GS.TSKH Phan Xuân Sơn: Kỳ vọng các đại biểu Quốc hội bản lĩnh, chuyên nghiệp và đổi mới

Ngày 15/3/2026, cử tri cả nước sẽ đi bỏ phiếu bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI và đại biểu Hội đồng nhân dân các cấp nhiệm kỳ 2026 - 2031. Trước thềm sự kiện chính trị quan trọng, cử tri trên cả nước đang đặt nhiều kỳ vọng vào các ứng viên đại biểu Quốc hội.

GS.TSKH. Phan Xuân Sơn, nguyên Giảng viên cao cấp Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, nguyên Ủy viên Hội đồng Lý luận Trung ương; Ủy viên Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, thành viên Hội đồng tư vấn Dân chủ và Pháp luật của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, đã có cuộc trò chuyện cùng phóng viên Báo Đại biểu Nhân dân.

GS.TSKH. Phan Xuân Sơn nguyên Giảng viên cao cấp Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, nguyên Ủy viên Hội đồng Lý luận Trung ương; Ủy viên Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, thành viên Hội đồng tư vấn Dân chủ và Pháp luật của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam. Ảnh: Xuân Quý

- Thưa GS.TSKH. Phan Xuân Sơn, nhìn lại hoạt động của Quốc hội Việt Nam trong những nhiệm kỳ gần đây, ông có đánh giá như thế nào về sự chuyển biến trong chất lượng và bản lĩnh nghị trường của đội ngũ đại biểu Quốc hội?

GS.TSKH. Phan Xuân Sơn: Chúng ta đã trải qua 15 nhiệm kỳ đại biểu Quốc hội của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa và nay là nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam. Có thể nói trong các giai đoạn phát triển của lịch sử, Quốc hội đóng vai trò quan trọng, trong đó các đại biểu Quốc hội cũng đã có những sự đổi mới để thích ứng kịp thời với những thay đổi lớn của Quốc hội.

Thứ nhất, đến nay chúng ta phấn đấu để có một Quốc hội chuyên nghiệp gắn với chuyên trách, hướng tới xây dựng Quốc hội đáp ứng yêu cầu của Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của dân, do dân, vì dân.

Theo đó, số lượng đại biểu chuyên trách ngày càng tăng, từ con số 30% của các khóa trước cho đến khóa XV lên đến 40%, và khóa XVI đặt ra chỉ tiêu 42% gì đó. Cùng với đó, chất lượng của đại biểu chuyên trách cũng tăng lên.

Thứ hai, Quốc hội đã đảm bảo cơ cấu tương đối toàn diện và cân đối giữa các vùng, miền, tỉnh thành, địa phương, các ngành, các giới, các tộc người thiểu số,… cho thấy chủ trương đang ngày càng tiến bộ và cập nhật với sự phát triển của đời sống.

Thứ ba, những năm gần đây sinh hoạt của Quốc hội ngày càng chuyên nghiệp và dân chủ. Hoạt động chất vấn, một trong những hoạt động rất quan trọng cho quá trình lập pháp và kiểm soát giám sát của Quốc hội. Trong những nhiệm kỳ gần đây, các đại biểu Quốc hội đã đặt ra những câu hỏi chất vấn sát thực, nóng bỏng, đúng với nhiệm vụ, trách nhiệm của mình.

Đặc biệt, hiện nay số lượng đại biểu chất vấn rất nhiệt huyết, kể cả đại biểu trẻ, đại biểu trí thức, đại biểu đã từng hoạt động lâu năm đều tham gia chất vấn với những vấn đề đi sâu vào chuyên môn, lĩnh vực mà các đại biểu phụ trách.

Thứ tư, thời gian gần đây tốc độ làm luật rất nhanh, quá trình thảo luận, thông qua luật được đẩy mạnh. Riêng trong năm 2025 chúng ta thông qua khoảng 20 bộ luật, trong đó có sửa đổi một số điều của Hiến pháp 2013 cho phù hợp với mô hình tổ chức chính quyền địa phương hai cấp, tổ chức Quốc hội, tổ chức Chính phủ... Đó là sự thích ứng của Quốc hội để kịp thời điều hành phát triển đất nước.

Gần đây số lượng kỳ họp tăng lên, có những kỳ họp đặc biệt, không theo định kỳ để giải quyết những vấn đề đặc biệt. Điều này khẳng định tính linh hoạt của Quốc hội đã ngày càng được thúc đẩy.

Nhìn chung, Quốc hội trong những năm gần đây đã có sự điều hành mượt mà, tính dân chủ tăng lên, các chuyên gia công tác trong các Ủy ban của Quốc hội có sự nghiên cứu chuyên sâu, chất lượng đại biểu tăng lên, sinh hoạt dân chủ và trải rộng. Tất cả những điều này cho thấy Quốc hội đã có bước phát triển lớn.

GS.TSKH. Phan Xuân Sơn nguyên Giảng viên cao cấp Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, nguyên Ủy viên Hội đồng Lý luận Trung ương; Ủy viên Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, thành viên Hội đồng tư vấn Dân chủ và Pháp luật của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam. Ảnh: Xuân Quý

-Cuộc bầu cử Đại biểu Quốc hội khóa XVI diễn ra trong bối cảnh đất nước đặt ra nhiều yêu cầu mới về hoàn thiện thể chế, chuyển đổi số và phát triển bền vững. Theo GS.TSKH. Phan Xuân Sơn, các đại biểu Quốc hội nhiệm kỳ tới cần được lựa chọn theo những tiêu chuẩn nổi bật nào?

