Gột rửa điều cũ, đón năm mới an lành

Ngày cuối năm âm lịch, tiếng nói cười hòa cùng tiếng nước chảy róc rách tạo nên bức tranh văn hóa đậm bản sắc trong thời khắc chuyển giao năm cũ và năm mới.

Theo quan niệm của người Thái trắng ở xã Chà Tở, dòng suối Nậm Pồ không những gắn bó với đời sống sinh hoạt thường nhật mà còn mang ý nghĩa tâm linh sâu sắc. Dòng nước mát lành được xem như biểu tượng của sự thanh sạch, có thể cuốn trôi ốm đau, xui rủi, những điều không may mắn của năm cũ.

Vào chiều cuối cùng của năm âm lịch, bà con trong bản cùng nhau ra suối thực hiện nghi lễ “Áp hô chiêng”. Nghi thức bắt buộc phải hoàn thành trước khi hoàng hôn buông xuống, như một cách khép lại năm cũ trọn vẹn.

Để chuẩn bị cho lễ gội đầu, mỗi gia đình nấu một nồi nước đặc biệt từ bồ kết nướng thơm lừng và chuẩn bị lược chải tóc. Người Thái quan niệm, việc gội đầu phải được thực hiện ở nơi nước đang chảy để mang đi những muộn phiền, bệnh tật, điều xui rủi của năm cũ; đồng thời trao gửi sự tinh khiết, bình an và may mắn cho năm mới.

Bản Vằng Xôn hiện có 121 hộ với 575 nhân khẩu, chủ yếu là người Thái trắng. Đây là bản có lịch sử hơn 100 năm, nơi người dân luôn ý thức gìn giữ và trao truyền bản sắc dân tộc qua từng thế hệ. Để tổ chức lễ hội, bà con đã chuẩn bị khoảng một tháng trước Tết, từ việc chỉnh trang không gian, chuẩn bị cơ sở vật chất đến tập luyện các tiết mục văn nghệ truyền thống. Lễ gội đầu không chỉ là một phong tục, mà là nghi thức mang ý nghĩa lớn lao trong đời sống tinh thần cộng đồng.

Hình ảnh những phụ nữ Thái trong bộ váy áo truyền thống, mái tóc dài xõa xuống dòng nước mát, tạo nên khoảnh khắc đậm chất văn hóa vùng cao Nậm Pồ.

Ông Lò Văn Biên, Phó Chủ tịch UBND xã Chà Tở, khẳng định: Địa phương xác định phải giữ nguyên “phần hồn cốt” của nghi lễ, từ không gian tổ chức, trình tự nghi thức đến lời khấn truyền thống. “Chúng tôi mong thế hệ trẻ hiểu đúng giá trị của nghi lễ, tự hào và chủ động tham gia gìn giữ. Khi người trẻ coi đó là một phần đời sống của mình, dòng chảy văn hóa sẽ được tiếp nối bền vững. Chính quyền sẽ đóng vai trò định hướng, hỗ trợ nguồn lực, lồng ghép bảo tồn văn hóa với phát triển kinh tế - xã hội trong điều kiện hiện đại”, ông Biên nhấn mạnh.

Theo lãnh đạo xã Chà Tở, lễ hội ngoài việc bảo tồn một phong tục truyền thống còn là “bài học sống” để giáo dục thế hệ trẻ về cội nguồn, về sự gắn kết cộng đồng và lòng trân trọng các giá trị văn hóa dân tộc.

Trong nhịp sống hiện đại đang đổi thay từng ngày, lễ gội đầu “Áp hô chiêng” vẫn được gìn giữ trọn vẹn nơi bản làng bên suối Nậm Pồ. Cùng với hi vọng, dòng nước sẽ cuốn đi những điều cũ kỹ của một năm đã qua và nâng đỡ niềm tin, hy vọng vào sự gắn bó của cộng đồng người Thái trắng với bản sắc riêng có của mình.

Bài, ảnh: Huy Long