GS.NGND Nguyễn Đình Chú: 'Xin cảm tạ trời đất cho tôi được làm nghề thầy'

Ngày 24/10, Khoa Ngữ văn, Trường ĐH Sư phạm Hà Nội long trọng tổ chức Lễ kỷ niệm 75 năm ngày thành lập. Không khí hội trường trở nên xúc động khi GS.NGND Nguyễn Đình Chú, 98 tuổi, người thầy tâm huyết của bao thế hệ học trò chia sẻ những tình cảm sâu nặng dành cho Khoa Ngữ văn, nơi ông gắn bó trong suốt chặng đường 75 năm xây dựng và phát triển.

Khẳng định, Khoa Ngữ văn là “sinh địa, thánh địa, đất hứa” của cuộc đời mình, GS.NGND. Nguyễn Đình Chú xúc động nhắc lại những người thầy đã có ảnh hưởng sâu sắc đến con đường học tập, nghiên cứu của ông. Trong đó, đặc biệt là GS Đặng Thai Mai và GS Trần Đức Thảo.

“Ở đây, tôi được học với những bậc thầy, những bậc sư biểu của đất nước. Trong đó, đặc biệt có hai người thầy. Một là GS Đặng Thai Mai, người cho tôi sự sống. Tôi có thể nói, nếu không có sự tái sinh của GS Đặng Thai Mai thì hôm nay tôi không đứng ở đây. Chính giáo sư đã gieo vào trong tôi sự thèm khát suốt đời về tri thức. Người thứ hai là GS Trần Đức Thảo, người đã cho tôi cái đầu về tư duy”, GS Nguyễn Đình Chú xúc động chia sẻ.

GS Nguyễn Đình Chú trân trọng tặng Khoa Ngữ văn cuốn sách “Nâng cao phẩm chất tư duy, cái gốc của mọi vấn đề”.

Nhân dịp kỷ niệm 75 năm thành lập, GS Nguyễn Đình Chú trân trọng tặng Khoa Ngữ văn cuốn sách “Nâng cao phẩm chất tư duy, cái gốc của mọi vấn đề”. Theo ông, mọi việc chúng ta làm và kết quả đạt được đều xuất phát từ cái đầu, từ tư duy. Muốn phát triển đại học, phát triển đất nước phải bắt đầu từ việc phát triển tư duy, coi trọng nâng cao phẩm chất tư duy. Đây cũng là điều ông mong muốn gửi gắm qua cuốn sách.

Cuốn sách là sự tổng kết những trải nghiệm trong suốt cuộc đời nghiên cứu và giảng dạy của GS Nguyễn Đình Chú. Ông mong muốn truyền lại những kinh nghiệm của mình cho các thế hệ học trò, sinh viên.

Trò chuyện với PV Tri thức và Cuộc sống, GS Nguyễn Đình Chú cho biết, ông sinh ngày 9/10/1929, tại huyện Nghi Lộc, Nghệ An trong một gia đình Nho học, có truyền thống yêu nước, thân dân.

Ông là hậu duệ của Thái sư Cương Quốc công Nguyễn Xí (thời Lê sơ - thế kỷ XV). Cha ông là cụ Tú tài Nguyễn Huy Côn (1866-1954), bạn học với cụ Giải nguyên Phan Bội Châu và cụ Phó bảng Nguyễn Sinh Sắc.

GS.NGND Nguyễn Đình Chú và PGS.TS Nguyễn Việt Hùng, Giảng viên cao cấp Trường ĐH Sư phạm Hà Nội tại Lễ Kỷ niệm.

Tình yêu nghề của ông có sự ảnh hưởng lớn từ cha mình. Cha ông không làm quan mà mở lớp dạy học.

“Tôi còn nhớ, trong nhà tôi có treo một câu đối, vế sau viết: “trình phu tử tử gia ý tứ, song thảo trì ngư”, dịch nghĩa là: Ông Trình Phu Tử ngồi trong nhà nhìn ra ao cá, thấy cá bơi lượn. Điều đó để lại một ám ảnh, ấn tượng rất lớn trong tôi ngay từ lúc nhỏ về cuộc sống thanh đạm, cao nhã của nghề dạy học.

Đặc biệt, khi tôi bắt đầu đi học, cha tôi đã làm một lễ gọi là lễ “khai tâm” cho tôi. Lễ vật, hương án bày lên lưng chừng núi Kỳ Sơn, đúng vào hôm rằm, dưới vầng trăng sáng vằng vặc, cha tôi quỳ xuống khấn... Khoảnh khắc ấy đã in đậm trong tâm trí tôi, khiến sự học trong tôi là một cái gì đó thiêng liêng lắm. Và đến khi tôi học hết cấp 3, ông thầy dạy của tôi phê một câu thế này: “Trò này sau này nên làm nghề dạy”, ông chia sẻ.

