Góp ý sửa đổi Luật Hòa giải ở cơ sở: Không để hòa giải trở thành áp lực với người yếu thế

Chiều 11/6, Đoàn ĐBQH TP. Hồ Chí Minh tổ chức Hội nghị góp ý dự án Luật Hòa giải ở cơ sở (sửa đổi). Phó Trưởng đoàn chuyên trách Đoàn ĐBQH thành phố Võ Ngọc Thanh Trúc chủ trì hội nghị.

Phó Trưởng đoàn chuyên trách Đoàn ĐBQH thành phố Võ Ngọc Thanh Trúc phát biểu. Ảnh: Hoa Lê

Phát biểu khai mạc, Phó Trưởng đoàn chuyên trách Đoàn ĐBQH thành phố Võ Ngọc Thanh Trúc cho biết, hòa giải ở cơ sở là một thiết chế có ý nghĩa quan trọng, góp phần giải quyết mâu thuẫn, tranh chấp ngay từ địa bàn dân cư, giữ gìn trật tự xã hội và hạn chế tình trạng khiếu nại, tố cáo kéo dài. Những ý kiến tâm huyết, sát thực tiễn của các đại biểu tại hội nghị sẽ là cơ sở để Đoàn ĐBQH thành phố tổng hợp, phục vụ công tác thảo luận, hoàn thiện dự thảo luật tại Quốc hội.

Quang cảnh hội nghị. Ảnh: Hoa Lê

Góp ý tại hội nghị, Phó Chủ tịch Hội Liên hiệp Phụ nữ TP. Hồ Chí Minh Huỳnh Thị Thúy Phương đánh giá dự thảo đã kế thừa nhiều nguyên tắc quan trọng của luật hiện hành như tôn trọng sự tự nguyện, bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của các bên, không áp đặt, không lợi dụng hòa giải để trốn tránh trách nhiệm pháp lý và bảo đảm bình đẳng giới.

Tuy nhiên, bà cho rằng dự thảo cần làm rõ hơn nguyên tắc bảo vệ các nhóm yếu thế, đồng thời khẳng định hòa giải không thể thay thế việc xử lý các hành vi bạo lực, xâm hại hoặc vi phạm pháp luật nghiêm trọng.

Các ĐBQH TP. Hồ Chí Minh tham dự hội nghị. Ảnh: Hoa Lê

“Thực tiễn ở cơ sở xuất hiện nhiều vụ việc liên quan đến bạo lực gia đình, xâm hại trẻ em, tranh chấp tài sản hoặc có yếu tố bất bình đẳng giữa các bên. Nếu hòa giải viên không nhận diện được các yếu tố bạo lực và sự chênh lệch về vị thế, quá trình hòa giải có thể vô tình tạo áp lực khiến người yếu thế phải nhường nhịn hoặc từ bỏ quyền lợi chính đáng”, bà Huỳnh Thị Thúy Phương nhấn mạnh.

Từ đó, bà đề xuất bổ sung quy định ưu tiên bảo đảm an toàn, quyền và lợi ích hợp pháp của trẻ em, phụ nữ, người cao tuổi, người khuyết tật, người dân tộc thiểu số, nạn nhân bạo lực gia đình và các nhóm yếu thế khác; đồng thời không sử dụng hòa giải để gây áp lực buộc họ từ bỏ quyền yêu cầu cơ quan có thẩm quyền bảo vệ theo quy định pháp luật.

Theo bà Huỳnh Thị Thúy Phương, quy định này sẽ góp phần giữ vững tính nhân văn của hoạt động hòa giải ở cơ sở, đồng thời tránh cách hiểu hòa giải chỉ nhằm “dàn xếp cho xong” đối với những vụ việc có yếu tố bạo lực, xâm hại hoặc bất bình đẳng quyền lực.

Các đại biểu tham dự hội nghị. Ảnh: Hoa Lê

Đại diện phường Sài Gòn cho rằng cần tiếp tục phát huy vai trò của hòa giải ở cơ sở trong việc giải quyết tranh chấp trước khi phát sinh khiếu kiện hoặc đưa vụ việc ra tòa án. Bên cạnh đó, dự thảo không nên quy định cứng mỗi khu phố chỉ có một tổ hòa giải mà cần căn cứ vào quy mô dân số và đặc thù từng địa bàn. Với những khu vực có diện tích rộng hoặc dân cư đông, một tổ hòa giải khó đáp ứng yêu cầu thực tiễn.

