GS Carl Thayer: Việt Nam đang định hình vai trò cường quốc tầm trung

Trả lời Tri thức - Znews, GS Carl Thayer, Học viện Quốc phòng Australia, cho rằng Đại hội XIV có ý nghĩa đặc biệt quan trọng khi mở ra cơ hội chuyển giao thế hệ lãnh đạo cấp cao một cách trật tự đồng thời tạo điều kiện để thúc đẩy các tài năng mới, tiếp nối thành quả của quá trình tinh gọn bộ máy chính trị chưa từng có.

“Mục tiêu là đưa nền kinh tế Việt Nam phát triển lên tầm cao hơn và đạt năng suất cao hơn”, ông Thayer nhấn mạnh.

Chương trình nghị sự đầy tham vọng

- Thưa Giáo sư Carl Thayer, Đại hội Đảng Cộng sản Việt Nam lần thứ XIV sắp diễn ra, trùng với kỷ niệm 40 năm quá trình cải cách của đất nước, ông đánh giá như thế nào về thời điểm và tầm quan trọng của Đại hội Đảng XIV?

GS Carl Thayer: Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng Cộng sản Việt Nam có ý nghĩa quan trọng đối với Việt Nam vì nhiều lý do. Hệ thống địa chính trị quốc tế đang đối mặt với nhiều thách thức, bao gồm chiến tranh ở Ukraine; xung đột vũ trang ở Trung Đông; các mối đe dọa đến chủ quyền quốc gia ở Mỹ Latin, châu Âu và khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương; cũng như các cuộc chiến thương mại đã làm gián đoạn nền kinh tế toàn cầu.

Giáo sư Carl Thayer, Học viện Quốc phòng Australia. Ảnh: TTXVN.

Hệ thống địa chính trị hiện nay đặt ra cả thách thức và cơ hội cho Việt Nam.

Thời điểm tổ chức Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV có ý nghĩa quan trọng đối với Việt Nam. Đây là cơ hội để thực hiện chuyển giao thế hệ lãnh đạo cấp cao một cách trật tự đồng thời tạo điều kiện để thúc đẩy các tài năng mới, tiếp nối thành quả của quá trình tinh gọn bộ máy chính trị chưa từng có. Mục tiêu là đưa nền kinh tế Việt Nam phát triển lên tầm cao hơn và đạt năng suất cao hơn.

Tái cấu trúc nền kinh tế để thoát bẫy thu nhập trung bình

- Dự thảo văn kiện Đại hội Đảng đã nêu rõ các vấn đề chính, bao trùm nhiều nội dung như tăng trưởng GDP, thiết lập mô hình tăng trưởng mới và tái cấu trúc kinh tế... Ông đánh giá thế nào về những nội dung này?

GS Carl Thayer: Đảng Cộng sản Việt Nam đã đề ra một chương trình nghị sự đầy tham vọng dựa trên loạt nghị quyết quan trọng có liên quan mật thiết với nhau, bao gồm khoa học, công nghệ, đổi mới và chuyển đổi số quốc gia; hội nhập quốc tế trong tình hình mới; xây dựng và thi hành pháp luật; phát triển khu vực tư nhân; đảm bảo an ninh năng lượng quốc gia; đột phá trong giáo dục và đào tạo; và các giải pháp đột phá, tăng cường và bảo vệ chăm sóc sức khỏe nhân dân.

Phụ lục của Báo cáo Chính trị có Kế hoạch hành động dày 200 trang, nêu rõ 12 nhiệm vụ chính, trong đó 6 nhiệm vụ được nhấn mạnh là nhiệm vụ trọng điểm: cải cách và phát triển các cơ sở chính trị, pháp luật trọng điểm; xây dựng Đảng; kinh tế thị trường xã hội chủ nghĩa; khoa học, công nghệ, đổi mới và chuyển đổi số; phát triển nguồn nhân lực, văn hóa, xã hội bền vững; và tăng cường quốc phòng, an ninh và đối ngoại.

Chương trình hành động cũng kêu gọi 3 bước đột phá chiến lược gồm hiện đại hóa hệ thống pháp luật để hỗ trợ chuyển đổi số và mô hình kinh tế mới, đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao để hỗ trợ đổi mới sáng tạo; và phát triển cơ sở hạ tầng hiện đại và tích hợp tốt; cùng với đó là “4 chuyển đổi” (số, xanh, năng lượng và nguồn nhân lực) và “2 chuyển dịch” (kinh tế tuần hoàn và kinh tế xanh).