GS Nguyễn Đình Chú cho hay, làm gì cũng vậy, muốn yêu thì phải tìm được lý do để mà yêu. Đối với ông, điều tuyệt vời nhất của nghề dạy là hằng ngày được tiếp xúc với lứa tuổi đẹp nhất của một đời người. Đặc biệt, đây là một nghề toàn nói những điều tốt đẹp.

“Trong một ngày, ví dụ nói 100 câu, thì có tới 70% là nói trong lớp học. Năm sau lại phải cố nói hay hơn năm trước. Mà phải sống thế nào thì mới nói hay được. Cho nên, đây là một nghề đảm bảo cho mình về nhân cách.

Quá nửa cuộc đời đi dạy, tôi có thể nói thế này: Xin cảm ơn trời đất đã cho tôi được làm nghề thầy giáo! Nếu có kiếp sau, tái sinh, tôi vẫn xin được làm nghề dạy học!”, ông xúc động bày tỏ.

Trong ký ức các thế hệ sinh viên khoa Ngữ văn Trường ĐH Sư phạm Hà Nội, GS.NGND Nguyễn Đình Chú là nhà giáo tài đức, mẫu mực, hết lòng thương yêu học trò. Nhiều sinh viên đã bày tỏ những chia sẻ những ký ức xúc động về thầy dưới những bài đăng có hình ảnh, phát biểu của Thầy tại Lễ Kỷ niệm 75 năm thành lập Khoa Ngữ văn.

Cố TS Chu Văn Sơn (thứ 3 bìa phải hàng đầu) cùng các nhà giáo của Khoa Ngữ văn, Trường ĐH Sư phạm Hà Nội.

“Thầy hướng dẫn luận văn của tôi. Mua quà thăm thầy, thầy bảo lương thầy cao hơn lương em. Em để tiền còn nuôi con nữa”, “Hôm nay chứng kiến thầy 98 tuổi phát biểu mà rưng rưng cảm động. Kính phục thầy mình quá!”, “Sách Văn học của bao thế hệ 7x, 8x đều quen thuộc với tên thầy chủ biên”, “Những người thầy có tâm huyết với giáo dục cho thế hệ trẻ tương lai và mãi mãi của đất nước là nguyên khí quốc gia dân tộc”..., rất nhiều bình luận xúc động để lại.

Cố TS Chu Văn Sơn, giảng viên Khoa Ngữ văn trong một bài viết về GS Nguyễn Đình Chú đã chia sẻ, chẳng biết từ bao giờ, thầy Chú đã được sinh viên văn định danh là một ông đồ Nghệ. Gọi một giáo sư đại học là ông đồ Nghệ, nghe cứ thế nào… Ấy thế mà lại đúng. Tất nhiên, trước hết là bởi tấm lòng liên tài ở ông.

Cái điều không phải ai cũng dễ có là cái đức xả thân cứu trò. Học trò giỏi, ông quý, học trò khổ, ông thương. Nếu ai vừa giỏi vừa khổ thì xem như đã chiếm trọn trái tim của ông vậy.

Ông đặc biệt thương những sinh viên, học viên gặp hoạn nạn. Biết học trò nào gặp nạn, kể cả tai nạn đời thường lẫn tai nạn chữ nghĩa, văn chương, bao giờ ông cũng xả thân. Ông gửi thư cho người có trách nhiệm, ông đích thân đến cửa này cửa khác, tác động, thuyết phục, rồi vận động các đồng nghiệp, bạn bè, những giáo sư có uy tín cùng tham gia. Có việc phải mất hàng tháng giời tích cực can thiệp mới xong.

Từ lối sống đến cách giảng của GS Chú cũng nặng tình nặng nghĩa. TS Chu Văn Sơn kể, khi nghe ông giảng về Lục Vân Tiên, Ngư Tiều y thuật vấn đáp, rồi thơ điếu, thơ viếng, văn tế của Nguyễn Đình Chiểu, thấy lời ông uyên bác, hùng hồn, tế nhị, nhưng thỉnh thoảng cứ nghẹn ngào.

Trong các tiết học, đâu có thiếu các tình huống vui với nụ cười rạng rỡ trên gương mặt đẹp nổi tiếng của ông, thế mà chẳng hiểu sao, điều TS Sơn nhớ nhất lại là những lúc ông nghẹn lời. Như khi nói sâu vào tấm lòng, vào văn chương chở đạo, vào tư tưởng nhân nghĩa vừa nồng vừa sâu của Đồ Chiểu.

