Greenland: 'Điểm mù' chiến lược nguy hiểm của châu Âu
Greenland trở thành tâm điểm cạnh tranh địa chính trị mới, buộc châu Âu đối mặt thực tế rằng phản ứng ngoại giao mềm mỏng không thể ngăn chặn các toan tính quyền lực tại Bắc Cực.
Quang cảnh thành phố Nuuk, Greenland. Ảnh: THX/TTXVN
Theo nhận định mới đây của Tiến sĩ Justina Budginaite-Froehly, nghiên cứu viên cao cấp không thường trú tại Trung tâm châu Âu và Sáng kiến An ninh xuyên Đại Tây Dương của Hội đồng Đại Tây Dương (người cũng từng làm việc tại Bộ Quốc phòng Cộng hòa Litva), trên tin realcleardefense.com, tham vọng của chính quyền Trump về việc "chiếm" Greenland một lần nữa đã khiến các nước châu Âu phải lên tiếng.
Tuy nhiên, phản ứng của châu Âu vẫn chỉ dừng lại ở những tuyên bố bày tỏ lo ngại và viện dẫn luật pháp quốc tế. Đây là phản xạ có thể hiểu được, nhưng cũng bộc lộ một điểm yếu nghiêm trọng: nếu châu Âu chỉ giới hạn phản ứng ở việc tuyên bố những gì không được phép, tiếng nói của họ sẽ có ít trọng lượng trong kỷ nguyên chính trị quyền lực dựa trên giao dịch.
Tiến sĩ Justina lưu ý, lập luận của ông Trump về Greenland không phải là mới và cũng không khả thi về mặt pháp lý. Greenland là lãnh thổ tự trị thuộc Đan Mạch, nằm trong khối NATO và được bảo vệ bởi luật pháp quốc tế. Không có con đường hợp pháp nào cho một cuộc can thiệp kiểu Venezuela vào hòn đảo Bắc Cực này.
Tuy nhiên, tính hợp pháp thôi chưa đủ để tạo ra an ninh. Bài học thực sự từ cách hành xử của chính quyền Trump đối với Venezuela là họ hành động khi tin rằng việc kiểm soát là khả thi, sự kháng cự có thể quản lý được và không có lựa chọn nào khác. Nếu châu Âu muốn đảm bảo không một thế lực bên ngoài nào - không phải Mỹ, không phải Nga, không phải Trung Quốc - có thể xem xét đến việc sử dụng đòn bẩy cưỡng chế đối với Greenland, họ phải tập trung ít hơn vào các ngôn từ phản đối và nhiều hơn vào các bước đi chiến lược.
Tại sao Greenland lại quan trọng?
Từ góc nhìn của Washington, Greenland là một tài sản chiến lược. Vị trí nằm giữa eo biển Greenland-Iceland-Anh (GIUK) khiến nó trở thành trung tâm để giám sát các tàu ngầm Nga - và có thể sắp tới là Trung Quốc - tiến vào Đại Tây Dương. Các hệ thống radar cảnh báo sớm và theo dõi tên lửa đặt tại Greenland cung cấp thông tin trực tiếp cho hệ thống phòng thủ nội địa của Mỹ.
Hơn nữa, Greenland đang nổi lên như một nút quan trọng trong việc chỉ huy và kiểm soát vệ tinh, nhận thức về không gian và theo dõi vệ tinh. Địa lý của nó cho phép xây dựng các trạm mặt đất và cơ sở hạ tầng thông tin liên lạc an toàn, ngày càng trở nên quan trọng khi các đối thủ phát triển khả năng chống không gian và mạng.
Chính những lý do này giải thích tại sao vào tháng 6/2025, chính quyền Trump đã chuyển Greenland từ Bộ Tư lệnh châu Âu của Mỹ sang Bộ Tư lệnh Bắc Âu. Điều này phản ánh cái nhìn rộng hơn về hòn đảo như một phần của cuộc cạnh tranh quyền lực lớn đang nổi lên ở Bắc Cực.
Trong cuộc cạnh tranh này, Nga đã xây dựng được một thế trận quân sự đáng gờm ở Bắc Cực, trong khi Trung Quốc đang định vị mình để gây ảnh hưởng lâu dài với tư cách là một "quốc gia cận Bắc Cực". Moskva và Bắc Kinh đang ngày càng hợp tác trong việc phát triển Tuyến đường biển phía Bắc, điều này sẽ cho phép một tuyến đường vận chuyển lưỡng dụng ngắn hơn giữa châu Âu và châu Á.
Vấn đề của châu Âu không phải là Washington coi Greenland là một tài sản chiến lược. Vấn đề là chính châu Âu phần lớn đã không nhận ra điều đó. Trong nhiều thập kỷ, Greenland được coi là một vấn đề nhạy cảm về chính trị hơn là một ưu tiên chiến lược. Điều đó giờ đây đang trở nên nguy hiểm. Trong kỷ nguyên cạnh tranh quyền lực đang gia tăng, vùng lãnh thổ được bảo vệ yếu kém, quản lý lỏng lẻo hoặc phụ thuộc vào bên ngoài sẽ dễ bị gây áp lực, bất kể tình trạng pháp lý của nó.
Những bước đi chậm chạp
Có những dấu hiệu đáng mừng cho thấy tình hình đang bắt đầu thay đổi. Các quốc gia châu Âu đang đầu tư vào cơ sở hạ tầng truyền thông vệ tinh ở Greenland để giảm sự phụ thuộc quá mức vào đảo Svalbard của Na Uy và tăng cường khả năng chống nhiễu. Đan Mạch đang tăng chi tiêu quốc phòng cho khu vực Bắc Cực và thảo luận về việc triển khai các năng lực mới ở Greenland. Tuy nhiên, những bước đi này vẫn còn quá chậm, quá rời rạc và quá thận trọng.
Tiến sĩ Justina nhấn mạnh, điều châu Âu thiếu không phải là nhận thức mà là quyết tâm. Nếu mục tiêu là làm cho việc cưỡng chế trở nên bất khả thi chứ không chỉ đơn thuần là bất hợp pháp, châu Âu phải đảm bảo rằng Greenland được bảo vệ một cách rõ ràng, được tích hợp sâu rộng vào kế hoạch an ninh của châu Âu và được gắn kết về mặt chính trị trong hợp tác xuyên Đại Tây Dương.
Điều này đòi hỏi sự hiện diện bền vững của châu Âu để giám sát khoảng trống GIUK, bảo vệ cơ sở hạ tầng không gian và trọng yếu. Đây không thể là sự can thiệp nhất thời mà phải là một cam kết dài hạn được tính toán kỹ lưỡng.
Nghịch lý thay, đây cũng là cách hiệu quả nhất để ứng phó với chính quyền Trump. Tổng thống Mỹ khó có thể bị kiềm chế bởi những bài diễn thuyết về luật quốc tế, nhưng lại phản ứng tích cực trước sức mạnh, sự rõ ràng và những bằng chứng thực tế. Một châu Âu coi Greenland là trọng tâm an ninh của chính mình có thể chuyển hướng sự ám ảnh của chính quyền Trump về việc sáp nhập Greenland sang hợp tác vì an ninh của Greenland.
