GS.TSKH Nguyễn Đình Đức: Nhiệm kỳ Quốc hội khóa XVI là 'cơ hội vàng' cho sự phát triển đột phá của đất nước

Trước thềm bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI và đại biểu Hội đồng nhân dân các cấp nhiệm kỳ 2026 - 2031, trao đổi với Báo Đại biểu Nhân dân, GS.TSKH Nguyễn Đình Đức - Trường Đại học Công nghệ, Đại học Quốc gia Hà Nội chia sẻ nhiều góc nhìn về vai trò của Quốc hội trong giai đoạn mới, cũng như kỳ vọng đối với sự tham gia của đội ngũ trí thức, nhà khoa học trong hoạt động lập pháp và hoạch định chính sách.

Lựa chọn những đại biểu tiêu biểu về trí tuệ, bản lĩnh và trách nhiệm

- Thưa GS.TSKH Nguyễn Đình Đức, với tư cách một cử tri và một nhà khoa học, ông nhìn nhận như thế nào về ý nghĩa của cuộc bầu cử Quốc hội khóa XVI trong bối cảnh đất nước đang bước vào giai đoạn phát triển mới?

GS.TSKH Nguyễn Đình Đức: Với tư cách là một cử tri và một nhà khoa học, tôi cho rằng cuộc bầu cử Quốc hội khóa XVI có ý nghĩa rất quan trọng đối với tiến trình phát triển của đất nước trong giai đoạn mới. Đây không chỉ là một sự kiện chính trị mang tính định kỳ của Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, mà còn là dịp để nhân dân thực hiện quyền làm chủ của mình, lựa chọn những đại biểu thật sự tiêu biểu về trí tuệ, bản lĩnh và trách nhiệm để tham gia vào cơ quan quyền lực Nhà nước cao nhất.

Trong bối cảnh Việt Nam đang bước vào một giai đoạn phát triển mới với cơ hội vàng để phát triển đột phá dựa vào trí thức và khoa học công nghệ, nhưng cũng không ít thách thức - từ chuyển đổi số, phát triển kinh tế tri thức, đổi mới mô hình tăng trưởng cho đến bảo đảm an ninh, quốc phòng và hội nhập quốc tế sâu rộng, vai trò của Quốc hội ngày càng trở nên quan trọng. Quốc hội không chỉ làm luật mà còn định hướng các chính sách lớn, tạo khuôn khổ pháp lý cho khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và giáo dục đào tạo - những lĩnh vực then chốt quyết định năng lực cạnh tranh và vị thế của quốc gia trong tương lai.

GS.TSKH Nguyễn Đình Đức - Trường Đại học Công nghệ, Đại học Quốc gia Hà Nội. Ảnh: Phạm Thắng

Ở góc độ của một nhà khoa học, tôi đặc biệt kỳ vọng Quốc hội khóa XVI sẽ tiếp tục thúc đẩy mạnh mẽ hơn nữa hệ sinh thái khoa học - công nghệ và đổi mới sáng tạo của đất nước.

Điều đó đòi hỏi những chính sách đột phá nhằm phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, khuyến khích nghiên cứu cơ bản và đặc biệt là nghiên cứu ứng dụng, phát triển các công nghệ cao, công nghệ chiến lược để tạo nên những giá trị gia tăng thần kỳ cho sự phát triển thịnh vượng, giàu mạnh của Quốc gia, gắn kết chặt chẽ mô hình 4 nhà: giữa Nhà nước, nhà khoa học, đại học - viện nghiên cứu và doanh nghiệp, cũng như tạo điều kiện để các nhà khoa học đóng góp nhiều hơn vào quá trình hoạch định chính sách.

Tôi cũng tin rằng cuộc bầu cử lần này sẽ góp phần lựa chọn được một Quốc hội thực sự đại diện cho trí tuệ và khát vọng phát triển của dân tộc - một Quốc hội hành động, đổi mới và gần gũi với nhân dân. Khi những người có tâm huyết, có năng lực và có tầm nhìn chiến lược được trao trách nhiệm, Quốc hội sẽ tiếp tục phát huy vai trò là trung tâm của quá trình kiến tạo thể chế, từ đó tạo động lực mạnh mẽ cho Việt Nam phát triển nhanh và bền vững trong những thập niên tới.

Trí thức, nhà khoa học góp phần nâng cao chất lượng lập pháp và kết nối chính sách với tri thức khoa học

- Trong nhiều nhiệm kỳ qua, đội ngũ trí thức và nhà khoa học ngày càng tham gia sâu hơn vào hoạt động Quốc hội. Theo ông, sự hiện diện của lực lượng này có thể đóng góp như thế nào cho quá trình hoạch định chính sách của Quốc hội trong thời gian tới?

GS.TSKH Nguyễn Đình Đức: Trong nhiều nhiệm kỳ vừa qua và đặc biệt trong nhiệm kỳ này, tôi thấy có sự tham gia ngày càng nhiều của đội ngũ trí thức và các nhà khoa học trong Quốc hội là một tín hiệu rất tích cực. Điều đó cho thấy đời sống chính trị của đất nước ngày càng coi trọng tri thức, coi trọng khoa học và tư duy chuyên môn, cũng như tính khách quan, khoa học và thực tiễn trong quá trình xây dựng và hoàn thiện thể chế.