Đại diện UBND phường Tân Tạo cũng phản ánh những khó khăn về nguồn nhân lực. Nhiều khu phố hiện gặp vướng mắc trong việc tìm người đáp ứng điều kiện tham gia hòa giải viên. Sau khi sắp xếp đơn vị hành chính, phạm vi quản lý mở rộng nhưng số lượng hòa giải viên chưa được bổ sung tương xứng.

Các ý kiến tại hội nghị cũng cho rằng hiệu quả của hoạt động hòa giải phụ thuộc rất lớn vào năng lực, uy tín và kinh nghiệm của hòa giải viên. Trong nhiều trường hợp, sự thấu tình đạt lý có ý nghĩa quyết định đối với thành công của quá trình hòa giải. Do đó, cần quy định rõ hơn các tiêu chí đối với hòa giải viên, đồng thời nghiên cứu kỹ việc quy định bắt buộc mỗi khu phố phải có một tổ hòa giải nhằm tránh tình trạng hình thức.

Các đại biểu cho rằng cần bổ sung các quy định bảo vệ nhóm yếu thế, đồng thời hoàn thiện cơ chế, chính sách và nâng cao chất lượng đội ngũ hòa giải viên. Ảnh: Hoa Lê

Với quy định về hòa giải trực tuyến, đại diện Liên đoàn Lao động thành phố Trương Văn Thuận đề nghị cần có nguyên tắc cụ thể về xác thực danh tính các bên tham gia, bảo mật thông tin, lưu trữ dữ liệu và xử lý sự cố kỹ thuật để bảo đảm tính hợp pháp của kết quả hòa giải. Đối với văn bản hòa giải thành, hòa giải không thành, cần nghiên cứu ban hành biểu mẫu thống nhất, tạo thuận lợi cho người dân và cơ quan có thẩm quyền khi thực hiện thủ tục yêu cầu tòa án công nhận kết quả hòa giải thành ngoài tòa án.

Kết luận hội nghị, Phó Trưởng đoàn chuyên trách Đoàn ĐBQH thành phố Võ Ngọc Thanh Trúc đánh giá cao các ý kiến đóng góp trách nhiệm, tâm huyết và giàu tính thực tiễn của các đại biểu.

Theo Phó Trưởng đoàn chuyên trách Đoàn ĐBQH thành phố, đa số ý kiến đều thống nhất về sự cần thiết phải sửa đổi, bổ sung Luật Hòa giải ở cơ sở, đồng thời chỉ ra những khó khăn, bất cập phát sinh trong quá trình triển khai thời gian qua. Từ thực tiễn đó, các đại biểu đã đề xuất nhiều giải pháp nhằm hoàn thiện dự thảo luật, trong đó tập trung vào nâng cao chất lượng đội ngũ hòa giải viên, hoàn thiện cơ chế, chính sách và bảo đảm nguồn lực cho công tác hòa giải ở cơ sở.

Các đại biểu cho rằng cần bổ sung các quy định bảo vệ nhóm yếu thế, đồng thời hoàn thiện cơ chế, chính sách và nâng cao chất lượng đội ngũ hòa giải viên. Ảnh: Hoa Lê

Bên cạnh đó, các ý kiến cũng đề nghị đa dạng hóa mô hình tổ chức, tăng cường cơ chế phối hợp, hoàn thiện quy trình, thủ tục và các điều kiện bảo đảm để hoạt động hòa giải ngày càng hiệu quả, phù hợp với yêu cầu thực tiễn.

Đoàn ĐBQH TP. Hồ Chí Minh sẽ tiếp thu, tổng hợp đầy đủ các ý kiến để báo cáo Quốc hội xem xét trong quá trình hoàn thiện dự thảo Luật Hòa giải ở cơ sở (sửa đổi), góp phần tháo gỡ những vướng mắc từ thực tiễn và nâng cao hiệu quả của công tác hòa giải tại cơ sở trong thời gian tới.