Với những nội dung này, “sự trỗi dậy của Việt Nam trong kỷ nguyên mới” hoàn toàn có thể được coi là Đổi Mới 2.0 bởi mô hình kinh tế tăng trưởng xuất khẩu dựa vào đầu tư nước ngoài không còn phù hợp nếu Việt Nam muốn tránh bẫy thu nhập trung bình.

TP.HCM chấp thuận cho VinSpeed triển khai dự án đường sắt Bến Thành - Cần Giờ hơn 102.000 tỷ đồng. Ảnh: Quỳnh Danh.

- Lần đầu tiên, dự thảo Báo cáo Chính trị của Đại hội Đảng lần thứ XIV nhấn mạnh sự cần thiết phải “đạt được bước phát triển đột phá” thay vì chỉ đơn thuần “phát triển” hay “xây dựng” như các nghị quyết trước đây của Đảng về ngành công nghiệp quốc phòng và an ninh. Ông đánh giá như thế nào về cách tiếp cận mới này, đặc biệt trong bối cảnh toàn cầu hiện nay?

GS Carl Thayer: Việt Nam đã theo đuổi chính sách đa dạng hóa và đa phương hóa quan hệ đối ngoại trong nhiều thập kỷ. Gần đây nhất, Việt Nam đã mở rộng số lượng quan hệ đối tác chiến lược toàn diện lên 14 đối tác. Tất cả đều là các nền kinh tế phát triển. Việt Nam cũng đã mở rộng số lượng quan hệ đối tác chiến lược toàn diện.

Về lĩnh vực quốc phòng - an ninh, công nghệ lưỡng dụng - công nghệ có ứng dụng trong cả lĩnh vực dân sự và quân sự - đang được thúc đẩy bởi trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn và điện toán lượng tử. Tất cả đều là sản phẩm của cuộc Cách mạng Công nghiệp lần thứ 4.

Trong kỷ nguyên mới, Việt Nam có thể tận dụng các mối quan hệ đối tác chiến lược toàn diện để cùng có lợi trong ngành công nghiệp quốc phòng và an ninh. Điều này sẽ bao gồm trao đổi nghiên cứu và phát triển, cũng như sản xuất chung và bảo trì, đại tu và sửa chữa.

“Việt Nam đang trỗi dậy như một cường quốc tầm trung”

- Việt Nam có những lợi thế và thách thức nào trong việc theo đuổi các mục tiêu này, thưa ông?

GS Carl Thayer: Chỉ số Sức mạnh Châu Á 2025 của Viện Lowy cung cấp một phân tích so sánh về tổng sức mạnh quốc gia. Việt Nam xếp thứ 12 trong số 27 quốc gia ở khu vực châu Á - Thái Bình Dương. Đáng chú ý, Viện Lowy đánh giá năm 2025, Việt Nam đạt được những tiến bộ lớn nhất trong quan hệ kinh tế (+3,1 điểm). Ở những lĩnh vực khác, Việt Nam đã cải thiện về năng lực quân sự (+1,6), ảnh hưởng văn hóa (+1,6), mạng lưới quốc phòng (+1,3), ảnh hưởng ngoại giao (+0,9) và khả năng phục hồi (+0,7).

Lợi thế là khi trở thành một "cường quốc tầm trung", Việt Nam sẽ tăng cường quyền tự chủ chiến lược và uy tín quốc tế, đồng thời đóng vai trò ngày càng quan trọng trong an ninh khu vực ở Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương cũng như các vấn đề toàn cầu.

Đối mặt với bối cảnh tình hình địa chính trị bất định hiện nay, Việt Nam cũng có nhiều thế mạnh bao gồm dân số, địa lý, tài nguyên thiên nhiên, văn hóa và chính trị. Việt Nam có dân số trẻ đông đảo và được giáo dục tốt. Việt Nam có nguồn tài nguyên thiên nhiên dồi dào như than đá, dầu khí, bauxite, thủy điện và gỗ.