Theo tôi, sự hiện diện của lực lượng trí thức và các nhà khoa học trong Quốc hội có thể đóng góp ở một số phương diện rất quan trọng.

Trước hết, họ mang đến cho hoạt động lập pháp một nền tảng tư duy khoa học và cách tiếp cận dựa trên bằng chứng. Các nhà khoa học thường quen với việc phân tích dữ liệu, đánh giá tác động và nhìn nhận vấn đề một cách hệ thống, tầm nhìn dài hạn. Vì vậy, trong quá trình xây dựng luật và chính sách, họ có thể góp phần nâng cao chất lượng các dự thảo luật, giúp các quy định được thiết kế chặt chẽ hơn, có cơ sở khoa học và phù hợp hơn với thực tiễn phát triển.

Thứ hai, đội ngũ trí thức có khả năng dẫn dắt và kết nối giữa chính sách với sự phát triển của khoa học, công nghệ và giáo dục - những lĩnh vực đang đóng vai trò then chốt quyết định đối với năng lực cạnh tranh và sự phát triển giàu mạnh, hùng cường của quốc gia. Khi tham gia vào Quốc hội, với kinh nghiệm và trí tuệ, tầm nhìn, họ có thể góp phần trực tiếp thúc đẩy mạnh mẽ những chính sách đột phá nhằm phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, trình độ cao, xây dựng hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, và tạo hành lang pháp lý thuận lợi cho các hoạt động nghiên cứu và chuyển giao công nghệ hội nhập với thế giới.

Thứ ba, các nhà khoa học trong Quốc hội cũng có vai trò cầu nối giữa cộng đồng học thuật và cơ quan lập pháp. Thông qua hoạt động khoa học ở cơ sở, họ cũng hiểu rõ thực tiễn, những khó khăn, vướng mắc, cũng nhưng nguyện vọng của trí thức, và qua các kênh tham vấn, phản biện và đối thoại chính sách, đội ngũ trí thức có thể đưa tiếng nói của giới nghiên cứu, của các trường đại học và viện nghiên cứu vào quá trình xây dựng chính sách, qua đó giúp các quyết định của Quốc hội phản ánh tốt hơn tri thức khoa học và nhu cầu phát triển của xã hội, sát và phù hợp với thực tế.

GS.TSKH Nguyễn Đình Đức trao đổi với phóng viên Báo Đại biểu Nhân dân. Ảnh: Phạm Thắng

Tôi tin rằng trong thời gian tới, nếu tiếp tục phát huy vai trò của đội ngũ trí thức và nhà khoa học trong Quốc hội, chúng ta sẽ có thêm một nguồn lực trí tuệ rất quan trọng để nâng cao chất lượng lập pháp và giám sát. Điều đó sẽ góp phần xây dựng một Quốc hội ngày càng chuyên nghiệp, trí tuệ và hiện đại, đủ năng lực dẫn dắt quá trình hoàn thiện thể chế để phục vụ mục tiêu phát triển nhanh và bền vững của đất nước trong bối cảnh khoa học công nghệ phát triển như vũ bão như hiện nay.

- Trong thời đại số, việc kết nối giữa đại biểu Quốc hội và cử tri ngày càng có nhiều phương thức mới. Theo ông, đại biểu cần đổi mới cách lắng nghe và phản ánh tiếng nói của cử tri như thế nào?

GS.TSKH Nguyễn Đình Đức: Trong thời đại số, sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ thông tin và các nền tảng truyền thông đã tạo ra nhiều phương thức mới để kết nối giữa đại biểu Quốc hội và cử tri. Theo tôi, đây là một cơ hội rất lớn để hoạt động của Quốc hội trở nên gần gũi hơn, minh bạch hơn và phản ánh đầy đủ hơn tâm tư, nguyện vọng của nhân dân.

Trước hết, các đại biểu Quốc hội cần chủ động ứng dụng mạnh mẽ các công cụ công nghệ số trong quá trình tương tác với cử tri. Bên cạnh các cuộc tiếp xúc cử tri trực tiếp theo truyền thống, việc sử dụng các nền tảng trực tuyến, mạng xã hội hoặc các hệ thống tiếp nhận ý kiến điện tử có thể giúp mở rộng phạm vi tiếp cận, đặc biệt là với giới trẻ, trí thức và cộng đồng doanh nghiệp. Điều này sẽ giúp đại biểu tiếp nhận thông tin nhanh hơn, đa chiều hơn và kịp thời hơn.

Thứ hai, việc lắng nghe ý kiến cử tri cần đi kèm với năng lực phân tích và tổng hợp thông tin một cách khoa học. Trong thời đại dữ liệu lớn, các công cụ phân tích dữ liệu và khảo sát trực tuyến có thể hỗ trợ đại biểu nhận diện những vấn đề nổi bật trong xã hội, từ đó phản ánh một cách chính xác hơn tiếng nói của người dân vào quá trình thảo luận và xây dựng chính sách tại Quốc hội.