Đặc biệt là nói về cái bi cái hùng của một thời khổ nhục nhưng vĩ đại mà tinh thần của nó hẳn còn lưu mãi trong những câu bất hủ “Đau đớn bấy mẹ già ngồi khóc trẻ, ngọn đèn khuya leo lét trong lều; não nùng thay vợ yếu chạy tìm chồng, cơn bóng xế dật dờ trước ngõ”, hay “Bỏ nhà lũ trẻ lơ xơ chạy/ Mất ổ bầy chim dáo dác bay”, “Nước mắt anh hùng lau chẳng ráo”…

“Ấn tượng còn lại trong tôi bấy giờ là: người giảng sao mà nặng tình nặng nghĩa đến vậy. Cách ông đến với nhà thơ mù đất Bến Tre này là tình cảm. Bằng tấm lòng, ông đã có được sự đồng cảm qua thế kỷ. Phải chăng đó là cái tạng riêng, là cách thức riêng của ông? Kết luận của tôi lúc ấy: muốn hiểu Nguyễn Đình Chiểu, phải học… Nguyễn Đình Chú”, TS Chu Văn Sơn nhớ lại.

Cố TS Chu Văn Sơn viết, nhiều lúc ông đã băn khoăn đặt câu hỏi, một khoa như khoa Văn Đại học Sư phạm Hà Nội rồi đây liệu có thể thiếu những con người như thầy Chú được không?

Các thế hệ nhà giáo của Khoa Ngữ văn, Trường ĐH Sư phạm Hà Nội tại Lễ Kỷ niệm 75 năm thành lập Khoa.

Ai cũng biết khoa Văn Đại học Sư phạm Hà Nội là khoa đầu ngành của toàn quốc. Đầu ngành không chỉ vì tuổi đời cao nhất, có bề dày truyền thống vào hàng số một, không chỉ vì đã đào tạo được số lượng sinh viên văn khoa sư phạm đông nhất nước, không chỉ vì từ đây đội ngũ cán bộ giảng dạy được san sẻ đi khắp nơi làm nòng cốt cho hầu hết các khoa văn đại học trong toàn quốc. Đầu ngành chủ yếu vì vị thế khoa học và uy tín sư phạm thuộc hàng đầu đối với cả quốc gia. Tạo dựng nên ngôi vị của một đơn vị khoa học, hẳn nhiên, vai trò chính phải thuộc về một tinh thần khoa học.

Nhưng đó chưa phải là khác biệt của một đơn vị khoa học chuyên về văn chương. Một đơn vị khoa học văn học chân chính bao giờ cũng phải tạo cái nền, nuôi cái gốc là tinh thần nhân văn.

Cựu sinh viên K47, lớp G về thăm Khoa, tri ân Thầy Cô dịp Kỷ niệm 75 năm ngày thành lập Khoa - một trong những cái nôi nhân văn và học thuật - "một bến chữ, vạn trùng khơi".

Không phải nhân văn trong lí thuyết, trong sách vở. Mà nhân văn ngay trong đời sống, trong cách sống của mỗi nhà khoa học văn học vốn đồng thời là một ông thầy sư phạm. Không có điều đó, xem như ngôi đền này không có móng. Không có điều đó, xem như những lời rao giảng dù văn hoa, hay ho, cao đạo đến mấy cũng không có bảo hành, không có tín chấp. Rất may, ngôi đền Văn khoa Sư phạm Hà Nội có được cái móng này.

“Cái móng bề thế già nửa thế kỷ vẫn vững vàng ấy của khoa Văn Sư phạm Hà Nội được bồi đắp bởi những con người như thầy Nguyễn Đình Chú. Có lẽ bất cứ ai đã từng được học ông, được làm việc với ông đều dễ dàng nhận thấy như vậy”, TS Chu Văn Sơn chia sẻ.

75 năm mạch nguồn "Một bến chữ, vạn trùng khơi".

PGS.TS Nguyễn Việt Hùng, Giảng viên cao cấp Trường ĐH Sư phạm Hà Nội đánh giá: “GS Nguyễn Đình Chú là biểu tượng gốc của các biểu tượng khoa học và giáo dục của Khoa Ngữ văn”.

“Tôi học cha tôi triết lý sống “tri túc”, biết đủ, không tranh giành với ai. Có lẽ vì thế mà tôi được nhiều người thương, giúp đỡ, đặc biệt là hai người thầy lớn, cụ Trần Đức Thảo và cụ Đặng Thai Mai. Noi gương các thầy, tôi luôn tâm niệm một điều, sẽ cố gắng để trở thành một thầy giáo giỏi, được phụ huynh kính trọng, học sinh thương yêu...”, GS Nguyễn Đình Chú chia sẻ.

Bài viết nằm trong loạt bài “Những nhà khoa học, những người thầy” nhằm tôn vinh những tên tuổi đã góp phần làm nên diện mạo và vị thế của khoa học, giáo dục Việt Nam, đồng thời lan tỏa những giá trị mà họ để lại cho các thế hệ hôm nay.

Ảnh trong bài viết: Khoa Ngữ văn, Trường ĐH Sư phạm Hà Nội cung cấp.