GS.TSKH. Phan Xuân Sơn: Chúng ta đang bước vào kỷ nguyên phát triển mới, đặt ra những yêu cầu mới. Trong đó đặc trưng nhất là sự phát triển khoa học công nghệ tạo ra cách thức sản xuất mới, cách sống mới, cách điều hành đất nước mới, cách làm việc mới.

Muốn bắt kịp xu hướng, dòng chảy của nhân loại, chúng ta cũng phải thay đổi về tư duy, tầm nhìn, nhận thức, hành vi, cách thức tổ chức xã hội.

Trong các ứng viên ấy, ta chọn những người xứng đáng nhất làm người đại diện cho mình, nói lên tiếng nói của mình, bởi vậy họ phải đạt được tiêu chuẩn về trí tuệ, kỹ năng, nhận thức.

Đến thời điểm này danh sách các ứng cử viên đại biểu Quốc hội đã được niêm yết, chương trình hành động được công khai, các cuộc tiếp xúc cử tri cũng đã được triển khai. Đó là cơ sở để cử tri sáng suốt lựa chọn người đại biểu xứng đáng nhất với đất nước, với cộng đồng, cơ quan doanh nghiệp, gia đình và chính bản thân mình.

-Một vấn đề cử tri rất quan tâm đó là đại biểu có thực sự đại diện cho tiếng nói của nhân dân hay không. Vậy theo GS.TSKH. Phan Xuân Sơn, điều gì làm nên một đại biểu dám nói, dám tranh luận và theo đuổi vấn đề đến cùng trước nghị trường?

GS.TSKH. Phan Xuân Sơn: đại biểu Quốc hội phải là những người có bản lĩnh chính trị vững vàng và ý thức sâu sắc về sứ mệnh đại diện của mình với các cử tri. Bởi chỉ khi hiểu rõ được sứ mệnh, vai trò của mình, người đại biểu Quốc hội mới định hướng được những hoạt động, đề xuất, kiến nghị của mình cho phù hợp với sự phát triển chung của đất nước, đáp ứng được yêu cầu của cử tri.

Người đại biểu Quốc hội phải hiểu rằng mình đang là một đại biểu tại một dân tộc anh hùng, cần cù lao động, khát vọng vươn mình phát triển, sánh vai với các cường quốc năm châu. Mang trên mình sứ mệnh đại diện cho 100 triệu dân để phát biểu, hành động cho đúng.

Cùng với đó, năng lực, tri thức và kỹ năng là những yếu tố mà một đại biểu Quốc hội cần rèn luyện và trang bị cho mình. Khi có tri thức, người đại biểu Quốc hội sẽ hiểu về những kiến nghị, bức xúc của cử tri, để đưa ra những giải đáp thích hợp hoặc đề ra những giải pháp đúng và trúng.

Đặc biệt, các đại biểu Quốc hội cần trang bị và bồi dưỡng các kỹ năng một cách toàn diện, như kỹ năng phát biểu, trình dự án luật, vận động bỏ phiếu, thuyết phục các đại biểu cùng thống nhất với những ý kiến có lợi cho đất nước, cho quốc kế dân sinh. Những kỹ năng này cần được các đại biểu Quốc hội không ngừng học tập và trau dồi để thực hiện tốt nhiệm vụ của một người đại biểu đại diện cho cử tri Việt Nam.

GS.TSKH. Phan Xuân Sơn trong cuộc trò chuyện cùng phóng viên Báo Đại biểu Nhân dân. Ảnh: Xuân Quý

-Từ góc nhìn của một nhà nghiên cứu lý luận chính trị lâu năm, GS.TSKH. Phan Xuân Sơn kỳ vọng điều gì ở đội ngũ Đại biểu Quốc hội khóa XVI, để Quốc hội tiếp tục nâng cao chất lượng luật pháp, giám sát và thực sự là cơ quan đại biểu cao nhất của nhân dân?

GS.TSKH. Phan Xuân Sơn: Tôi đặt niềm tin rất lớn vào các đại biểu Quốc hội khóa XVI – thế hệ đại biểu trẻ, kế cận, đồng thời kỳ vọng các đại biểu gạt bỏ những lợi ích vị kỷ cá nhân, hướng đến những giá trị cao cả cho đất nước, dân tộc.

Các đại biểu Quốc hội khóa XVI cần giữ tư duy đổi mới một cách triệt để. Những dự án luật ra đời phải đáp ứng nhu cầu, nguyện vọng và có lợi cho nhân dân. Những thủ tục hành chính, pháp lý cản trở hoạt động của nhân dân thì cần được dứt khoát xóa bỏ, tạo tiền đề cho sự phát triển đất nước.

Tôi cũng mong rằng các đại biểu Quốc hội sẽ hoạt động tích cực, tâm huyết và luôn ghi nhớ quyền của một đại biểu là quyền tự do, không chỉ đại diện cho những cử tri bầu ra mình, mà còn đại diện cho cả đất nước. Chính vì vậy, bất cứ vấn đề gì liên quan đến sự phát triển của đất nước mà mình có thể phát biểu, có thể đóng góp vào sự thay đổi theo hướng tích cực, thì đều có thể đặt lên bàn nghị sự của Quốc hội để cùng thảo luận, giải quyết.

Các đại biểu Quốc hội khóa XVI sẽ là những đại biểu thế hệ trẻ, thế hệ có tri thức mới, có tiếp cận mới, thông tin mới, do đó cần tăng cường học tập và làm thế nào để đưa những thành tựu khoa học công nghệ vào trong hoạt động của Quốc hội, trong các lĩnh vực kinh tế - xã hội của đất nước, góp phần xây dựng một bộ máy Nhà nước liêm chính, hiệu lực, hiệu quả và thực sự của dân, do dân, vì dân.

-Xin trân trọng cám ơn ông!

Chi Nguyễn - Xuân Quý