Nga khẳng định vị thế tại Bắc Cực bằng hạm đội tàu phá băng hạt nhân thế hệ mới Arktika

Nga đang củng cố quyền kiểm soát chiến lược tại vùng cực thông qua việc hiện đại hóa hạm đội tàu phá băng hạt nhân, trọng tâm là các tàu thuộc Dự án 22220 (lớp Arktika). Đây là những phương tiện then chốt giúp duy trì hoạt động thông suốt trên Tuyến đường biển phía Bắc, đồng thời đóng vai trò là nền tảng hậu cần và tác chiến quan trọng trong bối cảnh địa chính trị Bắc Cực ngày càng phức tạp.

Hệ thống Bastion được Nga triển khai tại Bắc Cực.

Sức mạnh kỹ thuật của Dự án 22220 Arktika

Dự án 22220 đại diện cho thế hệ tàu phá băng chạy bằng năng lượng hạt nhân tiên tiến nhất hiện nay. Điểm đặc biệt của dòng tàu này là thiết kế mớn nước kép, cho phép chúng hoạt động hiệu quả cả ở vùng biển sâu lẫn các vùng nước nông tại cửa sông Siberia. Khả năng linh hoạt này giúp thay thế đồng thời các lớp tàu cũ như Project 10520 Arktika và Taimyr, tối ưu hóa chi phí vận hành.

Về thông số kỹ thuật, các tàu này có chiều dài 173,3 mét, trọng lượng rẽ nước tối thiểu 26.771 tấn – lớn hơn cả tàu tuần dương tên lửa lớp Orlan. Hệ thống động cơ bao gồm hai lò phản ứng hạt nhân công suất 60 megawatt, cho phép tàu hoạt động liên tục từ 5 đến 7 năm mà không cần nạp nhiên liệu. Với cấu trúc vỏ thép đặc biệt và ba chân vịt bốn cánh, tàu có khả năng phá lớp băng dày tới 3 mét khi di chuyển ở tốc độ 1,5-2 hải lý/giờ.

Hiện tại, bốn tàu thuộc dự án đã đi vào hoạt động gồm: Arktika, Sibir, Ural và Yakutia. Ba tàu khác là Chukotka, Leningrad và Stalingrad đang trong quá trình hoàn thiện tại các xưởng đóng tàu.

Vai trò kinh tế và chiến lược hàng hải

Phát triển hạm đội tàu phá băng là một phần trong kế hoạch "Những nguyên tắc cơ bản của Chính sách Bắc Cực Quốc gia giai đoạn đến năm 2035". Trong bối cảnh các thị trường phương Tây bị hạn chế, Nga đang đẩy mạnh sử dụng Tuyến đường biển phía Bắc để vận chuyển tài nguyên năng lượng sang khu vực châu Á - Thái Bình Dương. Các tàu phá băng như Stalingrad sẽ đóng vai trò mở đường cho các đoàn tàu vận tải, giúp rút ngắn đáng kể thời gian và chi phí so với các tuyến đường hàng hải truyền thống qua kênh đào Suez.

Bên cạnh đó, hạm đội tàu phá băng của Nga còn bao gồm các tàu chạy bằng động cơ diesel-điện thuộc Dự án 21180 như Ilya Muromets và Evpatiy Kolovrat. Những con tàu này không chỉ phá băng dày 1 mét mà còn được trang bị vũ khí như pháo hải quân bắn nhanh AK-630, có khả năng chuyển đổi nhanh chóng thành tàu chiến tấn công khi cần thiết.

Năng lực quân sự hóa và phòng thủ vùng cực

Nga đã thiết lập một mạng lưới phòng thủ đa tầng tại Bắc Cực để đối trọng với sự gia tăng hiện diện của NATO sau khi Phần Lan và Thụy Điển gia nhập liên minh. Hệ thống phòng thủ này bao gồm:

Hệ thống tên lửa: Tổ hợp tên lửa phòng không tầm xa S-400, được bảo vệ bởi các hệ thống tầm ngắn Pantsir và Tor.
Phòng thủ bờ biển: Các hệ thống tên lửa Bal và Bastion bảo vệ căn cứ khỏi các mối đe dọa từ phía biển.
Lực lượng mặt đất: Lữ đoàn Bộ binh Cơ giới Độc lập số 80 là đơn vị chính quy chuyên trách tác chiến trong điều kiện khắc nghiệt.

Trang thiết bị mặt đất chủ yếu dựa trên xe địa hình bánh xích hai khớp nối DT-30 Vityaz, có khả năng hoạt động ở nhiệt độ -55 độ C và vượt qua các chướng ngại vật nước. Ngoài ra, Nga còn triển khai trực thăng Mi-8AMTSh-VA được cải tiến riêng cho vùng cực với hệ thống sưởi ấm bộ phận truyền động.

Tương quan lực lượng tại Bắc Cực

Hiện nay, Nga nắm giữ ưu thế vượt trội về số lượng tàu phá băng. Ngược lại, Lực lượng Bảo vệ bờ biển Mỹ chỉ có hai tàu là Polar Star và Healy, trong đó tàu Healy thường xuyên phải bảo trì. Các quốc gia khác như Canada, Na Uy, và Đan Mạch dù có khả năng tuần tra nhưng thiếu cơ sở hạ tầng quân sự và năng lực triển khai lực lượng bộ binh quy mô lớn như Nga.

Việc kiểm soát Bắc Cực không chỉ đảm bảo an ninh quốc gia mà còn mở ra cơ hội khai thác tài nguyên thiên nhiên dồi dào, giúp Moscow duy trì sự hiện diện thường trực ở phía bắc lục địa Á Âu trong tương lai dài hạn.

Tuệ Nhân