Gửi chút thanh tao, gieo mầm an lạc vào mùa Xuân đoàn viên

Nốt lặng bình yên và triết lý "Gieo nhân lành"

Mâm cỗ chay thuần khiết dâng cũng tổ tiên.

Trong tâm thức Á Đông, thời khắc chuyển giao giữa năm cũ và năm mới là lúc chúng ta hướng về sự khởi đầu nguyên sơ và trong trẻo nhất. Người xưa quan niệm, ngày đầu năm nên tránh sát sinh để tích đức, tạo phước cho cả năm. Dâng lên bàn thờ tổ tiên một mâm cỗ chay tịnh khiết không chỉ là nghi thức, mà còn là lời nguyện cầu không vướng bận, là cách con cháu "gieo nhân lành" để gặt hái quả ngọt bình an.

Việc chuẩn bị cỗ chay đòi hỏi người đứng bếp một sự tỉ mẩn và kiên nhẫn lạ thường. Đó không đơn thuần là nấu nướng, mà là một quá trình "thiền" ngay trong căn bếp nhỏ. Khi đôi tay nhẹ nhàng rửa từng búp nấm, tước từng sợi xơ mít, hay khéo léo gói ghém nhân bánh, tâm trí người nấu cũng dần lắng lại. Những lo toan, bộn bề của năm cũ dường như tan biến theo làn khói bếp thơm mùi lá nếp, mùi gạo mới. Có lẽ vì thế mà nhiều gia đình chọn mâm cỗ chay cho lễ cúng Giao thừa hay sáng mùng Một, để tâm hồn được gột rửa, nhẹ nhõm đón Xuân sang.

"Bữa tiệc" của màu sắc và nghệ thuật cân bằng ngũ hành

NĂng lượng tràn đầy từ đĩa rau củ ngũ sắc rực rõ.

Cỗ chay không chỉ đơn điệu với tương chao, rau luộc hay những miếng đậu phụ trắng. Ẩm thực chay dưới bàn tay tài hoa của người nội trợ đã trở thành những tác phẩm nghệ thuật, vừa ngon mắt, vừa tròn vị, lại ẩn chứa triết lý sâu xa. Một mâm cỗ chay chuẩn mực luôn tuân thủ nguyên tắc Ngũ hành tương sinh, thể hiện qua 5 màu sắc đại diện cho 5 yếu tố của vũ trụ:

Màu trắng (Hành Kim): tượng trưng cho sự thuần khiết.

Màu xanh (Hành Mộc): biểu tượng của sức sống sinh sôi.

Màu đen (Hành Thủy): mang năng lượng của sự tĩnh lặng, sâu sắc.

Màu đỏ (Hành Hỏa): đại diện cho may mắn, hỷ khí.

Màu vàng (Hành Thổ): tượng trưng cho sự vững chãi, an yên.

Món chay - sự vỗ về dịu dàng cho cơ thể ngày Tết

Theo BS. Nguyễn Yên Thao - nguyên Phó Trưởng khoa Bệnh nghề nghiệp, Trung tâm Y tế môi trường lao động, Bộ Công Thương: Dưới góc nhìn của y học và dinh dưỡng học, cỗ Tết Nguyên đán thường là gánh nặng đối với hệ tiêu hóa. Vì vậy, mâm cỗ chay xuất hiện như một "liều thuốc" chữa lành tự nhiên:

Giảm gánh nặng tiêu hóa: Protein thực vật từ nấm và các loại đậu dễ tiêu hóa hơn nhiều so với thịt đỏ. Dạ dày không phải làm việc quá tải, giúp cơ thể nhẹ nhõm, tinh thần sảng khoái hơn để du xuân.

Thanh lọc cơ thể (detox): Hàm lượng chất xơ dồi dào từ rau củ đóng vai trò như chiếc chổi quét sạch độc tố trong đường ruột, giảm cholesterol xấu - điều mà người lớn tuổi đặc biệt cần trong dịp Tết.

Cân bằng năng lượng: Thay vì cảm giác "no ứ hự" sau khi ăn cỗ mặn, cỗ chay mang lại cảm giác "no nhưng nhẹ", giúp duy trì năng lượng bền bỉ suốt cả ngày dài.

Những biến tấu tinh tế của mâm cỗ chay

Gỏi cuống chay thanh mát.

Vẫn vẹn nguyên hương vị Tết cổ truyền nhưng cỗ chay lại mang đến một trải nghiệm vị giác thanh thoát, bí quyết không nằm ở hóa chất giả mặn mà ở nghệ thuật khơi dậy vị ngọt nguyên bản từ rau củ.

Đó là sự tinh tế của chiếc bánh chưng chay, nhân đậu xanh bùi bùi hòa quyện cùng nấm hương thơm nức và hạt sen ngọt bở, tạo nên miếng bánh xanh rền, ăn hoài không ngấy. Đó là thứ nước dùng - linh hồn của món chay - được kỳ công ninh từ mướp hương, củ đậu, mía lau và lê, chắt chiu vị ngọt sâu, thanh khiết mà húp một miếng thấy ấm sực cả người. Món chay không hề nhạt nhẽo, hãy thử một niêu nấm rơm kho tiêu cay nồng hay mít non om caramen dậy mùi béo ngậy vẫn đủ sức tạo nên sự bùng nổ vị giác, đưa cơm và hấp dẫn chẳng kém gì thịt kho tàu.

Để mâm cỗ chay thực sự tròn đầy, người nội trợ khéo léo cân bằng các nhóm dưỡng chất:

Đạm thực vật: Từ đậu phụ, nấm, các loại hạt... giúp duy trì năng lượng bền bỉ.

Tinh bột: Xôi gấc đỏ thắm, bánh chưng xanh hay bát cơm trắng dẻo thơm, hoặc bát canh thập cẩm hạt sen thanh mát.

Chất béo tốt: Từ dầu thực vật, các món chiên như nem rán, đậu hũ ủ rơm tạo độ ngậy vừa phải.

Các món chay được ưa thích:

Gỏi cuốn: Khai vị thanh mát với bún, rau sống, đậu hũ chiên cuốn bánh tráng, chấm sốt bơ đậu phộng.

Xôi trắng kèm xá xíu chay: Xá xíu làm từ đậu phụ hoặc căn (gluten), rim ngũ vị hương đậm đà ăn cùng xôi dẻo.

Nem vuông khoai môn: Vỏ giòn rụm, nhân bùi béo từ khoai môn, nấm mèo và miến dong.

Khoai môn chiên giòn xóc muối ớt: Món lạ miệng, kích thích vị giác.

Đậu hũ ủ rơm: Đậu non mướt phủ sả chiên giòn hoặc chà bông nấm, vị thanh tao hòa quyện đậm đà.

Nấm rơm kho tiêu: Món mặn chủ đạo, kho trong niêu đất với tiêu xanh cay nồng ấm bụng.

Canh măng khô nấu nấm rơm: Nước dùng trong vắt, ngọt thanh từ rau củ, thay thế hoàn hảo cho canh chân giò béo ngậy.

Ngày Tết, bên mâm cơm thanh tịnh, điều đọng lại là sự ấm áp của tình thân và lòng thành kính hướng về tổ tiên. Mâm cỗ chay - với vẻ đẹp của sự cân bằng - chính là khởi đầu hoàn hảo cho một năm mới bình an và hạnh phúc.

Lê Thu Hiền