GS.TS Nguyễn Thanh Phương tiếp tục hành trình mang tri thức lo sinh kế cho nông dân

Trong danh sách những người trúng cử đại biểu Quốc hội khóa XVI có GS.TS Nguyễn Thanh Phương, một nhà khoa học hết lòng vì bà con Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL).

GS.TS Nguyễn Thanh Phương là Ủy viên Ủy ban Khoa học Công và Môi trường, Quốc hội các Khóa XIII, XIV và XV; Ủy viên Hội đồng Giáo sư Nhà nước kiêm Chủ tịch Hội đồng Giáo sư liên ngành Chăn nuôi – Thú y – Thủy sản, Bí thư Đảng ủy Đại học Cần Thơ.

GS.TS Nguyễn Thanh Phương. Ảnh: Trường ĐH Cần Thơ.

Nhắc đến GS.TS Nguyễn Thanh Phương, là nhắc tới một nhà khoa học có nhiều đóng góp cho ngành thủy sản, gắn bó với người dân ĐBSCL. Các nghiên cứu về sản xuất giống tôm càng xanh và cá tra của ông đã được ứng dụng rộng rãi, góp phần cải thiện sinh kế cho nông dân.

Công trình về tôm càng xanh của ông bắt đầu từ những thử nghiệm nhỏ, với kinh phí khoảng 400.000 đồng từ Khoa Thủy sản, Trường Đại học Cần Thơ và các dụng cụ đơn giản. Kết quả đạt được vượt kỳ vọng, tạo nền tảng cho các nghiên cứu tiếp theo. Nhiều đề tài đã được triển khai như nghiên cứu sản xuất giống tôm càng xanh theo mô hình nước xanh cải tiến, hoàn thiện quy trình kỹ thuật sản xuất giống. Trong đó, dự án chuyển giao công nghệ sản xuất giống tôm càng xanh quy mô nông hộ đã giúp người dân ĐBSCL sản xuất hơn 100 triệu con tôm giống mỗi năm.

Song song với phát triển sản xuất, các nghiên cứu của ông cũng chú trọng yếu tố môi trường. Năm 1992, khi học tại Viện Công nghệ châu Á (AIT), ông thực hiện đề tài về ảnh hưởng của nông dược đến tôm, cá, trong bối cảnh việc sử dụng thuốc trừ sâu trong mô hình nuôi kết hợp còn phổ biến. Giai đoạn 1995–1998, trong luận án tiến sĩ tại Pháp, ông nghiên cứu về nuôi cá bè và cải tiến thức ăn cho cá ba sa, góp phần thúc đẩy sử dụng thức ăn công nghiệp, giảm chi phí và hạn chế ô nhiễm.

Năm 2005, trước thực trạng lạm dụng thuốc trong nuôi tôm, ông tiếp tục đề xuất và triển khai các giải pháp hướng đến sản xuất bền vững và an toàn.

Dù có nhiều đóng góp, ông cho rằng vai trò của mình chủ yếu là nghiên cứu và chuyển giao kỹ thuật, còn hiệu quả thực tế phụ thuộc vào người dân. “Từ thực tế đời sống sản xuất của bà con, nghiên cứu của tôi tập trung vào những vấn đề cần ưu tiên giải quyết”, ông chia sẻ.

GS.TS Nguyễn Thanh Phương sinh năm 1965, quê Vĩnh Long. Năm 1986, ông tốt nghiệp loại giỏi ngành Nuôi trồng thủy sản tại Trường Đại học Cần Thơ và được giữ lại trường.

Ông tốt nghiệp Thạc sĩ tại Viện Công nghệ Châu Á (AIT) năm 1992 và bảo vệ luận án Tiến sĩ tại Viện Quốc gia Bách Khoa Toulouse, Pháp năm 1998.

Trăn trở, tâm huyết với bà con vùng ĐBSCL, với ngành thủy sản, tại nghị trường, ông đã nhiều lần đưa ra những ý kiến thẳng thắn, giàu tính khoa học và thực tiễn.

GS Nguyễn Thanh Phương tại phiên thảo luận tổ Quốc hội. Ảnh: QH.