Thứ ba, đại biểu Quốc hội cần tăng cường tính minh bạch và đối thoại trực tiếp, hai chiều với cử tri. Người dân không chỉ mong muốn được bày tỏ ý kiến mà còn muốn biết ý kiến đó được tiếp thu và xử lý như thế nào. Vì vậy, việc thường xuyên tiếp xúc trực tiếp, lắng nghe ý kiến của cử tri,cũng như cập nhật thông tin về hoạt động lập pháp, giải trình các vấn đề mà cử tri quan tâm, cũng như phản hồi những kiến nghị của người dân tới Quốc hội sẽ góp phần củng cố niềm tin và sự gắn kết giữa Quốc hội với xã hội.

Cuối cùng, theo tôi, điều quan trọng nhất vẫn là tinh thần trách nhiệm và sự gần gũi với nhân dân của mỗi đại biểu. Công nghệ có thể hỗ trợ rất nhiều, nhưng bản chất của hoạt động đại diện vẫn là lắng nghe một cách chân thành, thấu hiểu những vấn đề của đời sống thực tiễn và chuyển tải tiếng nói đó vào các quyết sách của Quốc hội.

Khi làm được điều đó, Quốc hội sẽ thực sự trở thành cầu nối hiệu quả giữa ý chí của nhân dân và quá trình hoạch định chính sách của đất nước.

Kỳ vọng thúc đẩy mạnh mẽ hơn các chính sách phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao

- Nếu gửi một thông điệp tới những đại biểu Quốc hội khóa XVI sau khi trúng cử, đặc biệt là những người hoạt động trong lĩnh vực khoa học và giáo dục, ông muốn nhắn nhủ điều gì về trách nhiệm trước cử tri và tương lai của đất nước?

GS.TSKH Nguyễn Đình Đức: Tôi muốn nhấn mạnh trước hết đến ý thức về trách nhiệm và sứ mệnh của các đại biểu trước cử tri và trước tương lai của đất nước. Được nhân dân tín nhiệm bầu vào Quốc hội không chỉ là một vinh dự lớn mà còn là một trọng trách rất nặng nề, bởi mỗi quyết sách của Quốc hội đều có ảnh hưởng lâu dài tới sự phát triển của quốc gia và đời sống của người dân.

Đối với các đại biểu xuất thân từ giới trí thức, nhà khoa học và nhà giáo, tôi cho rằng trách nhiệm ấy càng có ý nghĩa đặc biệt. Họ không chỉ đại diện cho cử tri mà còn mang theo kỳ vọng của cộng đồng khoa học, giáo dục và của thế hệ trẻ.

Tôi cũng mong rằng các đại biểu sẽ luôn lắng nghe tiếng nói của nhân dân, luôn đại diện trung thành cho ý chí và nguyện vọng của nhân dân, trong đó có ý chí và nguyện vọng của đội ngũ trí thức Việt Nam - mạnh dạn đưa tri thức khoa học và những phân tích dựa trên bằng chứng vào quá trình hoạch định chính sách. Trong một thế giới đang thay đổi rất nhanh bởi công nghệ, trí tuệ nhân tạo và các biến động toàn cầu, các quyết sách quốc gia càng cần được xây dựng trên nền tảng của tri thức, đổi mới sáng tạo, tinh thần trách nhiệm, tầm nhìn và tư duy chiến lược.

Bên cạnh đó, tôi kỳ vọng các đại biểu, đặc biệt là những người hoạt động trong lĩnh vực khoa học và giáo dục, sẽ góp phần thúc đẩy mạnh mẽ hơn nữa các chính sách phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, xây dựng hệ sinh thái đổi mới sáng tạo và tạo điều kiện thuận lợi để các nhà khoa học, sinh viên và trí thức trẻ phát huy năng lực của mình. Đầu tư cho khoa học, giáo dục và con người chính là đầu tư cho tương lai của quốc gia.

Cuối cùng, tôi cho rằng nhiệm kỳ tới của Quốc hội cũng là thời gian của “cơ hội vàng” cho sự phát triển đột phá của đất nước. Mỗi đại biểu Quốc hội không chỉ là người tham gia vào quá trình làm luật, góp phần quyết định sự thay đổi, thịnh vượng của quốc gia, mà còn góp phần vào định hình tầm nhìn phát triển của đất nước.

Khi mỗi đại biểu luôn giữ trong mình tinh thần trách nhiệm, bản lĩnh, sự liêm chính và khát vọng cống hiến, Quốc hội sẽ thực sự trở thành một thiết chế đại diện cho trí tuệ và ý chí của dân tộc, góp phần đưa Việt Nam phát triển nhanh, giàu mạnh, hùng cường, bền vững và có vị thế ngày càng cao trên trường quốc tế.

- Trân trọng cảm ơn ông đã chia sẻ!

Hồng Hạnh - Nguyễn Liên; Ảnh: Phạm Thắng