Về vị trí chiến lược, Việt Nam nằm trên các tuyến đường vận chuyển chính ở Biển Đông. Văn hóa Việt Nam đề cao vai trò của gia đình, cộng đồng và giáo dục. Hệ thống hỗ trợ học sinh năng khiếu của Việt Nam đã tạo ra một thế hệ các nhà đổi mới. Hệ thống chính trị của Việt Nam ổn định. Các nhà lãnh đạo Việt Nam thừa hưởng di sản về quy hoạch dài hạn dựa trên sự đồng thuận. Cuối cùng, Việt Nam có một đội ngũ ngoại giao chuyên nghiệp, được đào tạo bài bản và thông thạo nhiều ngôn ngữ…

Thách thức đặt ra là để đóng vai trò xây dựng trong các vấn đề khu vực và toàn cầu, Việt Nam sẽ phải dành nhiều nguồn lực vật chất và nhân lực hơn cho an ninh và quốc phòng. Chừng nào nền kinh tế còn tăng trưởng, Việt Nam sẽ có thể đáp ứng được thách thức này.

Năng lực tổng hợp của Việt Nam tiếp tục được củng cố, với mức tăng đáng kể về quân sự, văn hóa, quốc phòng, ngoại giao và khả năng phục hồi. Ảnh: Quỳnh Danh, Việt Linh

- Theo ông, tại thời điểm bước ngoặt này, làm thế nào để Việt Nam thực sự trở thành một cường quốc, không chỉ về kinh tế, mà còn về mức sống, văn hóa và tầm ảnh hưởng cả trong khu vực và trên toàn cầu?

GS Carl Thayer: Nền kinh tế Việt Nam đã tăng trưởng 6% trong 5 năm qua, là nền kinh tế tăng trưởng nhanh nhất Đông Nam Á. GDP của Việt Nam tăng hơn 8% trong năm 2025 và được kỳ vọng sẽ vượt qua GDP của Thái Lan ngay trong năm 2026.

Tương lai của Việt Nam sẽ phụ thuộc vào sự tăng trưởng kinh tế liên tục và việc chuyển đổi phương thức sản xuất từ sản xuất thâm canh lao động sang sản xuất dựa trên chuyển đổi công nghệ. Con đường phía trước của Việt Nam đã được vạch ra trong Kế hoạch hành động đính kèm Phụ lục Báo cáo Chính trị của Đại hội đại biểu toàn quốc khóa XIV.

Khu vực tư nhân đóng góp 51% Tổng sản phẩm quốc nội (GDP) của Việt Nam và sử dụng 80% lực lượng lao động. Việc Việt Nam chuyển đổi sang mô hình kinh tế mới sẽ không thể thực hiện được nếu không có sự bùng nổ của các doanh nghiệp vừa và nhỏ trong các lĩnh vực khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Một thị trường cạnh tranh sẽ tạo động lực cho thế hệ các nhà đổi mới tiếp theo.

Và để phát triển các sản phẩm mới để xuất khẩu, Việt Nam cần tăng cường mạnh mẽ nguồn nhân lực trong thiết kế kỹ thuật, hỗ trợ và trí tuệ nhân tạo (AI).

Việt Nam có thể nâng cao mức sống, văn hóa và tầm ảnh hưởng khu vực và toàn cầu bằng cách thực hiện hiệu quả Kế hoạch hành động thông qua việc hoàn thành thành công 6 nhiệm vụ trọng điểm: Cải cách và phát triển các thể chế chính trị, pháp luật trọng điểm; Xây dựng Đảng; Kinh tế thị trường xã hội chủ nghĩa; Đổi mới khoa học, công nghệ và số hóa; Phát triển nguồn nhân lực, văn hóa, xã hội bền vững; Tăng cường quốc phòng, an ninh và đối ngoại.

Đồng thời, Việt Nam phải nỗ lực hơn nữa để đạt được 17 Mục tiêu Phát triển Bền vững (SDG) của Liên Hợp Quốc vào năm 2030, khi Việt Nam kỳ vọng trở thành một quốc gia đang phát triển với nền công nghiệp hiện đại và thu nhập cao.

- Xin cảm ơn ông!

Đại hội XIV của Đảng sẽ đưa ra những quyết định mang tính đột phá Trước thềm Đại hội Đảng XIV, Giáo sư Carl Thayer, thuộc Học viện Quốc phòng Australia, Đại học New South Wales, kỳ vọng Đại hội XIV của Đảng Cộng sản Việt Nam sẽ đưa ra những quyết định mang tính đột phá.

Hạnh Xuân (thực hiện)