Trong các phiên thảo luận về Luật Thủy sản, ông nhấn mạnh rằng nguồn lợi thủy sản “không phải là vô tận”, từ đó đề nghị cần quản lý chặt chẽ hoạt động khai thác, bảo vệ hệ sinh thái và phát triển theo hướng bền vững. Ông đặc biệt lưu ý đến thực trạng suy giảm nguồn lợi do khai thác quá mức, ô nhiễm môi trường và tác động của biến đổi khí hậu – những vấn đề đang ảnh hưởng trực tiếp đến sinh kế của người dân vùng ven biển và Đồng bằng sông Cửu Long.

Bên cạnh đó, ông cũng đề xuất hoàn thiện khung pháp lý theo hướng hiện đại hơn, trong đó có việc quản lý khai thác thủy sản bằng hạn ngạch thay vì chỉ theo địa phương, nhằm đáp ứng yêu cầu hội nhập quốc tế và góp phần tháo gỡ cảnh báo “thẻ vàng” của Liên minh châu Âu đối với thủy sản Việt Nam. Đồng thời, ông kiến nghị bổ sung các nguyên tắc đảm bảo an toàn thực phẩm trong toàn bộ chuỗi sản xuất thủy sản, qua đó nâng cao chất lượng và uy tín sản phẩm trên thị trường.

Là một nhà giáo, ông cũng rất tâm huyết với những vấn đề giáo dục. Trao đổi với PV Tri thức và Cuộc sống, GS Nguyễn Thanh Phương cho biết, ở vai trò một đại biểu Quốc hội, qua nhiều cuộc thảo luận trong cuộc họp ủy ban Quốc hội, đã nhiều lần ông đã góp ý về việc cần phải xây dựng một chương trình học bổng cho sinh viên giỏi, giống như cách các quốc gia khác đã làm.

Theo đó, học trò học tới lớp 12, có thể nộp hồ sơ xin học bổng để học đại học gồm cả học phí và sinh hoạt phí. Đây là học bổng dành cho sinh viên giỏi, khuyến khích, phát triển người tài phục vụ đất nước. Hằng năm, Chính phủ sẽ công bố số suất học bổng về các trường, các trường căn cứ vào đó để xét học bổng.

Trúng cử đại biểu Quốc hội khóa XVI, GS.TS Nguyễn Thanh Phương cam kết chương trình hành động sẽ tập trung vào phát triển bền vững cho ĐBSCL và thành phố Cần Thơ, trong đó ưu tiên đào tạo nguồn nhân lực phục vụ nông nghiệp, thủy sản và các ngành kinh tế chủ lực của vùng trong bối cảnh biến đổi khí hậu.

Ông cũng cam kết tích cực tham gia xây dựng luật, nghị quyết và các quyết sách quan trọng của Quốc hội, đồng thời thúc đẩy các chính sách hỗ trợ phát triển chuỗi sản xuất, chế biến và tiêu thụ nông sản nhằm bảo đảm sinh kế và thu nhập ổn định cho người dân.

GS.TS Nguyễn Thanh Phương nhận Huân chương Lao động Hạng 3 năm 2008; Là Chiến sĩ thi đua toàn quốc năm 2008-2009; Nhận Bằng khen của Thủ tướng năm 2004; Huân chương Lao động hạng Nhì năm 2025.

Chiến sĩ thi đua cấp Bộ của Bộ Giáo dục và Đào tạo năm 2006-2007.

Giải thưởng Bông Lúa Vàng năm 2003 cho công trình nghiên cứu xây dựng và ứng dụng quy trình sản xuất giống tôm càng xanh – mô hình nước xanh cải tiến. Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn.

Giải thưởng Bông lúa vàng Việt Nam – Thương hiệu và Chất lượng cho đóng góp công trình nghiên cứu vào sự phát triển Nông nghiệp năm 2011.

Ông là 1 trong số 106 trí thức được vinh danh, nhận bằng khen từ Chủ tịch Nước cho những đóng góp, thành tích xuất sắc (năm 2022).

Mai Loan