Google Earth tích hợp AI tạo ảnh, làm dấy lên lo ngại về 'deepfake từ không gian'

Một ngày sau khi Google công bố tính năng mới cho phép người dùng tạo ảnh vệ tinh do AI tạo ra chỉ bằng một cú nhấp chuột trên nền tảng Google Earth, công ty này đã thông báo sẽ loại bỏ công cụ đó.

Google Earth vừa thử nghiệm một tính năng AI cho phép người dùng chỉnh sửa và tạo hình ảnh dựa trên dữ liệu vệ tinh bằng câu lệnh văn bản. Dù được kỳ vọng hỗ trợ quy hoạch đô thị và thiết kế, tính năng này nhanh chóng gây tranh cãi khi có thể tạo ra những hình ảnh giả của các địa điểm có thật, làm dấy lên lo ngại rằng ngay cả ảnh vệ tinh - vốn được xem là nguồn dữ liệu đáng tin cậy - cũng có nguy cơ trở thành mục tiêu của công nghệ deepfake.

Google Earth bước vào kỷ nguyên AI tạo sinh

Google vừa giới thiệu một tính năng AI mới trên phiên bản web của Google Earth, cho phép người dùng tạo hoặc chỉnh sửa hình ảnh từ dữ liệu vệ tinh, ảnh chụp trên không và mô hình 3D chỉ bằng mô tả bằng văn bản.

Theo Google, công cụ này được xây dựng nhằm phục vụ các lĩnh vực như quy hoạch đô thị, kiến trúc, bất động sản và giáo dục. Thay vì phải dựng mô hình thủ công, người dùng có thể yêu cầu AI thêm cây xanh, mở rộng công viên, thay đổi cảnh quan hoặc mô phỏng các phương án phát triển đô thị ngay trên nền dữ liệu địa lý thực tế.

Đây được xem là một bước tiến trong việc đưa AI tạo sinh vào các nền tảng bản đồ và thông tin địa lý, mở rộng phạm vi ứng dụng của Google Earth vượt ra ngoài vai trò quan sát Trái Đất truyền thống.

Từ công cụ thiết kế đến nguy cơ tạo ảnh giả trong không gian

Chỉ ít giờ sau khi tính năng được công bố, cộng đồng nghiên cứu nguồn mở (OSINT) và các chuyên gia chống tin giả đã bày tỏ lo ngại về những rủi ro mà công cụ này có thể mang lại.

Nhiều người nhanh chóng thử nghiệm khả năng của AI bằng cách tạo ra các hình ảnh mô tả những sự kiện chưa từng xảy ra tại các địa điểm có thật, chẳng hạn như hố bom, cơ sở quân sự bí mật hay các vụ cháy lớn.

Những hình ảnh này được tạo trên nền dữ liệu địa lý thực của Google Earth nên có mức độ chân thực cao hơn nhiều so với các ảnh AI thông thường. Điều này làm dấy lên nguy cơ chúng có thể bị cắt ghép, chia sẻ trên mạng xã hội hoặc sử dụng để phát tán thông tin sai lệch.

Không giống ảnh minh họa do AI tạo ra từ đầu, các hình ảnh mới vẫn giữ nguyên vị trí địa lý, địa hình và cấu trúc khu vực, chỉ thay đổi một số chi tiết theo yêu cầu của người dùng. Chính yếu tố này khiến việc phân biệt thật - giả trở nên khó khăn hơn.

Vì sao Google Earth đặc biệt nhạy cảm?

Trong nhiều năm qua, Google Earth và các nguồn ảnh vệ tinh thương mại đã trở thành công cụ quen thuộc của các nhà báo, tổ chức nhân quyền, nhà nghiên cứu và cộng đồng OSINT để xác minh các sự kiện diễn ra trên thực địa.

Ảnh vệ tinh thường được sử dụng để theo dõi cháy rừng, lũ lụt, động đất, đánh giá thiệt hại sau thiên tai, quan sát hoạt động xây dựng công trình hoặc phân tích các diễn biến tại khu vực xung đột.

Chính vì vậy, nếu các hình ảnh được tạo bằng AI bị phát tán mà không được nhận diện rõ ràng, chúng có thể làm giảm niềm tin vào loại dữ liệu vốn được xem là khách quan và có giá trị cao trong quá trình kiểm chứng thông tin.

Nhiều chuyên gia gọi đây là nguy cơ xuất hiện của "deepfake từ không gian" - khi AI không còn chỉ làm giả khuôn mặt, giọng nói hay video, mà còn có thể tạo ra những hình ảnh vệ tinh giả của các địa điểm có thật.

Google nhanh chóng điều chỉnh sau phản ứng từ cộng đồng

Trước những ý kiến chỉ trích, Google đã tạm thời rút tính năng khỏi Google Earth để tiếp tục hoàn thiện các biện pháp bảo vệ.

Theo hãng, các hình ảnh do AI tạo ra đều được gắn SynthID, công nghệ đóng dấu kỹ thuật số nhằm giúp nhận diện nội dung tạo sinh. Đồng thời, những hình ảnh này không được đưa vào cơ sở dữ liệu chính thức của Google Earth.

Dù vậy, giới chuyên gia cho rằng các biện pháp này chưa thể giải quyết triệt để vấn đề. Khi một hình ảnh được chụp màn hình hoặc chia sẻ lại trên mạng xã hội, các dấu hiệu nhận diện có thể không còn rõ ràng, tạo điều kiện để nội dung giả lan truyền ngoài ngữ cảnh ban đầu.

Việc tích hợp AI tạo sinh vào Google Earth cho thấy tham vọng của Google trong việc biến nền tảng bản đồ thành một công cụ hỗ trợ thiết kế, quy hoạch và trực quan hóa mạnh mẽ hơn.

Tuy nhiên, sự việc cũng phản ánh một thách thức lớn của kỷ nguyên AI: Công nghệ càng mạnh thì yêu cầu về kiểm chứng và minh bạch càng cao.

Nếu AI có thể tạo ra các hình ảnh gần như không thể phân biệt bằng mắt thường, việc bảo vệ tính xác thực của dữ liệu địa lý sẽ trở thành một trong những bài toán quan trọng nhất đối với Google Earth và toàn bộ ngành công nghệ bản đồ trong thời gian tới.