ có thể phát triển đầy đủ khi được đặt trong một hệ sinh thái chuyên nghiệp, có chiến lược dài hạn, phương pháp huấn luyện khoa học và cơ chế đánh giá minh bạch. Việc xác định các môn thể thao trọng điểm, lựa chọn vận động viên có khả năng cạnh tranh quốc tế và xây dựng chương trình phát triển dài hạn cần dựa trên dữ liệu, năng lực thực tế và hiệu quả đầu tư, thay vì chạy theo thành tích nhất thời.

Đặc biệt, yêu cầu ứng dụng khoa học, công nghệ và dữ liệu trong tuyển chọn, huấn luyện, phân tích thành tích, phòng ngừa chấn thương cho thấy phát triển thể thao phải gắn với trình độ khoa học hiện đại. Việc sử dụng chuyên gia nước ngoài cũng cần đi đôi với chuyển giao tri thức, đào tạo đội ngũ trong nước và xây dựng lực lượng kế cận. Mục tiêu không chỉ là giành huy chương ở một giải đấu, mà còn tạo dựng năng lực tự chủ, bảo đảm sự phát triển liên tục của thể thao Việt Nam.

Từ góc độ văn hóa, thành tích thể thao quốc tế có giá trị vượt ra ngoài khuôn khổ thi đấu. Những chiến thắng được tạo nên bằng tài năng, kỷ luật, sự bền bỉ và tinh thần đoàn kết có thể khơi dậy niềm tự hào dân tộc, truyền cảm hứng cho giới trẻ và quảng bá hình ảnh đất nước. Tuy nhiên, giá trị ấy chỉ bền vững khi thành tích đi cùng sự trung thực, tinh thần thượng võ, thái độ tôn trọng đối thủ và sự chăm lo thỏa đáng cho vận động viên. Con người không thể chỉ được nhìn nhận qua huy chương; quyền lợi, sức khỏe, sự nghiệp lâu dài và cơ hội phát triển sau thi đấu của họ cũng phải được bảo đảm.

Một nội dung quan trọng khác là đổi mới việc huy động, phân bổ và sử dụng nguồn lực xã hội, thúc đẩy kinh tế thể thao. Việc hình thành hệ sinh thái gồm đào tạo, dịch vụ, tổ chức sự kiện, bản quyền, truyền thông, du lịch thể thao, trang thiết bị, y học, phục hồi và công nghệ mở ra cơ hội đưa thể thao trở thành một lĩnh vực tạo thêm giá trị, việc làm và đóng góp cho tăng trưởng.

Theo tinh thần chỉ đạo, cần đổi mới phương thức đầu tư và khai thác cơ sở vật chất theo hướng Nhà nước kiến tạo, xã hội đầu tư, thị trường vận hành, Nhà nước giám sát. Đây là định hướng có ý nghĩa thực tiễn, song đòi hỏi cơ chế quản trị rõ ràng, minh bạch và phù hợp với đặc thù của từng công trình. Hiệu quả đầu tư không thể chỉ đo bằng quy mô xây dựng hay mức độ hiện đại của thiết bị, mà phải được đánh giá qua tần suất sử dụng, khả năng phục vụ cộng đồng, chi phí vận hành, nguồn thu hợp lý và tác động kinh tế – xã hội trong suốt vòng đời công trình.

Cùng với đó, việc rà soát mô hình hoạt động của các liên đoàn, hiệp hội thể thao quốc gia, phân định rõ trách nhiệm giữa Nhà nước và các tổ chức xã hội, công khai tài chính, minh bạch tuyển chọn đội tuyển và bảo vệ quyền lợi vận động viên là những điều kiện cần thiết để chuyên nghiệp hóa thể thao. Một nền thể thao hiện đại không thể phát triển bền vững nếu thiếu kỷ cương, trách nhiệm giải trình và niềm tin xã hội.

Đáng chú ý, yêu cầu chuyển các nghị quyết, kết luận và chương trình thành kết quả cụ thể, có thể đo lường trong thực tiễn đã đặt trọng tâm vào năng lực thực thi. Việc xác định rõ cơ quan chủ trì, cá nhân chịu trách nhiệm, sản phẩm, tiến độ và điều kiện thực hiện; định kỳ sáu tháng rà soát kết quả; đồng thời hoàn thiện bộ chỉ số về thể lực, mức độ vận động và khả năng tiếp cận thể dục, thể thao sẽ tạo cơ sở để chính sách đi vào cuộc sống. Những mốc hoàn thành trong quý IV/2026, quý II/2027 và yêu cầu triển khai đồng bộ từ năm 2027 cần được cụ thể hóa bằng trách nhiệm rõ ràng, nguồn lực tương xứng và cơ chế giám sát hiệu quả.

Nhìn tổng thể, tạo chuyển biến thực chất trong phát triển thể dục, thể thao không chỉ là nhiệm vụ của ngành văn hóa, thể thao và du lịch, mà là trách nhiệm liên ngành, liên cấp và của toàn xã hội. Thành công cần được đo bằng việc người dân có điều kiện tập luyện thuận lợi hơn, trẻ em được phát triển thể chất tốt hơn, người lao động và người cao tuổi có thêm cơ hội vận động, tài năng thể thao được phát hiện và bồi dưỡng bài bản, nguồn lực được sử dụng hiệu quả, thành tích quốc tế được nâng cao vững chắc.

Khi thể dục, thể thao trở thành một phần của nếp sống văn hóa, khi mỗi trường học, khu dân cư và cơ quan đều quan tâm đúng mức đến hoạt động thể chất, những chủ trương lớn mới thực sự chuyển hóa thành chất lượng sống. Đó cũng là con đường để xây dựng con người Việt Nam phát triển toàn diện, nâng cao sức mạnh nội sinh của dân tộc và khẳng định tầm vóc đất nước trong giai đoạn mới.

V.X.B